Ύστερα από οκτώ διαδοχικά έτη επιδείνωσης, η παγκόσμια εικόνα της δημοκρατίας εμφανίζει ενδείξεις σταθεροποίησης για το 2025, σύμφωνα με τον Δείκτη Δημοκρατίας της Economist Intelligence Unit. Ωστόσο, παρά τη συγκρατημένα θετική τάση, οι Ηνωμένες Πολιτείες καταγράφουν νέα υποχώρηση, αποτελώντας τη βασική εξαίρεση.
Συγκεκριμένα, οι ΗΠΑ υποχώρησαν από την 28η στην 34η θέση, με τη βαθμολογία τους να μειώνεται κατά 0,2 μονάδες, παραμένοντας στην κατηγορία των «ελαττωματικών δημοκρατιών», όπου οι εκλογικές διαδικασίες είναι ελεύθερες, αλλά εντοπίζονται σοβαρές θεσμικές δυσλειτουργίες.
Η έκθεση καταγράφει επιδείνωση σε κρίσιμους τομείς, όπως η λειτουργία της κυβέρνησης —η οποία βρίσκεται σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα— και οι πολιτικές ελευθερίες, που δέχονται αυξανόμενες πιέσεις. Η υποχώρηση αποδίδεται σε παράγοντες όπως η αποδυνάμωση της κρατικής αποτελεσματικότητας, οι περιορισμοί στη διαφάνεια, οι παρεμβάσεις στη Δικαιοσύνη, η αυστηροποίηση της μεταναστευτικής πολιτικής και οι πιέσεις προς τα μέσα ενημέρωσης.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στην έντονη πολιτική πόλωση, η οποία επηρεάζει αρνητικά τη συναίνεση και δυσχεραίνει τη λειτουργία των θεσμών, επιβαρύνοντας την πολιτική κουλτούρα — τον πιο αδύναμο δείκτη για τη χώρα.
Παρά τη διατήρηση ισχυρών εκλογικών διαδικασιών και υψηλής συμμετοχής, αναδεικνύονται νέες προκλήσεις, όπως το φαινόμενο της ανακατανομής εκλογικών περιφερειών (gerrymandering), το οποίο ενδέχεται να πλήξει την εμπιστοσύνη στο εκλογικό σύστημα. Παράλληλα, επισημαίνεται ότι οι θεσμικοί μηχανισμοί ελέγχου, κυρίως τα δικαστήρια, συνέβαλαν στον περιορισμό της έκτασης της υποχώρησης.
Στη Βόρεια Αμερική καταγράφονται δύο διαφορετικές τάσεις: ο Καναδάς βελτίωσε αισθητά τη θέση του, καταλαμβάνοντας την 9η θέση, χάρη στη βελτίωση της κυβερνητικής λειτουργίας, την ενίσχυση της εμπιστοσύνης στους θεσμούς και τη υψηλή συμμετοχή στις εκλογές, ενώ οι ΗΠΑ ακολούθησαν αντίθετη πορεία.
Στην Ευρώπη, η Γαλλία επανήλθε στην κατηγορία των «πλήρων δημοκρατιών», κυρίως λόγω της αποκατάστασης των ατομικών ελευθεριών μετά την πανδημία. Ωστόσο, παραμένει κοντά στο όριο με τις «ελαττωματικές δημοκρατίες», γεγονός που καθιστά την κατάταξή της ευάλωτη σε μελλοντικές μεταβολές.
Όσον αφορά την Ελλάδα, η δημόσια σύνοψη της έκθεσης δεν περιλαμβάνει αναλυτικά στοιχεία. Συνολικά, πάντως, εντάσσεται στο πλαίσιο των ανεπτυγμένων ευρωπαϊκών δημοκρατιών, οι οποίες παρουσιάζουν υψηλές επιδόσεις, αλλά αντιμετωπίζουν προκλήσεις όπως η πολιτική πόλωση και η εμπιστοσύνη στους θεσμούς.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, περίπου το 75% των χωρών είτε βελτίωσε την επίδοσή του είτε παρέμεινε σταθερό, γεγονός που υποδηλώνει επιβράδυνση της δημοκρατικής υποχώρησης. Η θετική δυναμική προέρχεται κυρίως από την Ευρώπη και τον Καναδά.
Στην κορυφή της κατάταξης βρίσκονται χώρες όπως η Νορβηγία, η Νέα Ζηλανδία, η Δανία, η Ισλανδία, η Φινλανδία, η Σουηδία, η Ιρλανδία, η Ελβετία, ο Καναδάς και το Λουξεμβούργο.
Παρά τη σχετική σταθεροποίηση, παραμένει ανοιχτό το ερώτημα κατά πόσο πρόκειται για την απαρχή μιας ουσιαστικής ανάκαμψης ή για μια προσωρινή ανάπαυλα, με τους αναλυτές να επισημαίνουν ότι η πορεία των επόμενων ετών θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από την ποιότητα των θεσμών, το κράτος δικαίου και την αποτελεσματικότητα της διακυβέρνησης.
Οι 10 κορυφαίες δημοκρατίες
- Νορβηγία
- Νέα Ζηλανδία
- Δανία
- Ισλανδία
- Φινλανδία
- Σουηδία
- Ιρλανδία
- Ελβετία
- Καναδάς
- Λουξεμβούργο