Μια από τις πιο καθοριστικές πολιτικές και οικονομικές αναμετρήσεις για την πορεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει ξεκινήσει στο προσκήνιο του Συμβουλίου Γενικών Υποθέσεων στις Βρυξέλλες, με αντικείμενο τη διαμόρφωση του Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου για την περίοδο 2028-2034.
Στο πλαίσιο αυτό, δεκαέξι κράτη μέλη, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, έχουν συγκροτήσει ένα ισχυρό κοινό μέτωπο με σκοπό να προστατεύσουν τα κονδύλια των παραδοσιακών κοινοτικών πολιτικών και να αναχαιτίσουν τις πιέσεις των βόρειων «φειδωλών» χωρών για περιορισμό των δαπανών.
Η διαπραγμάτευση διεξάγεται σε ένα ιδιαίτερα απαιτητικό περιβάλλον, καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα σε νέες οικονομικές ανάγκες, όπως η άμυνα, η βιομηχανική ανταγωνιστικότητα και η πράσινη μετάβαση, και στις διαχρονικές δεσμεύσεις της για την περιφερειακή ανάπτυξη και τη στήριξη του πρωτογενούς τομέα.
Το κεντρικό δίλημμα αφορά το αν είναι εφικτό να καλυφθούν όλοι αυτοί οι στόχοι χωρίς την αύξηση των εθνικών εισφορών ή την υιοθέτηση ενός νέου μοντέλου κοινού δανεισμού.
Η ομάδα των «Φίλων της Συνοχής», στην οποία συμμετέχουν χώρες του Νότου και της Ανατολικής Ευρώπης όπως η Ελλάδα, η Ιταλία, η Πορτογαλία και η Πολωνία, εξέφρασε τις επιφυλάξεις της μέσω ενός κοινού εγγράφου εργασίας (non paper). Στο κείμενο αυτό αποτυπώνεται η έντονη ανησυχία τους για την πρόθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να μεταφέρει πόρους από την Πολιτική Συνοχής και την Κοινή Αγροτική Πολιτική προς τους τομείς της άμυνας και της βιομηχανίας.
Οι 16 χώρες διεκδικούν ενίσχυση των κονδυλίων τους, διατήρηση της ευθύνης διαχείρισης των πόρων σε εθνικό επίπεδο αντί για τη συγκέντρωση των εξουσιών στις Βρυξέλλες, καθώς και τη διατήρηση ευνοϊκών όρων συγχρηματοδότησης. Για την Αθήνα η έκβαση της συζήτησης θεωρείται ζωτικής σημασίας, καθώς παραμένει καθαρός δικαιούχος των συγκεκριμένων ευρωπαϊκών πόρων.
Παράλληλα, το non paper επαναφέρει την πρόταση για μια πιο σταδιακή αποπληρωμή του χρέους που δημιουργήθηκε από το Ταμείο Ανάκαμψης (NextGenerationEU), μια θέση που έχουν υποστηρίξει από κοινού ο Έλληνας πρωθυπουργός και ο Γάλλος πρόεδρος, ώστε να μην επιβαρυνθεί άμεσα ο νέος προϋπολογισμός. Επιπλέον, προτείνεται η θεσμοθέτηση ενός μόνιμου μηχανισμού κοινού δανεισμού για τη χρηματοδότηση στρατηγικών επενδύσεων μέσω νέων εργαλείων.
Η προοπτική αυτή, ωστόσο, συναντά την κάθετη άρνηση της Γερμανίας και άλλων κρατών του Βορρά. Ο Γερμανός καγκελάριος, Φρίντριχ Μερτς, ξεκαθάρισε κατά την πρόσφατη άτυπη σύνοδο στην Κύπρο ότι το Βερολίνο δεν συζητά την έκδοση νέων ευρωομολόγων ή τη διεύρυνση του χρέους.
Στον αντίποδα, οι «Φίλοι της Συνοχής» ζητούν την κατάργηση των rebates, δηλαδή των ειδικών εκπτώσεων που απολαμβάνουν ορισμένες από τις πλουσιότερες χώρες στις εισφορές τους, υποστηρίζοντας ότι δεν υφίσταται πλέον οικονομική λογική για τη διατήρησή τους και ότι η κατάργησή τους θα οδηγήσει σε δικαιότερη κατανομή των βαρών.
Οι πιέσεις για την επίτευξη πολιτικής συμφωνίας αναμένεται να κορυφωθούν μέχρι το τέλος του τρέχοντος έτους, καθώς ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, επιδιώκει να κλείσει το θέμα πριν από το 2027, το οποίο αποτελεί κρίσιμη εκλογική χρονιά για ισχυρά κράτη μέλη όπως η Γαλλία, η Ιταλία και η Πολωνία.