Μια πρωτοφανής πολιτική αποσταθεροποίηση πλήττει τη Μεγάλη Βρετανία, με τους αναλυτές να παρομοιάζουν πλέον την κατάσταση με τη Γαλλική Τέταρτη Δημοκρατία της μεταπολεμικής περιόδου, η οποία κατέρρευσε το 1958 λόγω των συνεχών κυβερνητικών κρίσεων. Η διαρκής εναλλαγή ηγετών, οι εσωκομματικές ίντριγκες και η αναβολή μεγάλων στρατηγικών αποφάσεων έχουν εγκλωβίσει τη χώρα σε έναν φαύλο κύκλο.
Μετά την αποχώρηση του Κιρ Στάρμερ υπό το βάρος έντονων εσωκομματικών πιέσεων, η Βρετανία προετοιμάζεται, όπως όλα δείχνουν, να υποδεχθεί τον Άντι Μπέρναμ στην πρωθυπουργία.
Πρόκειται για τον έβδομο ένοικο της Ντάουνινγκ Στριτ από το δημοψήφισμα του Brexit το 2016, σε μια δεκαετία όπου η χώρα άλλαξε επίσης οκτώ υπουργούς Οικονομικών και εννέα υπουργούς Εξωτερικών. Σύμφωνα με τον ιστορικό Άντονι Σέλντον, αυτό το κύμα πολιτικής αστάθειας δεν έχει κανένα προηγούμενο στη σύγχρονη βρετανική ιστορία.
Το παραλυμένο κράτος και η ψευδαίσθηση της «γρήγορης αλλαγής»
Το πρόβλημα ξεπερνά τα πρόσωπα. Κάθε κυβερνητική αλλαγή συνοδεύεται από ανασχηματισμούς και αλλαγή προτεραιοτήτων, αναγκάζοντας τον κρατικό μηχανισμό να ξεκινά διαρκώς από το μηδέν. Υπήρξαν περιπτώσεις όπου κρίσιμα χαρτοφυλάκια, όπως το συνταξιοδοτικό που απαιτεί μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, άλλαξαν εννέα υπουργούς μέσα σε μόλις πέντε χρόνια.
Ανώτατοι κρατικοί λειτουργοί και ειδικοί, όπως η Κάθ Χάντον από το Institute for Government, προειδοποιούν ότι οι ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις απαιτούν χρόνο, διαβούλευση και σταθερότητα. Όταν όμως η πολιτική επιβίωση μετατρέπεται σε μοναδικό μέλημα του εκάστοτε πρωθυπουργού —όπως συνέβη στο παρελθόν με την Τερέζα Μέι ή τον Τζον Μέιτζορ— η διακυβέρνηση παραλύει και η κοινωνική πολιτική περνά σε δεύτερη μοίρα.
Το οικονομικό τίμημα και ο κοινωνικός κατακερματισμός
Αυτή η μόνιμη κρίση ηγεσίας έχει και βαρύ οικονομικό κόστος. Ο οικονομολόγος Πολ Τζόνσον επισημαίνει ότι οι αγορές εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν τη Βρετανία ως επενδυτικό ρίσκο, αυξάνοντας το κόστος δανεισμού για το βρετανικό Δημόσιο.
Αν και η οικονομική στασιμότητα μετά το 2008 περιόρισε τα δημοσιονομικά περιθώρια, οι ιστορικοί εντοπίζουν τη βαθύτερη αιτία της κρίσης στον κοινωνικό κατακερματισμό. Η παλιά ταξική διάρθρωση έχει δώσει τη θέση της σε πολλαπλά, παράλληλα μέτωπα: συγκρούσεις για το Brexit, τη μετανάστευση, τον πόλεμο στη Γάζα, τις πολιτισμικές αξίες και τις γενεακές ανισότητες στην αγορά ακινήτων.
Το στρατηγικό λάθος του Στάρμερ και το μάθημα για τον Μπέρναμ
Σύμφωνα με πολιτικούς αναλυτές, το μοιραίο λάθος του Κιρ Στάρμερ ήταν η εκτίμηση ότι η κοινή γνώμη είναι αμετάβλητα συντηρητική. Επιλέγοντας να αναλωθεί σε ζητήματα πολιτισμικού συντηρητισμού αντί να προχωρήσει σε ριζοσπαστικές οικονομικές τομές, έχασε τη στήριξη των προοδευτικών ψηφοφόρων, οι οποίοι θεωρήθηκε λανθασμένα ότι δεν είχαν άλλη πολιτική διέξοδο.
Η ιστορία δείχνει ότι η έξοδος από την κρίση είναι εφικτή, αρκεί η νέα ηγεσία να επιδείξει ειλικρίνεια και καθαρή κατεύθυνση. Όπως σημειώνει η ιστορικός Μάργκαρετ ΜακΜίλαν, το μεγάλο στοίχημα για τον Άντι Μπέρναμ, εφόσον αναλάβει τα ηνία, δεν είναι η αναζήτηση εύκολων συνθημάτων, αλλά η ικανότητα να ασκήσει πολιτική με συγκεκριμένο πλάνο, διάρκεια και ξεκάθαρο εθνικό σκοπό.