Η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο φέρνει ξανά στο προσκήνιο την πίεση προς τους Ευρωπαίους συμμάχους για ριζική αναθεώρηση των αμυντικών τους δαπανών. Η νέα αμερικανική κυβέρνηση έχει καταστήσει σαφές ότι η διατήρηση της ισχυρής στρατιωτικής παρουσίας των ΗΠΑ στην Ευρώπη συνδέεται άμεσα με την οικονομική συνεισφορά των μελών του ΝΑΤΟ.
Παρά τη δέσμευση των κρατών-μελών στη σύνοδο κορυφής του 2025 για διάθεση τουλάχιστον του 5% του ΑΕΠ τους στην άμυνα, πολλές ευρωπαϊκές χώρες δυσκολεύονται να πιάσουν τον στόχο λόγω δημοσιονομικών και κοινοβουλευτικών περιορισμών.
Στο πλαίσιο αυτό, η πρόσφατη συνάντηση του Γενικού Γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, με τον Πρόεδρο Τραμπ στις 24 Ιουνίου, είχε ως στόχο να γεφυρώσει τις αμερικανικές απαιτήσεις με τις ευρωπαϊκές οικονομικές πραγματικότητες, εν μέσω του συνεχιζόμενου πολέμου στην Ουκρανία και του φόβου για διάχυση της ρωσικής απειλής.
Γιατί η Ευρώπη εξαρτάται από την αμερικανική ομπρέλα
Σύμφωνα με ανάλυση του Κέντρου Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών (CSIS), οι ευρωπαϊκές υπηρεσίες πληροφοριών εκτιμούν ότι, υπό τις κατάλληλες συνθήκες (όπως μια ενδεχόμενη κατάπαυση του πυρός), η Ρωσία θα είναι σε θέση να αναδιοργανωθεί πλήρως στρατιωτικά σε βάθος πενταετίας. Σε ένα τέτοιο σενάριο, μια περιφερειακή επίθεση στις χώρες της Βαλτικής ή ακόμη και μια γενικευμένη σύρραξη στην Ευρώπη δεν μπορεί να αποκλειστεί.
Χωρίς την υποστήριξη των ΗΠΑ, οι ευρωπαϊκές επίγειες δυνάμεις θα αντιμετώπιζαν σοβαρό πρόβλημα λόγω έλλειψης πυρομαχικών και δυνάμεων πρώτης γραμμής.
Επιπλέον, μια ρωσική αεροπορική επίθεση που θα βασιζόταν στη στρατηκική της «μαζικής φθοράς» θα μπορούσε να εξουθενώσει την ευρωπαϊκή αεράμυνα. Αντίθετα, η αποτρεπτική παρουσία των ΗΠΑ αναγκάζει τη Μόσχα να κάνει πολύ πιο προσεκτικούς υπολογισμούς.
Το μέγεθος και το βάθος της αμερικανικής παρουσίας
Η εξάρτηση της Ευρώπης από τις ΗΠΑ δεν είναι μόνο οικονομική αλλά και βαθιά δομική, καθώς εκτείνεται σε όλα τα επιχειρησιακά επίπεδα. Στο κομμάτι των επίγειων και αεροπορικών δυνάμεων, περίπου 80.000 Αμερικανοί στρατιώτες βρίσκονται σταθμευμένοι στην Ευρώπη ως δύναμη ταχείας αντίδρασης.
Παράλληλα, οι ΗΠΑ ηγούνται των Προκεχωρημένων Δυνάμεων Ξηράς στην Πολωνία, ενώ η αεροπορική τους ισχύς συντονίζεται από τη βάση του Ράμσταϊν στη Γερμανία, όπου στεγάζεται η Συμμαχική Αεροπορική Διοίκηση του ΝΑΤΟ. Στο ναυτικό σκέλος, η αμερικανική παρουσία στη Μαύρη Θάλασσα και την Αρκτική ενισχύει καθοριστικά την ανατολική πτέρυγα της Συμμαχίας.
Πέρα όμως από το έμψυχο υλικό και τα οπλικά συστήματα, η Ευρώπη εξαρτάται από τα αμερικανικά συστήματα διοίκησης, ελέγχου, πληροφοριών, επιτήρησης και αναγνώρισης.
Όπως επισημαίνουν αναλυτές του Διεθνούς Ινστιτούτου Στρατηγικών Σπουδών (IISS), αυτό το δίκτυο αποτελεί τον απαραίτητο «συνδετικό ιστό» που επιτρέπει στα μέλη της Συμμαχίας να δράσουν συντονισμένα. Χωρίς αυτή την τεχνολογική και οργανωτική υποδομή, οι ευρωπαϊκές χώρες στερούνται του πλαισίου που απαιτείται για μια αποτελεσματική, κοινή απάντηση απέναντι στη ρωσική επιθετικότητα.
Το ευρωπαϊκό «Σχέδιο Β» και τα εγγενή προβλήματα
Αν και μεμονωμένα ευρωπαϊκά κράτη διαθέτουν ισχυρές ένοπλες δυνάμεις, ακόμη και πυρηνικά όπλα, παρουσιάζουν σημαντικό έλλειμμα πολιτικής συναίνεσης, γεγονός που δυσχεραίνει τη λήψη αστραπιαίων αποφάσεων σε περιόδους κρίσης.
Εκτός του πλαισίου του ΝΑΤΟ, το Ευρωπαϊκό Σχέδιο για την Αμυντική Ετοιμότητα με ορίζοντα το 2030 επιχειρεί να ενσωματώσει τις εθνικές αμυντικές δυνατότητες σε ένα υπερεθνικό πλαίσιο, βελτιώνοντας τις υποδομές, τη στρατιωτική κινητικότητα και την εγχώρια παραγωγή όπλων.
Παράλληλα, προγράμματα όπως το Eurodrone στοχεύουν στην ενίσχυση των μη επανδρωμένων αεροσκαφών μέχρι το 2030.
Ωστόσο, αυτοί οι φιλόδοξοι σχεδιασμοί προσκρούουν διαρκώς σε γραφειοκρατικές καθυστερήσεις και στην αδυναμία ομοφωνίας μεταξύ των κρατών-μελών, υπονομεύοντας τον στόχο της στρατηγικής αυτονομίας. Με δεδομένη την απρόβλεπτη πολιτική συμπεριφορά της Ουάσιγκτον, η Ευρώπη καλείται τώρα να αντιμετωπίσει άμεσα τις εσωτερικές της αδυναμίες.
Είναι πλέον αναγκασμένη να αυξήσει τις δαπάνες της και να αναπτύξει τον δικό της συνδετικό ιστό, αν επιθυμεί να αποτρέψει μακροπρόθεσμα τη ρωσική απειλή στηριζόμενη αποκλειστικά στις δικές της δυνάμεις.