Σε μια νέα προσπάθεια αποκλιμάκωσης της έντασης γύρω από τα Στενά του Ορμούζ και αποκατάστασης της ναυσιπλοΐας, οι υπουργοί Εξωτερικών των έξι χωρών του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου (GCC) αναμένεται να συναντηθούν τη Δευτέρα στο Ομάν με τον Ιρανό ομόλογό τους, Αμπάς Αραγτσί, σύμφωνα με δημοσίευμα των Financial Times.
Εφόσον πραγματοποιηθεί, θα πρόκειται για την πρώτη συνάντηση αυτού του επιπέδου μεταξύ των χωρών του Κόλπου και ανώτατου Ιρανού αξιωματούχου μετά την έναρξη του πολέμου των ΗΠΑ και του Ισραήλ εναντίον του Ιράν τον Φεβρουάριο.
Η συνάντηση έχει προγραμματιστεί στη Σαλαλάχ του Ομάν, σύμφωνα με δύο πηγές που γνωρίζουν τις σχετικές διαβουλεύσεις. Αν και οι τελικές λεπτομέρειες δεν έχουν ακόμη οριστικοποιηθεί, αρκετές χώρες έχουν ήδη επιβεβαιώσει τη συμμετοχή τους.
Στο επίκεντρο η διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ
Κεντρικό θέμα των συνομιλιών αναμένεται να είναι η επίτευξη προσωρινής συμφωνίας για τη διέλευση εμπορικών πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ, έναν από τους σημαντικότερους θαλάσσιους διαύλους για τις παγκόσμιες ενεργειακές εξαγωγές.
Ιράν και Ομάν είχαν ανακοινώσει πριν από περίπου δύο εβδομάδες ότι βρίσκονται κοντά στην ολοκλήρωση προσωρινής ρύθμισης, βάσει της οποίας τα πλοία θα εισέρχονται στα Στενά μέσω ιρανικών χωρικών υδάτων και θα εξέρχονται κυρίως μέσω της ομανικής πλευράς.
Ωστόσο, οι διπλωματικές προσπάθειες προσκρούουν σε ένα κρίσιμο ζήτημα, καθώς η πλήρης επαναλειτουργία των Στενών εκτιμάται ότι προϋποθέτει ευρύτερη συμφωνία μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης.
Για το Ομάν και το Ιράν, βασικός στόχος είναι η εξασφάλιση της στήριξης των χωρών του GCC σε μια προσωρινή διευθέτηση, η οποία θα μπορούσε να συμβάλει και στην άρση του αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Οι χώρες του Κόλπου, από την πλευρά τους, επιδιώκουν την αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας, έστω και προσωρινά, χωρίς η συμφωνία να αποκτήσει χαρακτήρα μόνιμης διευθέτησης του καθεστώτος των Στενών.
Το Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου αποτελείται από τη Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Κατάρ, το Κουβέιτ, το Μπαχρέιν και το Ομάν.
Παρά τις πρόσφατες ιρανικές επιθέσεις εναντίον αραβικών κρατών, οι οποίες πραγματοποιήθηκαν ως αντίποινα για τους αμερικανοϊσραηλινούς βομβαρδισμούς, η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν διατηρήσει ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας με την Τεχεράνη.
Ο Αμπάς Αραγτσί είχε συμμετάσχει για τελευταία φορά σε σύνοδο του GCC τον Οκτώβριο του 2024, στη Ντόχα.
Μεσολαβητικός ρόλος του Ομάν
Το Ομάν, του οποίου τα χωρικά ύδατα εκτείνονται στα Στενά του Ορμούζ, έχει τηρήσει σχετικά ουδέτερη στάση καθ’ όλη τη διάρκεια της σύγκρουσης και τις τελευταίες εβδομάδες διεξάγει εντατικές διαπραγματεύσεις με την Τεχεράνη.
Στόχος είναι η επίτευξη προσωρινής συμφωνίας που θα επιτρέπει στα εμπορικά πλοία να διέρχονται από τον στρατηγικό θαλάσσιο δίαυλο χωρίς την καταβολή τελών.
Η συγκεκριμένη πρωτοβουλία είχε αρχικά θεωρηθεί πιθανό πρώτο βήμα για την επαναφορά ενός βραχύβιου μνημονίου συμφωνίας μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ, το οποίο είχε υπογραφεί τον Ιούνιο.
Το μνημόνιο προέβλεπε παράταση της εκεχειρίας για 60 ημέρες, σταδιακή επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ και έναρξη διαπραγματεύσεων για συνολική συμφωνία που θα μπορούσε να οδηγήσει στον τερματισμό του πολέμου και θα περιλάμβανε, μεταξύ άλλων, το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
Ωστόσο, Τεχεράνη και Ουάσινγκτον αλληλοκατηγορήθηκαν για παραβίαση της συμφωνίας, ενώ ο τρόπος διέλευσης των πλοίων από τα Στενά αποτέλεσε ένα από τα βασικά σημεία τριβής. Ακολούθησε νέος κύκλος εκατέρωθεν στρατιωτικών πληγμάτων.
Χωρίς απευθείας συνομιλίες ΗΠΑ - Ιράν
Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν καταστήσει σαφές στους μεσολαβητές ότι δεν προτίθενται να επιστρέψουν στο προηγούμενο μνημόνιο και ότι θα αποδέχονταν μόνο μια ευρύτερη συμφωνία, η οποία θα περιλαμβάνει και ζητήματα που σχετίζονται με το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα.
Η Τεχεράνη, από την πλευρά της, επιμένει ότι ακόμη και εάν επιτευχθεί συμφωνία με το Ομάν για τη διέλευση των πλοίων, δεν θα επιτρέψει την πλήρη επαναλειτουργία των Στενών εάν οι ΗΠΑ δεν ικανοποιήσουν συγκεκριμένα αιτήματά της.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η άρση του αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών, η επαναφορά εξαίρεσης που θα επιτρέπει στο Ιράν να εξάγει πετρέλαιο και η πρόσβαση σε μέρος των ιρανικών κεφαλαίων που παραμένουν δεσμευμένα στο εξωτερικό.
Απευθείας συνομιλίες μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν δεν διεξάγονται αυτή τη στιγμή. Μεσολαβητές, ωστόσο, εξακολουθούν να διατηρούν ανοιχτούς διαύλους μεταξύ των δύο πλευρών, επιχειρώντας να διαμορφώσουν νέα πρόταση για την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων.
Η διπλωματική κινητικότητα εντείνεται, καθώς οι επιπτώσεις της κατάστασης στα Στενά του Ορμούζ επεκτείνονται στην ευρύτερη περιοχή. Το Κατάρ απέστειλε αντιπροσωπεία στην Τεχεράνη δύο φορές την περασμένη εβδομάδα, στο πλαίσιο των προσπαθειών για τον τερματισμό της σύγκρουσης, η οποία βρίσκεται πλέον στον έβδομο μήνα.
Παρά τις δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ ότι τα Στενά είναι ανοιχτά, οι χώρες του Κόλπου εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν σοβαρούς περιορισμούς στις ενεργειακές εξαγωγές τους, ενώ προβλήματα καταγράφονται και στις εισαγωγές εμπορευμάτων μέσω της θαλάσσιας οδού.
Πίεση και από την Μπαμπ ελ-Μαντέμπ
Η πίεση για την εξεύρεση λύσης αυξάνεται περαιτέρω λόγω των εξελίξεων στην Υεμένη και της δράσης των Χούθι στην περιοχή της Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, ενός ακόμη κρίσιμου θαλάσσιου διαδρόμου για το παγκόσμιο εμπόριο.
Η ταυτόχρονη ένταση σε δύο από τις σημαντικότερες θαλάσσιες αρτηρίες του κόσμου έχει ήδη επηρεάσει τις διεθνείς αγορές ενέργειας.
Η τιμή του Brent, του διεθνούς δείκτη αναφοράς για το αργό πετρέλαιο, ανήλθε την Πέμπτη στα 105 δολάρια το βαρέλι, εν μέσω αυξανόμενης ανησυχίας για τις επιπτώσεις της παρατεταμένης διαταραχής στις παγκόσμιες ενεργειακές ροές.