Σφοδρή πολιτική αντιπαράθεση έχει προκαλέσει στο Ισραήλ το ντοκιμαντέρ «NAZA», λίγες ώρες μετά τη βράβευσή του στο 83ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας, με τον υπουργό Πολιτισμού Μίκι Ζοχάρ να απειλεί τους δύο Ισραηλινούς σκηνοθέτες του με αφαίρεση της υπηκοότητάς τους.
Το «NAZA», σε σκηνοθεσία του Γιουβάλ Άμπραχαμ και της Ρέιτσελ Ζορ, απέσπασε το Ειδικό Βραβείο της Κριτικής Επιτροπής στη Βενετία. Το ντοκιμαντέρ εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζονται και εγκρίνονται ισραηλινά πλήγματα στη Λωρίδα της Γάζας, βασιζόμενο σε ανώνυμες μαρτυρίες στρατιωτικών και στελεχών των υπηρεσιών πληροφοριών.
Ο Ζοχάρ χαρακτήρισε την ταινία «αποτρόπαια» και τη βράβευσή της «σοκαριστική», εξαπολύοντας παράλληλα προσωπική επίθεση εναντίον των δύο δημιουργών.
Σε ανάρτησή του κατηγόρησε τον Άμπραχαμ και τη Ζορ ότι είναι διατεθειμένοι να βλάψουν τη χώρα τους προκειμένου να κερδίσουν, όπως υποστήριξε, το χειροκρότημα «αντισημιτών σε όλο τον κόσμο».
«Οι πράξεις τους συνιστούν προδοσία κατά του κράτους», υποστήριξε ο Ισραηλινός υπουργός, προσθέτοντας ότι θα κινηθεί «άμεσα» για να επιδιώξει την αφαίρεση της ισραηλινής υπηκοότητάς τους.
Στην επίθεση εναντίον των σκηνοθετών προστέθηκε και ο υπουργός Εθνικής Ασφάλειας Ιταμάρ Μπεν-Γκβιρ, ο οποίος τους χαρακτήρισε «ντροπή και όνειδος για ολόκληρο τον λαό του Ισραήλ» και τους κάλεσε ουσιαστικά να εγκαταλείψουν τη χώρα, παραπέμποντας στη Χαμάς και τη Γάζα.
Τι καταγράφει το «NAZA»
Το διάρκειας 80 λεπτών ντοκιμαντέρ γυρίστηκε επί τρία χρόνια, κυρίως τη νύχτα σε ταράτσες του Τελ Αβίβ, και περιλαμβάνει μαρτυρίες 24 Ισραηλινών στρατιωτικών και στελεχών των υπηρεσιών πληροφοριών.
Οι πληροφοριοδότες εμφανίζονται ανώνυμα, με αλλοιωμένα πρόσωπα και φωνές, ώστε να μην είναι δυνατή η ταυτοποίησή τους.
Στις μαρτυρίες τους περιγράφουν συστήματα επιτήρησης και επιλογής στόχων, στα οποία, όπως υποστηρίζουν, χρησιμοποιήθηκαν και τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης.
Ο τίτλος «NAZA» παραπέμπει σε όρο που χρησιμοποιείται για την εκτίμηση του αριθμού των αμάχων που αναμένεται να σκοτωθούν κατά τη διάρκεια ενός αεροπορικού πλήγματος.
Μία από τις σοβαρότερες καταγγελίες που παρουσιάζονται στην ταινία αφορά τον εκ των προτέρων υπολογισμό των πιθανών απωλειών αμάχων κατά την έγκριση συγκεκριμένων στόχων.
Σε μία από τις μαρτυρίες υποστηρίζεται ότι εγκρίθηκε πλήγμα κατά μέλους της Χαμάς παρά την εκτίμηση ότι θα μπορούσαν να σκοτωθούν έως και 500 άμαχοι.
Άλλοι πληροφοριοδότες περιγράφουν συστήματα τεχνητής νοημοσύνης που επεξεργάζονταν δεδομένα από χιλιάδες κινητά τηλέφωνα προκειμένου να συμβάλουν στον εντοπισμό πιθανών στόχων.
Οι μαρτυρίες αφορούν επίσης πλήγματα σε κατοικίες όπου, σύμφωνα με όσα αναφέρονται στο ντοκιμαντέρ, ήταν γνωστό ότι βρίσκονταν συγγενείς των προσώπων που είχαν τεθεί στο στόχαστρο.
Ο ισραηλινός στρατός απορρίπτει τις καταγγελίες
Οι ισχυρισμοί που παρουσιάζονται στο «NAZA» έχουν απορριφθεί από τις Ισραηλινές Ένοπλες Δυνάμεις, οι οποίες αμφισβητούν την αξιοπιστία των ανώνυμων μαρτυριών και επισημαίνουν ότι δεν μπορεί να εξακριβωθεί η ταυτότητα ούτε ο ακριβής ρόλος όσων εμφανίζονται στην ταινία.
Το Ισραήλ υποστηρίζει ότι λαμβάνει μέτρα για τον περιορισμό των απωλειών μεταξύ αμάχων και κατηγορεί τη Χαμάς ότι χρησιμοποιεί τον άμαχο πληθυσμό ως ανθρώπινη ασπίδα.
Οι δημιουργοί, από την πλευρά τους, υποστηρίζουν ότι στόχος του ντοκιμαντέρ είναι να αποκαλύψει τους μηχανισμούς λήψης αποφάσεων πίσω από τα ισραηλινά πλήγματα στη Γάζα.
Ο Άμπραχαμ έχει τονίσει ιδιαίτερα τη σημασία της προβολής της ταινίας στο ίδιο το Ισραήλ, σημειώνοντας ότι οι στρατιωτικοί που συμμετείχαν επέλεξαν να καταθέσουν στα εβραϊκά ώστε οι μαρτυρίες τους να φτάσουν απευθείας στην ισραηλινή κοινωνία.
Τι ισχύει για την αφαίρεση υπηκοότητας
Παρά τη δημόσια δήλωση του Μίκι Ζοχάρ ότι θα κινηθεί «άμεσα», ο υπουργός Πολιτισμού δεν έχει την αρμοδιότητα να αφαιρέσει ο ίδιος την ισραηλινή υπηκοότητα από τους δύο σκηνοθέτες.
Η ισραηλινή νομοθεσία προβλέπει τη δυνατότητα ανάκλησης της υπηκοότητας σε εξαιρετικές περιπτώσεις που χαρακτηρίζονται ως «παραβίαση πίστης προς το κράτος», όμως η σχετική διαδικασία προϋποθέτει ενέργειες του υπουργού Εσωτερικών και δικαστικό έλεγχο.
Το Ανώτατο Δικαστήριο του Ισραήλ έχει επικυρώσει τη συνταγματικότητα της σχετικής νομοθετικής πρόβλεψης, περιορίζοντας παράλληλα την εφαρμογή της σε εξαιρετικές περιπτώσεις.
Κατά συνέπεια, οι δηλώσεις Ζοχάρ συνιστούν σε αυτή τη φάση πολιτική απειλή και πρόθεση να κινηθεί διαδικασία και όχι ειλημμένη απόφαση αφαίρεσης της υπηκοότητας των δύο δημιουργών.
Νέο μέτωπο στο εσωτερικό του Ισραήλ
Η υπόθεση του «NAZA» εντείνει παράλληλα τη σύγκρουση στο εσωτερικό του Ισραήλ γύρω από τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζεται ο πόλεμος στη Γάζα και τα όρια της κριτικής απέναντι στις στρατιωτικές επιχειρήσεις.
Ο Μίκι Ζοχάρ βρίσκεται ήδη σε αντιπαράθεση με τμήμα της ισραηλινής κινηματογραφικής κοινότητας για τις αλλαγές που προωθεί στην κρατική χρηματοδότηση του κινηματογράφου.
Για τους δημιουργούς του «NAZA», πάντως, βασικό ζητούμενο παραμένει η ευρεία προβολή του ντοκιμαντέρ και, κυρίως, η παρουσίασή του στο ισραηλινό κοινό.