Στο βήμα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, όπου προήδρευε της συνεδρίασης για τη διεθνή ειρήνη και ασφάλεια, βρέθηκε ο Κυριάκος Μητσοτάκης. Αξιοποίησε το διεθνές ακροατήριο για να καταστήσει σαφές σε Άγκυρα και Τρίπολη, αλλά και σε εταίρους, συμμάχους και διεθνείς οργανισμούς, ότι η Αθήνα δεν πρόκειται να αποδεχτεί τετελεσμένα μέσω του τουρκολιβυκού μνημονίου.
Ούτε μετά την κύρωσή του από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, εξέλιξη που η Τουρκία παρουσιάζει ήδη ως ενίσχυση των θέσεών της για τις θαλάσσιες ζώνες στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ο χάρτης και τα νομικά επιχειρήματα
Κρατώντας χάρτη, ο πρωθυπουργός ανέδειξε το παράλογο της προσπάθειας δύο κρατών χωρίς αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές να οριοθετήσουν θαλάσσιο σύνορο.
«Δεν υπάρχει προηγούμενο για μια τέτοια διαγώνια οριοθέτηση», σημείωσε. Έθεσε επίσης το ζήτημα της επήρειας των ελληνικών νησιών, που το μνημόνιο αγνοεί πλήρως: δεν πρόκειται, είπε, για ακατοίκητους βράχους αλλά για ζωντανές κοινότητες με αιώνες ιστορίας, όπου ζουν εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι.
Υπενθύμισε ότι, βάσει της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας, της οποίας οι σχετικές διατάξεις αποτυπώνουν εθιμικό δίκαιο δεσμευτικό για όλους, τα νησιά δικαιούνται υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ.
Τόνισε ακόμη ότι καμία συμφωνία δύο κρατών δεν μπορεί να αφαιρέσει δικαιώματα από τρίτο και ότι καμία διμερής συμφωνία δεν υπερισχύει του διεθνούς δικαίου. Με τον τρόπο αυτό απάντησε ουσιαστικά στην τουρκική επιχειρηματολογία και στις διεκδικήσεις για το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου ως επόμενο τεστ
Το επόμενο μέτρο των προθέσεων της Άγκυρας θα είναι η επανέναρξη των εργασιών για το ηλεκτρικό καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου. Ο πρωθυπουργός προσδιόρισε το πλαίσιο: το μνημόνιο δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως πρόσχημα για να αμφισβητηθούν νόμιμες δραστηριότητες στη θάλασσα ή να εμποδιστούν στρατηγικά έργα συνδεσιμότητας που η περιοχή χρειάζεται επειγόντως.
Η τοποθέτηση διαβάζεται και ως απάντηση στην εκτίμηση ότι η Βεγγάζη έσπευσε να κυρώσει το κείμενο επειδή η Τουρκία σκοπεύει να το επικαλεστεί για το καλώδιο και για τις περιοχές όπου θα κινηθεί το γαλλικό ερευνητικό πλοίο.
Οι χάρτες επιστρέφουν στη διπλωματία
Η χρήση χάρτη θυμίζει το 2022, όταν στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ ο Μητσοτάκης είχε αναφερθεί στη «Γαλάζια Πατρίδα», με φόντο τον χάρτη που ο Ερντογάν είχε χαρίσει στον Μπαχτσελί. Τέσσερα χρόνια μετά, με την Τουρκία να προετοιμάζει την ενσωμάτωση της Γαλάζιας Πατρίδας στο εσωτερικό της δίκαιο, ο τόνος της Αθήνας ανεβαίνει.
Ο χάρτης του παράνομου τουρκολυβικού μνημονίου που έδειξε ο Κυριάκος Μητσοτάκης στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ
Συνάντηση κορυφής με τον Ερντογάν δεν έχει γίνει από τον περασμένο Φεβρουάριο και την επίσκεψη στην Άγκυρα για το Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας, ενώ οι δίαυλοι επικοινωνίας παραμένουν ανοιχτοί.
Όσο η Ελλάδα πλησιάζει στην άσκηση κυριαρχικών δικαιωμάτων, όπως η επανεκκίνηση των βυθομετρικών εργασιών για το καλώδιο GSI, τόσο η Τουρκία εντείνει την πίεση, προχωρώντας και σε κίνηση προς τη Βεγγάζη.
Τον Δεκέμβριο προγραμματίζονται σεισμικές έρευνες της Chevron νότια της Κρήτης, σε οικόπεδα που εν μέρει εφάπτονται στο μνημόνιο, και μένει να φανεί αν θα υπάρξει αντίδραση ή αν Τουρκία και Λιβύη θα στείλουν την TPAO για έρευνες φυσικού αερίου στη βάση του κειμένου.
Κανόνες απέναντι στη «ζούγκλα»
Με την κίνηση αυτή η Αθήνα επιδιώκει να εμφανιστεί ως υπερασπιστής της διεθνούς νομιμότητας στο κατεξοχήν όργανο επιβολής της, αλλά και να εκθέσει την Τουρκία, τη στιγμή που ο Ερντογάν επιχειρεί να εκμεταλλευτεί το αδιέξοδο για τον νέο Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ, προτείνοντας τον διπλωμάτη Φεριντούν Σινιρλίογλου, σήμερα στον ΟΑΣΕ. Εκτιμάται ότι μέρος των επαφών του με Μακρόν και Τραμπ είχε αυτόν τον στόχο, αν και η πρόταση δύσκολα θα προχωρήσει.
«Η γεωγραφία δεν μπορεί να ξαναγραφτεί. Και τα κυριαρχικά δικαιώματα δεν διαγράφονται με αυθαίρετες γραμμές σε έναν χάρτη», είπε ο πρωθυπουργός, φέρνοντας ως θετικό παράδειγμα τη συμφωνία Ελλάδας–Αιγύπτου του 2020 για μερική οριοθέτηση ΑΟΖ, που θα αποτελέσει βάση συζήτησης για την επέκτασή της μετά τη συνεννόηση Αθήνας–Καΐρου.
Προειδοποίησε ότι χωρίς κοινούς κανόνες η Μεσόγειος κινδυνεύει να γίνει «ζούγκλα» ανταγωνιστικών διεκδικήσεων, και ρώτησε αν θα θεωρούνταν νόμιμη μια οριοθέτηση Ελλάδας–Τυνησίας που θα αγνοούσε Σικελία και Μάλτα. Κατέληξε ότι το παράνομο παραμένει παράνομο, όσος χρόνος κι αν περάσει.
Τα εθνικά θέματα στο προσκήνιο
Στην κυβέρνηση θεωρούν πλέον δεδομένο ότι τα εθνικά θέματα επανέρχονται δυναμικά μετά από μακρά περίοδο ηρεμίας. Στελέχη υποστηρίζουν ότι η χώρα «αγόρασε χρόνο» εξοπλιζόμενη, ωστόσο το κλίμα αλλάζει και ο χειμώνας προμηνύεται θερμός.