Μέσα σε διάστημα περίπου δυόμισι εβδομάδων, η Τουρκία έχει προχωρήσει σε μια σειρά κινήσεων που δείχνουν αλλαγή στάσης στα ελληνοτουρκικά, με την ένταση να αυξάνεται σταδιακά. Από την ανακήρυξη θαλάσσιων οικοπέδων μετά τον Δεκαπενταύγουστο έως τις τελευταίες δηλώσεις του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, η Άγκυρα κλιμακώνει τη ρητορική και τις ενέργειές της απέναντι στην Αθήνα.
Το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών και το υπουργείο Άμυνας έχουν προχωρήσει σε σειρά ανακοινώσεων, ενώ οι τουρκικές αξιώσεις μεταφέρθηκαν και στο πεδίο. Χαρακτηριστική ήταν η έκδοση NAVTEX και η παρουσία του ερευνητικού σκάφους «TÜBİTAK Marmara» νοτιοδυτικά του Καστελλόριζου, σε περιοχή που η Τουρκία έχει εντάξει στα θαλάσσια οικόπεδα που έχει ανακηρύξει.
Παράλληλα, η Άγκυρα αντέδρασε διπλωματικά στις ελληνικές πρωτοβουλίες για τα Ειδικά Χωροταξικά Πλαίσια για τον Τουρισμό, τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και τη Βιομηχανία, ενώ το τελευταίο διάστημα επανέφερε με ιδιαίτερη ένταση το ζήτημα της αποστρατιωτικοποίησης των ελληνικών νησιών.
Στην Αθήνα δεν πέρασε απαρατήρητο το γεγονός ότι οι δηλώσεις Ερντογάν έγιναν μόλις δύο ημέρες μετά την υπογραφή της συμφωνίας Ελλάδας-Ισραήλ για την ανάπτυξη της «Ασπίδας του Αχιλλέα». Εκτιμάται ότι η τουρκική αντίδραση συνδέεται άμεσα με την ενίσχυση της ελληνικής αντιαεροπορικής και αντιπυραυλικής άμυνας, καθώς η Άγκυρα εμφανίζεται ιδιαίτερα ενοχλημένη από την εγκατάσταση σύγχρονων ισραηλινών συστημάτων στον ελληνικό χώρο.
Η κλιμάκωση της τουρκικής ρητορικής αποκτά μεγαλύτερη σημασία ενόψει δύο κρίσιμων εξελίξεων. Η πρώτη αφορά τη νομοθέτηση της «Γαλάζιας Πατρίδας», η οποία, σύμφωνα με τον έως τώρα σχεδιασμό, αναμένεται μέσα στον Οκτώβριο. Το περιεχόμενο της σχετικής νομοθετικής πρωτοβουλίας θα αποτελέσει ένδειξη για το κατά πόσο η τουρκική ηγεσία προτίθεται να εντείνει περαιτέρω τη διεκδικητική της πολιτική.
Το δεύτερο σημαντικό ορόσημο αφορά την επανέναρξη των εργασιών για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας-Κύπρου. Η Τουρκία έχει διαμηνύσει επανειλημμένα ότι δεν αποδέχεται την υλοποίηση ενεργειακών έργων στην Ανατολική Μεσόγειο χωρίς τη δική της συναίνεση, γεγονός που δημιουργεί πρόσθετη αβεβαιότητα για την πορεία του έργου.
Το επόμενο διάστημα αναμένεται να φανεί εάν η Άγκυρα θα περιοριστεί σε διπλωματικές διαμαρτυρίες ή αν θα επιχειρήσει να μεταφέρει τις αντιδράσεις της στο πεδίο. Αντίστοιχο ερώτημα είχε τεθεί και το 2024, όταν τουρκικές κινήσεις είχαν οδηγήσει στη διακοπή ερευνητικών εργασιών του ιταλικού πλοίου «Ievoli Relume».
Η Αθήνα, από την πλευρά της, απαντά μέσω της διπλωματικής οδού, απορρίπτοντας τις τουρκικές αξιώσεις και υποστηρίζοντας ότι οι ενέργειες της Άγκυρας αντιβαίνουν στο Διεθνές Δίκαιο.
Ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης έχει ενημερώσει τους Ευρωπαίους ομολόγους του για τις τουρκικές κινήσεις σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο, υπογραμμίζοντας ότι η Ελλάδα δεν προτίθεται να υποχωρήσει σε ζητήματα κυριαρχίας και κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί στην Αθήνα και η επαναφορά της θεωρίας των «γκρίζων ζωνών» από την τουρκική πλευρά. Οι πρόσφατες ανακοινώσεις της Άγκυρας περιλαμβάνουν αναφορές σε νησιά και γεωγραφικούς σχηματισμούς των οποίων την ελληνική κυριαρχία αμφισβητεί, επαναφέροντας στο προσκήνιο μια από τις πλέον σταθερές αναθεωρητικές θέσεις της τουρκικής πολιτικής.
Την ίδια στιγμή, η συμφωνία Ελλάδας-Ισραήλ φαίνεται να έχει αποκτήσει ιδιαίτερη βαρύτητα στην τουρκική στρατηγική. Η Άγκυρα εμφανίζεται να επιδιώκει, μέσω της έντονης ρητορικής για την αποστρατιωτικοποίηση των νησιών, να επηρεάσει την ανάπτυξη των νέων αμυντικών συστημάτων και να αποτρέψει την εγκατάστασή τους στα ελληνικά νησιά.
Η κατάσταση θυμίζει, ως προς τη λογική της πίεσης, την τουρκική αντίδραση στην υπόθεση των S-300 στην Κύπρο στα τέλη της δεκαετίας του 1990, αν και οι σημερινές γεωπολιτικές και στρατηγικές συνθήκες είναι διαφορετικές.
Παράλληλα, κρίσιμο θεωρείται το προσεχές διάστημα και λόγω των ερευνών και των υποθαλάσσιων εργασιών που πραγματοποιούνται συνήθως αυτή την περίοδο στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Η τουρκική NAVTEX για τις έρευνες του «TÜBİTAK Marmara», μεταξύ άλλων και σε περιοχή νότια του Καστελλόριζου, αποτέλεσε ήδη ένα πρώτο δείγμα των προθέσεων της Άγκυρας.
Στο μεταξύ, η παρουσία του διοικητή της τουρκικής ΜΙΤ Ιμπραήμ Καλίν στην Αθήνα και η συνάντησή του με τον διοικητή της ΕΥΠ Θεμιστοκλή Δεμίρη μπορεί να λειτουργήσει ως ένας σημαντικός άτυπος δίαυλος επικοινωνίας μεταξύ των δύο πλευρών. Η συγκεκριμένη επαφή θα μπορούσε να συμβάλει στη διαχείριση ενδεχόμενων κρίσεων και στην αποφυγή ανεπιθύμητης κλιμάκωσης.
Ωστόσο, ένας τέτοιος δίαυλος δεν μπορεί να αναιρέσει τις βασικές διαφορές που παραμένουν ανοιχτές. Η αμφισβήτηση της ελληνικής κυριαρχίας, η θεωρία των «γκρίζων ζωνών», οι θαλάσσιες διεκδικήσεις και πλέον η αντίδραση στην αμυντική ενίσχυση των ελληνικών νησιών συνθέτουν ένα ιδιαίτερα σύνθετο σκηνικό.
Το επόμενο διάστημα, επομένως, θα αποτελέσει κρίσιμο τεστ για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, καθώς θα φανεί εάν η Άγκυρα θα παραμείνει στο επίπεδο των δηλώσεων και των διπλωματικών κινήσεων ή εάν θα επιχειρήσει να δημιουργήσει νέα τετελεσμένα στο πεδίο.