Μια νέα παράμετρος φαίνεται να προστίθεται στο πολυετές αδιέξοδο της Τουρκίας με τους ρωσικούς S-400 και την προσπάθειά της να επιστρέψει στο αμερικανικό πρόγραμμα των F-35.
Σύμφωνα με ανάλυση του δημοσιογράφου Paul Iddon στο Forbes, το Ισραήλ φέρεται να πιέζει τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ώστε να μην αγοράσουν από την Άγκυρα τα ρωσικής κατασκευής συστήματα αεράμυνας S-400.
Μια ενδεχόμενη πώληση των συστημάτων στα ΗΑΕ θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για την άρση των αμερικανικών κυρώσεων σε βάρος της Τουρκίας και, τελικά, για την επανένταξή της στο πρόγραμμα του μαχητικού πέμπτης γενιάς F-35. Πρόκειται για ένα ενδεχόμενο στο οποίο, όπως επισημαίνει η ανάλυση, το Ισραήλ αντιτίθεται.
Το επταετές αδιέξοδο με τους S-400
Η Τουρκία παρήγγειλε τους S-400 από τη Ρωσία το 2017, παρά τις έντονες αντιδράσεις της Ουάσιγκτον.
Μετά την παραλαβή της πρώτης παρτίδας, τον Ιούλιο του 2019, οι ΗΠΑ απέκλεισαν την Τουρκία από το πρόγραμμα F-35 και της απαγόρευσαν να παραλάβει τα μαχητικά. Έξι αεροσκάφη είχαν ήδη κατασκευαστεί για την τουρκική Πολεμική Αεροπορία, αλλά παρέμειναν στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Το 2020 ακολούθησαν αμερικανικές κυρώσεις βάσει του νόμου CAATSA. Η Άγκυρα, πάντως, δεν έθεσε ποτέ τους S-400 σε επιχειρησιακή λειτουργία, με τα συστήματα να παραμένουν έκτοτε ουσιαστικά αδρανή.
Τα τελευταία χρόνια, η Τουρκία αναζητεί τρόπο να ξεπεράσει το αδιέξοδο και να απομακρύνει τους S-400 από το έδαφός της, ώστε να ανοίξει ξανά η συζήτηση για την απόκτηση των F-35.
Η πιθανή πώληση στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα
Ένα από τα σενάρια που έχουν έρθει στο προσκήνιο αφορά την πώληση των τουρκικών S-400 στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Η Ρωσία έχει καταστήσει σαφές ότι μια μεταβίβαση σε τρίτη χώρα θα μπορούσε να γίνει μόνο με τη συγκατάθεσή της.
«Υπάρχει τέτοια πιθανότητα, εφόσον η χώρα στην οποία θα μεταφερθούν τα συστήματα S-400 είναι υπεύθυνη και διατηρεί φιλικές σχέσεις με τη Ρωσία», δήλωσε στις 26 Σεπτεμβρίου ο Ρώσος υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ.
Όπως επισήμανε, η αρχική σύμβαση προβλέπει ότι απαιτείται ρωσική έγκριση για οποιαδήποτε μεταβίβαση, ενώ η χώρα που θα αποκτούσε τους S-400 θα έπρεπε να εγγυηθεί ότι δεν θα τους προωθήσει στην Ουκρανία.
Μια αγορά από τα ΗΑΕ θα ενίσχυε παράλληλα το ήδη εκτεταμένο και πολυεπίπεδο σύστημα αεράμυνας του Άμπου Ντάμπι.
Η Ουάσιγκτον αναζητεί λύση
Ο Αμερικανός πρεσβευτής στην Τουρκία, Τομ Μπάρακ, δήλωσε στις 21 Σεπτεμβρίου ότι η διαμάχη για τους S-400 «θα επιλυθεί», περιγράφοντας τις σχετικές διεργασίες περισσότερο ως «ζήτημα σχέσεων» παρά ως «κρίσιμο ζήτημα».
Δύο ημέρες αργότερα, ωστόσο, αναγνώρισε ότι η διαδικασία θα χρειαστεί χρόνο, καθώς Ουάσιγκτον και Άγκυρα επιχειρούν να ικανοποιήσουν τις προϋποθέσεις που έχει θέσει το Κογκρέσο, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που συνδέονται με τον CAATSA και τον αμερικανικό Νόμο περί Εξουσιοδότησης Εθνικής Άμυνας.
Σύμφωνα με την ανάλυση του Forbes, για να έχει ρεαλιστικές πιθανότητες επιστροφής στα F-35, η Τουρκία θα πρέπει να απομακρύνει πλήρως τους S-400 και τα εξαρτήματά τους από το έδαφός της. Άλλες πιθανές λύσεις θα ήταν η αχρήστευση ή η καταστροφή τους.
Η ισραηλινή παρέμβαση
Σε αυτό το ήδη περίπλοκο σκηνικό, τουρκικά μέσα ενημέρωσης υποστηρίζουν ότι το Ισραήλ παρεμβαίνει παρασκηνιακά προκειμένου να εμποδίσει την πώληση των S-400 στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Ο Τούρκος δημοσιογράφος Μεχμέτ Ατσέτ έγραψε στη Haber7 ότι η καθυστέρηση δεν οφείλεται σε αντίρρηση της Ρωσίας, υποστηρίζοντας ότι Άγκυρα και Μόσχα έχουν καταλήξει σε κοινή αντίληψη για το ζήτημα.
Επικαλούμενος μη κατονομαζόμενη πηγή, απέδωσε την καθυστέρηση στην προτροπή του Ισραήλ προς τα ΗΑΕ να μην προχωρήσουν στην αγορά.
«Δεν επιθυμούν την άρση των κυρώσεων CAATSA ούτε την επαναφορά της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35», έγραψε, υποστηρίζοντας ότι το Ισραήλ έχει καταφέρει μέχρι στιγμής να εμποδίσει τη λήψη οριστικής απόφασης από το Άμπου Ντάμπι.
Πρόκειται, πάντως, για ισχυρισμό που αποδίδεται σε τουρκικές πηγές και αποτελεί κεντρικό στοιχείο της ανάλυσης του Forbes.
Γιατί το Ισραήλ αντιτίθεται στα τουρκικά F-35
Σύμφωνα με το Forbes, πίσω από τη φερόμενη ισραηλινή παρέμβαση βρίσκεται η ευρύτερη αντίθεση του Ισραήλ στην απόκτηση F-35 από την Τουρκία.
Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου έχει εκφράσει την αντίθεσή του σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, αντιμετωπίζοντας την πιθανή απόκτηση των μαχητικών από την Άγκυρα ως ζήτημα που επηρεάζει την ασφάλεια του Ισραήλ και την περιφερειακή ισορροπία δυνάμεων.
Η αντιπαράθεση των δύο χωρών εκτείνεται και στη Συρία. Το Ισραήλ έχει επιχειρήσει να εμποδίσει την εγκαθίδρυση ευρύτερης τουρκικής στρατιωτικής παρουσίας στη χώρα, ενώ τον Απρίλιο του 2025 έπληξε τρεις συριακές αεροπορικές βάσεις τις οποίες, σύμφωνα με δημοσιεύματα, η Τουρκία εξέταζε ως πιθανές τοποθεσίες ανάπτυξης δυνάμεων.
Την ίδια περίοδο είχε αναφερθεί ακόμη και το ενδεχόμενο προσωρινής ανάπτυξης τουρκικών S-400 στη Συρία, χωρίς τελικά να πραγματοποιηθεί.
Οι S-400 ως εμπόδιο στα F-35
Η ανάλυση του Forbes καταλήγει ότι, από την ισραηλινή σκοπιά, η παραμονή των S-400 στην Τουρκία λειτουργεί στην πράξη ως εμπόδιο στην απόκτηση των F-35 από την Άγκυρα.
Η Τουρκία διαθέτει δύο συστήματα S-400 και περίπου 120 πυραύλους, οι οποίοι παραμένουν ουσιαστικά ανενεργοί. Αντίθετα, επιδιώκει την αγορά 40 F-35A, εφόσον καταφέρει να επιλύσει τη διαφορά της με την Ουάσιγκτον.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο Paul Iddon εκτιμά ότι το Ισραήλ έχει λόγους να προτιμά τη σημερινή κατάσταση, με τους ρωσικούς S-400 να παραμένουν αποθηκευμένοι στην Τουρκία, αντί η Άγκυρα να απαλλαγεί από αυτούς και να αποκτήσει πρόσβαση στα αμερικανικά μαχητικά πέμπτης γενιάς.
Πηγή: Forbes μέσω Hellasjournal