Η κυβέρνηση Τραμπ έστειλε την Τρίτη (20/01) σαφές μήνυμα αλλαγής στρατηγικής στη Συρία, σηματοδοτώντας στην πράξη τον τερματισμό της αμερικανικής στρατιωτικής στήριξης προς τις κουρδικές δυνάμεις. Την ίδια στιγμή, η Ουάσιγκτον εξήρε τη νέα συριακή κυβέρνηση για τη δηλωμένη πρόθεσή της να αναλάβει πρωταγωνιστικό ρόλο στην καταπολέμηση του Ισλαμικού Κράτους σε ολόκληρη τη χώρα.
Η μετατόπιση αυτή καταγράφεται ενώ βρίσκονται σε εξέλιξη από τις σφοδρότερες συγκρούσεις των τελευταίων ετών μεταξύ της Δαμασκού και των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων (SDF), οι οποίες υποστηρίζονταν μέχρι πρότινος από τις ΗΠΑ. Οι δύο πλευρές αλληλοκατηγορούνται για παραβίαση συμφωνιών, σε ένα περιβάλλον αυξανόμενης αστάθειας.
Οι SDF εμφανίζονται απρόθυμες να αποδεχθούν την πλήρη ενσωμάτωσή τους στον κρατικό μηχανισμό μετά την πτώση του Μπασάρ αλ Άσαντ και την ανάληψη της εξουσίας από τον Αχμέντ αλ Σάραα. Ωστόσο, από την αμερικανική πλευρά, το μήνυμα είναι σαφές: η εποχή της προνομιακής συνεργασίας με τις κουρδικές δυνάμεις οδεύει προς το τέλος της.
Σε εκτενή ανάρτησή του στην πλατφόρμα X, ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ για τη Συρία, Τομ Μπάρακ, υποστήριξε ότι η μετα-Άσαντ περίοδος συνιστά «τη μεγαλύτερη ευκαιρία» για τους Κούρδους της Συρίας, καθώς –όπως ανέφερε– τους προσφέρει τη δυνατότητα πλήρους ενσωμάτωσης σε ένα ενιαίο συριακό κράτος με ίσα δικαιώματα, τα οποία δεν απολάμβαναν επί προηγούμενου καθεστώτος.
Ο Μπάρακ υπενθύμισε ότι η αμερικανική στρατιωτική παρουσία στη βορειοανατολική Συρία βασίστηκε ιστορικά στη συνεργασία με τις SDF για την αντιμετώπιση του ISIS. Σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο που μίλησε στο Al Arabiya English, οι αμερικανικές δυνάμεις δεν φρουρούν πλέον φυλακές του Ισλαμικού Κράτους, ενώ πρόσφατη απόδραση κρατουμένων χαμηλού κινδύνου από τη φυλακή αλ Σαντάντι αντιμετωπίστηκε από τις συριακές κυβερνητικές δυνάμεις, οι οποίες ανέκτησαν τον έλεγχο της περιοχής.
Παρά την αλλαγή γραμμής, ο Αμερικανός απεσταλμένος αναγνώρισε τη συμβολή των SDF στη συντριβή του ISIS, στη σύλληψη χιλιάδων μαχητών και στη φύλαξη κρίσιμων εγκαταστάσεων κράτησης, όπως τα στρατόπεδα αλ Χολ και αλ Σαντάντι. Τόνισε, ωστόσο, ότι τότε δεν υπήρχε αξιόπιστο συριακό κράτος για συνεργασία, καθώς το καθεστώς Άσαντ ήταν αποδυναμωμένο και συνδεδεμένο με το Ιράν και τη Ρωσία.
Κατά τον Μπάρακ, το τοπίο έχει πλέον αλλάξει ριζικά. Εξήρε τη νέα κυβέρνηση της Δαμασκού και τη συμμετοχή της στον διεθνή συνασπισμό κατά του ISIS, κάνοντας λόγο για στροφή της Συρίας προς τη Δύση και για νέα βάση συνεργασίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Στο πλαίσιο αυτό, υποστήριξε ότι ο αρχικός ρόλος των SDF ως βασικής χερσαίας δύναμης κατά του Ισλαμικού Κράτους έχει σε μεγάλο βαθμό εκλείψει, καθώς η Δαμασκός δηλώνει έτοιμη να αναλάβει τις ευθύνες ασφαλείας, συμπεριλαμβανομένης της διαχείρισης των φυλακών και των στρατοπέδων κράτησης.
Την προηγούμενη εβδομάδα, ο Αχμέντ αλ Σάραα υπέγραψε διάταγμα για την κατοχύρωση δικαιωμάτων των Κούρδων στη Συρία, προβλέποντας προστασία από διακρίσεις, αναγνώριση της κουρδικής γλώσσας ως εθνικής και καθιέρωση του Νεβρόζ ως εθνικής αργίας. Παράλληλα, κάλεσε τους εκτοπισμένους Κούρδους να επιστρέψουν στις περιοχές τους, θέτοντας ως βασική προϋπόθεση την παράδοση των όπλων.
Ο Μπάρακ κάλεσε εκ νέου τις κουρδικές δυνάμεις να αξιοποιήσουν αυτή τη «μοναδική ευκαιρία» συμμετοχής στο νέο συριακό κράτος, υποστηρίζοντας ότι οι προοπτικές που προσφέρει είναι ευρύτερες από την περιορισμένη αυτονομία που απολάμβαναν εν μέσω του εμφυλίου πολέμου. Ξεκαθάρισε, πάντως, ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν επιδιώκουν μακροχρόνια στρατιωτική παρουσία στη Συρία, περιορίζοντας τις προτεραιότητές τους στην ασφάλεια των εγκαταστάσεων του ISIS και στη διευκόλυνση διαλόγου μεταξύ SDF και Δαμασκού.
Σύμφωνα με το Middle East Eye, o Μπάρακ, φέρεται να κατηγόρησε τον επικεφαλής των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων (SDF), ότι προσπάθησε να εμπλέξει το Ισραήλ σε εσωτερικές συριακές υποθέσεις, κατά τη διάρκεια μιας έντονης κεκλεισμένων θυρών συνάντησης πριν από την υπογραφή της συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός την Κυριακή.
«Προσπαθείτε να εμπλέξετε το Ισραήλ στη σύγκρουση, και αυτό δεν θα γίνει», φέρεται να του είπε ο Μπάρακ, προειδοποιώντας ότι μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να προκαλέσει καταστροφή και να δημιουργήσει τριβές μεταξύ δύο από τους πιο σημαντικούς περιφερειακούς συμμάχους των ΗΠΑ, Τουρκίας και Ισραήλ. Παράλληλα, κορυφαίοι αξιωματούχοι των SDF έχουν παραδεχθεί δημόσια επικοινωνίες με Ισραηλινούς αξιωματούχους και ανοιχτότητα σε κάθε εξωτερική υποστήριξη που θα μπορούσε να προστατεύσει τις κουρδικές κοινότητες και τα πολιτικά τους κεκτημένα.
Η στάση αυτή έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις και επικρίσεις, με πολλούς να κάνουν λόγο για εγκατάλειψη ενός πολύτιμου συμμάχου. Αναλυτές επισημαίνουν ότι η απόφαση πλήττει σοβαρά το κύρος και την αξιοπιστία της αμερικανικής διπλωματίας, εγείροντας κρίσιμα ερωτήματα για το κατά πόσο οι ΗΠΑ μπορούν στο μέλλον να πείσουν εταίρους να σταθούν στο πλευρό τους σε συγκρούσεις υψηλού ρίσκου.
Την ίδια στιγμή, εκφράζεται έντονος σκεπτικισμός για το κατά πόσο η νέα συριακή ηγεσία μπορεί πράγματι να αποτελέσει αξιόπιστο εταίρο στον αγώνα κατά της τρομοκρατίας. Διπλωματικές πηγές και ειδικοί προειδοποιούν ότι η εικόνα μιας υπερδύναμης που εγκαταλείπει συμμάχους ενδέχεται να αφήσει ένα μακροχρόνιο αποτύπωμα, δυσχεραίνοντας την αμερικανική επιρροή στη Μέση Ανατολή και πέραν αυτής.