Η ιστορία των διεθνών σχέσεων διδάσκει ότι οι βαθιές κρίσεις δεν εκτονώνονται με την υπογραφή μιας συμφωνίας, αλλά όταν εδραιωθεί μια νέα ισορροπία δυνάμεων, αποδεκτή από τους βασικούς παίκτες. Από την άποψη αυτή, το πρόσφατο μνημόνιο κατανόησης μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν δεν αποτελεί οριστική διευθέτηση.
Αντίθετα, συνιστά μια προσπάθεια εγκλωβισμού και ελέγχου μιας αντιπαράθεσης, οι συνέπειες της οποίας απειλούσαν να προκαλέσουν περιφερειακή ανάφλεξη, διαταράσσοντας την παγκόσμια οικονομική σταθερότητα.
Πίσω από την επίσημη ατζέντα για το πυρηνικό πρόγραμμα και τις κυρώσεις, κρύβεται ένας ευρύτερος ανταγωνισμός για τον έλεγχο των ενεργειακών και εμπορικών ροών που συνδέουν τον Περσικό Κόλπο με τη διεθνή αγορά. Στη σύγχρονη γεωπολιτική, τα στενά, τα λιμάνια και οι διαμετακομιστικοί διάδρομοι, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα το Στενό του Ορμούζ, αναδεικνύονται σε εργαλεία ισχύος εξίσου σημαντικά με τους ίδιους τους φυσικούς πόρους.
Το μνημόνιο κατάφερε να μειώσει προσωρινά την ένταση, όμως η βασική του αδυναμία έγκειται στο χάσμα μεταξύ των φιλόδοξων στόχων του και της περιφερειακής πραγματικότητας. Το κείμενο επιχειρεί να αποσυμπιέσει ταυτόχρονα πολλά και ανόμοια μέτωπα, από τη ναυσιπλοΐα και τις κυρώσεις, μέχρι την ασφάλεια και το πυρηνικό πρόγραμμα.
Εντούτοις, ενώ οι αποφάσεις για τις κυρώσεις και τη ναυσιπλοΐα μπορούν να εφαρμοστούν σχετικά γρήγορα με πολιτικές αποφάσεις, το μέτωπο του Λιβάνου αποτελεί μια εντελώς διαφορετική και περίπλοκη εξίσωση.
Στο έδαφος του Λιβάνου διασταυρώνονται οι ανησυχίες ασφαλείας του Ισραήλ, η περιφερειακή στρατηγική της Τεχεράνης και ο διπλός ρόλος της Χεζμπολάχ, η οποία λειτουργεί τόσο ως εγχώριος πολιτικός παίκτης όσο και ως στρατηγικός εταίρος του Ιράν.
Η δημιουργία ειδικών επιτροπών παρακολούθησης για τον Λίβανο επιβεβαιώνει έμμεσα ότι η περιοχή αυτή αποτελεί το πιο ευάλωτο σημείο της συμφωνίας. Ουάσινγκτον και Τεχεράνη μπορεί να συμφώνησαν σε μια γενική αποκλιμάκωση, όμως καμία από τις δύο πλευρές δεν ελέγχει απόλυτα τις τοπικές δυναμικές, με αποτέλεσμα ο Λίβανος να παραμένει το πεδίο όπου οι διπλωματικές διατυπώσεις κινδυνεύουν άμεσα να συντριβούν από την πραγματικότητα των όπλων.
Στην πραγματικότητα, η συμφωνία λειτουργεί ως ένα εργαλείο για την αγορά στρατηγικού χρόνου και από τις δύο πλευρές, κάτι που διευκολύνθηκε από τη σκόπιμη ασάφεια και ευελιξία του διπλωματικού κειμένου.
Η Τεχεράνη επιδιώκει να ανακουφίσει την οικονομία της από το βάρος των κυρώσεων και να αναγνωριστεί ως ένας απαραίτητος, ισότιμος ρυθμιστής των ισορροπιών στη Μέση Ανατολή, κεφαλαιοποιώντας την επιρροή της στο Στενό του Ορμούζ.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες, από την άλλη πλευρά, επιδιώκουν μια ρεαλιστική διαχείριση της σταθερότητας των ενεργειακών αγορών, αποφεύγοντας έναν μεγάλο πόλεμο και κερδίζοντας χρόνο για την ανάπτυξη εναλλακτικών εμπορικών διαδρόμων που μεσοπρόθεσμα θα μειούν τη γεωστρατηγική σημασία του Ορμούζ.
Η βιωσιμότητα αυτού του συμβιβασμού δεν κρίνεται μόνο σε διμερές επίπεδο, αλλά επηρεάζεται άμεσα από τις στρατηγικές επιλογές του Πεκίνου, της Μόσχας και του Νέου Δελχί. Για τις ΗΠΑ, η συμφωνία αποτελεί ανάχωμα στην περαιτέρω σύγκλιση του Ιράν με τη Ρωσία και την Κίνα, ενώ για το Ιράν προσφέρει μια ευκαιρία να ενισχύσει τη διαπραγματευτική του θέση απέναντι στους ανατολικούς του εταίρους.
Παράλληλα, η στάση των κρατών του Κόλπου, όπως η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, είναι καθοριστική, καθώς η περιφερειακή σταθερότητα αποτελεί πλέον γι' αυτά απόλυτη οικονομική προϋπόθεση για την υλοποίηση των μεγάλων προγραμμάτων οικονομικής τους διαφοροποίησης.
Το μνημόνιο αποδεικνύει τελικά ότι στην παρούσα φάση κανένας παίκτης στη Μέση Ανατολή δεν διαθέτει την ισχύ να επιβάλει ολοκληρωτικά τους όρους του. Οι στρατιωτικές επιχειρήσεις των τελευταίων ετών δεν έδωσαν οριστικές λύσεις, και η διπλωματία επιστρατεύτηκε ως αποτέλεσμα μιας αδιέξοδης ισορροπίας δυνάμεων.
Το κεντρικό ερώτημα δεν είναι αν το μνημόνιο θα αντέξει στο χρόνο, αλλά αν μπορεί να διατηρήσει ένα στοιχειώδες επίπεδο ασφάλειας σε μια μεταβατική περίοδο όπου τα στρατηγικά συμφέροντα των αντιπάλων παραμένουν βαθιά συγκρουσιακά.