Οι υποστηριζόμενοι από το Ιράν Χούθι της Υεμένης ανακοίνωσαν ότι προτίθενται να επιβάλουν ναυτικό αποκλεισμό στη Σαουδική Αραβία, προκαλώντας νέες ανησυχίες για την ασφάλεια των θαλάσσιων μεταφορών και τον ανεφοδιασμό της παγκόσμιας αγοράς ενέργειας.
Η απειλή αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς διατυπώνεται σε μια περίοδο κατά την οποία η ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ έχει ήδη διαταραχθεί, περιορίζοντας σημαντικά τις εξαγωγές πετρελαίου από τις χώρες του Κόλπου και προκαλώντας έντονες πιέσεις στις διεθνείς τιμές των καυσίμων.
Δεν έχει γίνει ακόμη σαφές με ποιον τρόπο οι Χούθι σκοπεύουν να εφαρμόσουν τον αποκλεισμό της Σαουδικής Αραβίας, του βόρειου γείτονά τους στην Ερυθρά Θάλασσα, ούτε εάν η απειλή τους συνεπάγεται επανάληψη των επιθέσεων εναντίον εμπορικών πλοίων.
Γιατί το Μπαμπ ελ Μαντέμπ είναι κρίσιμο για την παγκόσμια οικονομία
Η Υεμένη βρίσκεται δίπλα στο στενό Μπαμπ ελ Μαντέμπ, τη νότια πύλη της Ερυθράς Θάλασσας και έναν από τους σημαντικότερους θαλάσσιους διαύλους του παγκόσμιου εμπορίου.
Ενδεχόμενο κλείσιμο ή σοβαρή διατάραξη της ναυσιπλοΐας στο στενό θα άνοιγε ένα νέο μέτωπο στην ενεργειακή κρίση και στη σύγκρουση του Ιράν με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Με τη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ να έχει ήδη περιοριστεί, η Ερυθρά Θάλασσα έχει μετατραπεί σε κρίσιμη εναλλακτική οδό για την εξαγωγή πετρελαίου και άλλων προϊόντων από τις χώρες του Κόλπου. Μια νέα κρίση στο Μπαμπ ελ Μαντέμπ θα μπορούσε να περιορίσει ταυτόχρονα και τις δύο βασικές οδούς μεταφοράς ενεργειακών φορτίων.
Ο μερικός αποκλεισμός του Ορμούζ από το Ιράν, μετά την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση της 28ης Φεβρουαρίου, διέκοψε μεγάλο μέρος των πετρελαϊκών εξαγωγών από τον Κόλπο, προκαλώντας εκτίναξη των τιμών και διεθνές ενεργειακό σοκ.
Το λιμάνι Γιάνμπου ως εναλλακτική δίοδος
Η Σαουδική Αραβία επιχείρησε να περιορίσει τις συνέπειες εκτρέποντας περισσότερο από το 70% των ημερήσιων εξαγωγών αργού πετρελαίου προς το λιμάνι Γιάνμπου, στις ακτές της Ερυθράς Θάλασσας.
Τα δεξαμενόπλοια που αναχωρούν από το Γιάνμπου με προορισμό την Ευρώπη περνούν από τη Διώρυγα του Σουέζ, ενώ όσα κατευθύνονται προς την Ασία διασχίζουν το Μπαμπ ελ Μαντέμπ.
Σύμφωνα με στοιχεία των εταιρειών Kpler και Signal Ocean, τα φορτία από το Γιάνμπου έφτασαν κατά μέσο όρο τα τέσσερα εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως τις τελευταίες εβδομάδες, έναντι 973.000 βαρελιών ημερησίως πριν από έναν χρόνο.
Παράλληλα, ο συνολικός όγκος πετρελαίου που διήλθε από το Μπαμπ ελ Μαντέμπ ανήλθε τον Ιούνιο στα 7,4 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο 7% της παγκόσμιας παραγωγής. Έναν χρόνο νωρίτερα, από το ίδιο σημείο περνούσαν περίπου 4,2 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως.
Οι εξαγωγές αυτές λειτουργούν ως κρίσιμη «βαλβίδα ασφαλείας» για τις διεθνείς αγορές και έχουν συμβάλει στη συγκράτηση των τιμών του πετρελαίου. Η Σαουδική Αραβία εξετάζει, παράλληλα, την επέκταση του πετρελαιαγωγού της προς τις ακτές της Ερυθράς Θάλασσας.
Ποιοι είναι οι Χούθι
Οι Χούθι εμφανίστηκαν τη δεκαετία του 1990 ως στρατιωτικό, πολιτικό και θρησκευτικό κίνημα και στη συνέχεια ενεπλάκησαν σε ένοπλες συγκρούσεις με την κυβέρνηση της Υεμένης.
Εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία πολεμούν τη διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση της χώρας, η οποία υποστηρίζεται από τη Σαουδική Αραβία, ενώ έχουν εξαπολύσει πυραυλικές επιθέσεις και επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη εναντίον γειτονικών κρατών του Κόλπου.
Η εκεχειρία που είχε συμφωνηθεί το 2022 μεταξύ των εμπλεκόμενων πλευρών παρέμεινε σε ισχύ μέχρι την περασμένη εβδομάδα, όταν η διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι έπληξε το αεροδρόμιο της Σαναά, προκειμένου να αποτρέψει την προσγείωση ιρανικού αεροσκάφους.
Οι Χούθι κατηγόρησαν τη Σαουδική Αραβία ότι βρισκόταν πίσω από την επίθεση και, σε αντίποινα, εκτόξευσαν πυραύλους κατά του αεροδρομίου της Άμπχα, στα νοτιοδυτικά της χώρας.
Ο Μοχάμεντ αλ Φάρα, μέλος του πολιτικού γραφείου των Χούθι, προειδοποίησε σε συνέντευξή του στο ιρανικό δίκτυο Press TV ότι, σε περίπτωση περαιτέρω κλιμάκωσης, το κίνημα θα μπορούσε να κλείσει το στενό Μπαμπ ελ Μαντέμπ.
Η σχέση με το Ιράν
Το Ιράν στηρίζει τους Χούθι και τους εντάσσει στον λεγόμενο «Άξονα της Αντίστασης», στον οποίο περιλαμβάνονται επίσης η Χεζμπολάχ του Λιβάνου και σιιτικές ένοπλες οργανώσεις στο Ιράκ.
Ωστόσο, οι δεσμοί της Τεχεράνης με τους Χούθι θεωρούνται λιγότερο άμεσοι και σαφείς από εκείνους που διατηρεί με τη Χεζμπολάχ και ορισμένες ιρακινές οργανώσεις.
Σε αντίθεση με άλλες δυνάμεις του συγκεκριμένου άξονα, οι Χούθι δεν αναγνωρίζουν τον ανώτατο ηγέτη του Ιράν ως ύψιστη θρησκευτική αρχή. Τα κίνητρά τους παραμένουν σε μεγάλο βαθμό συνδεδεμένα με τις εσωτερικές εξελίξεις στην Υεμένη, παρά την ιδεολογική και πολιτική τους σύμπλευση με την Τεχεράνη.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες κατηγορούν το Ιράν ότι έχει εξοπλίσει, χρηματοδοτήσει και εκπαιδεύσει τους Χούθι, με τη συνδρομή της Χεζμπολάχ. Το κίνημα απορρίπτει τον χαρακτηρισμό του ως «εντολοδόχου» του Ιράν και υποστηρίζει ότι κατασκευάζει το ίδιο μεγάλο μέρος του οπλισμού του.
Παραμένει ασαφές σε ποιον βαθμό η πολιτική των Χούθι στην Ερυθρά Θάλασσα καθορίζεται από τις δικές τους στρατηγικές προτεραιότητες και σε ποιον βαθμό εξυπηρετεί ευρύτερους ιρανικούς σχεδιασμούς.
Οι προηγούμενες επιθέσεις στην Ερυθρά Θάλασσα
Μετά την επίθεση της Χαμάς στο Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου 2023 και την έναρξη των καταστροφικών ισραηλινών επιχειρήσεων στη Γάζα, οι Χούθι άρχισαν να εκτοξεύουν πυραύλους προς το Ισραήλ και να επιτίθενται σε πλοία στην Ερυθρά Θάλασσα, δηλώνοντας ότι ενεργούν σε ένδειξη υποστήριξης προς τον παλαιστινιακό λαό.
Οι επιθέσεις προκάλεσαν σοβαρές αναταράξεις στην παγκόσμια ναυσιπλοΐα. Μεγάλες ναυτιλιακές εταιρείες, όπως η Maersk και η Hapag-Lloyd, άλλαξαν τα δρομολόγιά τους, επιλέγοντας τον περίπλου της Αφρικής αντί της διέλευσης από τη Διώρυγα του Σουέζ.
Η εναλλακτική αυτή διαδρομή είναι αισθητά μεγαλύτερη και ακριβότερη, αυξάνοντας τον χρόνο μεταφοράς, τα ασφάλιστρα και το συνολικό κόστος των εμπορευματικών μεταφορών.
Η κίνηση στην Ερυθρά Θάλασσα δεν έχει ακόμη επιστρέψει στα επίπεδα που καταγράφονταν πριν από την έναρξη των επιθέσεων. Σε σύγκριση με το 2023, ο αριθμός των πλοίων που πέρασαν πέρυσι από τη Διώρυγα του Σουέζ ήταν μειωμένος κατά 52%.
Η υπό αμερικανική ηγεσία στρατιωτική επιχείρηση για την προστασία της ναυσιπλοΐας περιέλαβε επανειλημμένα πλήγματα εναντίον θέσεων των Χούθι και καταρρίψεις εκατοντάδων πυραύλων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών.
Οι επιθέσεις συνεχίστηκαν κατά διαστήματα μέχρι το περασμένο καλοκαίρι και περιορίστηκαν μετά τη συμφωνία κατάπαυσης του πυρός στη Γάζα τον Οκτώβριο. Τον περασμένο μήνα, οι Χούθι απείλησαν να αποκλείσουν από την Ερυθρά Θάλασσα πλοία που συνδέονται με το Ισραήλ, χωρίς ωστόσο να υλοποιήσουν μέχρι στιγμής την απειλή.
Η στάση των Χούθι στον πόλεμο ΗΠΑ – Ιράν
Σε αντίθεση με τη Χεζμπολάχ και ορισμένες ιρακινές οργανώσεις, οι οποίες ενεπλάκησαν στη σύγκρουση σχεδόν από την αρχή, οι Χούθι διατήρησαν αρχικά πιο περιορισμένη στρατιωτική παρουσία.
Ο ηγέτης τους, Άμπντουλ Μαλίκ αλ Χούθι, είχε δηλώσει στις 5 Μαρτίου ότι οι δυνάμεις του βρίσκονται σε ετοιμότητα και ότι «τα δάχτυλά μας είναι στη σκανδάλη, εφόσον το απαιτήσουν οι εξελίξεις».
Στα τέλη Μαρτίου και στις αρχές Απριλίου, οι Χούθι εκτόξευσαν περιορισμένο αριθμό πυραύλων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών προς το Ισραήλ.
Ο διοικητής της Δύναμης Κουντς των Φρουρών της Επανάστασης, Εσμαΐλ Καανί, είχε επίσης προειδοποιήσει την 1η Ιουνίου ότι οι σύμμαχοι του Ιράν θα μπορούσαν να «αποκόψουν» την Ερυθρά Θάλασσα.
Η ανακοίνωση του ναυτικού αποκλεισμού της Σαουδικής Αραβίας υποδηλώνει ότι η στάση των Χούθι ενδέχεται πλέον να έχει αλλάξει. Το κίνημα παρουσίασε την απόφασή του ως αντίποινα για την «πολιορκία», όπως τη χαρακτηρίζει, των λιμανιών και των αεροδρομίων της Υεμένης.
Πόσο μεγάλος είναι ο κίνδυνος για τις αγορές
Ο άμεσος κίνδυνος εξαρτάται από το εάν οι Χούθι διαθέτουν την πρόθεση και τις επιχειρησιακές δυνατότητες να εφαρμόσουν στην πράξη τον αποκλεισμό.
Ακόμη και χωρίς πλήρες κλείσιμο του Μπαμπ ελ Μαντέμπ, η επανέναρξη επιθέσεων σε εμπορικά πλοία θα μπορούσε να οδηγήσει σε αύξηση των ασφαλίστρων, αλλαγή των δρομολογίων και νέα άνοδο του κόστους μεταφοράς.
Σε περίπτωση ταυτόχρονης σοβαρής διατάραξης της ναυσιπλοΐας στο Ορμούζ και στο Μπαμπ ελ Μαντέμπ, οι διεθνείς αγορές θα αντιμετώπιζαν τον κίνδυνο ενός εξαιρετικά ισχυρού ενεργειακού σοκ.
Η απειλή των Χούθι, επομένως, δεν αφορά μόνο τη Σαουδική Αραβία. Αγγίζει άμεσα την παγκόσμια προμήθεια πετρελαίου, το διεθνές εμπόριο και τις τιμές ενέργειας, ενώ αυξάνει τον κίνδυνο περαιτέρω διεύρυνσης του πολέμου και άμεσης εμπλοκής περισσότερων κρατών στην περιοχή.