Το παραδοσιακό δόγμα «δύο κράτη, ένα έθνος» που σφράγιζε επί δεκαετίες τις σχέσεις Τουρκίας και Αζερμπαϊτζάν δοκιμάζεται σκληρά, καθώς οι δύο σύμμαχοι βρίσκονται πλέον σε μια πρωτοφανή διπλωματική και πολιτική σύγκρουση.
Η ένταση πυροδοτήθηκε από τις κατηγορίες του Μπακού περί προσπαθειών αποσταθεροποίησης από την τουρκική πλευρά, με φιλοκυβερνητικά μέσα του Αζερμπαϊτζάν να καταγγέλλουν ευθέως τη δράση των τουρκικών μυστικών υπηρεσιών (MIT) και ανθρωπιστικών οργανώσεων για τη δημιουργία δικτύων επιρροής και την ανάμειξη στις εσωτερικές υποθέσεις της χώρας.
Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης βρίσκεται η απόφαση της κυβέρνησης Αλίεφ να ενισχύσει τον κοσμικό χαρακτήρα των σχολείων, απαγορεύοντας τη χρήση της ισλαμικής μαντίλας.
Η κίνηση αυτή προκάλεσε την άμεση αντίδραση της Άγκυρας. Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, από το βήμα της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, έκανε λόγο για προσβολή θεμελιωδών δικαιωμάτων, ενώ Τούρκοι αξιωματούχοι και εθνικιστικά μέσα ενημέρωσης παρομοίασαν τα μέτρα με τις διώξεις που υπέστησαν οι ισλαμιστές στην Τουρκία κατά το πραξικόπημα του 1997.
Το Μπακού ανταπάντησε απορρίπτοντας τις επικρίσεις ως λαϊκιστικές και επιβάλλοντας απαγόρευση εισόδου σε 31 Τούρκους υπηκόους —ανάμεσά τους πολιτικούς, δημοσιογράφους και ακαδημαϊκούς του κυβερνώντος κόμματος AKP— με την κατηγορία της απειλής για την εθνική ασφάλεια.
Παράλληλα, βαθύτερο ρήγμα προκαλεί η διαμετρικά αντίθετη στάση των δύο χωρών απέναντι στο Ισραήλ. Ενώ η Τουρκία έχει διακόψει τις διπλωματικές και εμπορικές σχέσεις με την κυβέρνηση Νετανιάχου, το Αζερμπαϊτζάν διατηρεί στενή στρατηγική και αμυντική συμμαχία με το Τελ Αβίβ, προμηθεύοντάς το με το 40% των αναγκών του σε πετρέλαιο.
Η πρόσφατη επίσκεψη του Ισραηλινού προέδρου Ισαάκ Χέρτσογκ στο Μπακού, με αεροσκάφος των αζερικών αερογραμμών ώστε να παρακαμφθεί ο τουρκικός εναέριος αποκλεισμός, εξόργισε περαιτέρω την Άγκυρα.
Παρά την οξύτητα της κατάστασης, οι δύο πλευρές επιχειρούν να διατηρήσουν ανοιχτούς τους διαύλους επικοινωνίας. Μετά από τηλεφωνική επαφή μεταξύ Ερντογάν και Αλίεφ, ο πρόεδρος του Αζερμπαϊτζάν προσκλήθηκε να συμμετάσχει στη Σύνοδο Κορυφής του Οργανισμού Τουρκικών Κρατών στην Άγκυρα, σε μια προσπάθεια εκτόνωσης της κρίσης.