Μετά τον θάνατο του Ανώτατου Ηγέτη Αλί Χαμενεΐ και τη συνεχιζόμενη ισραηλινή στρατιωτική πίεση, το ερώτημα για το «ποιος θα διαδεχθεί τους αγιατολάχ» μετατρέπεται από θεωρητική άσκηση σε άμεση γεωπολιτική πρόκληση.
Η Ισλαμική Δημοκρατία, που για δεκαετίες αποτελούσε έναν σταθερό (αν και εχθρικό) πόλο στην περιοχή, βρίσκεται πλέον στα πρόθυρα της κατάρρευσης, χωρίς να υπάρχει ένας σαφής διάδοχος.
Το πρόβλημα της νομιμοποίησης
Οποιοδήποτε σχήμα εξουσίας φανεί ότι έχει επιβληθεί από τις ΗΠΑ ή το Ισραήλ είναι καταδικασμένο να αποτύχει. Οι Ιρανοί διατηρούν ζωντανή τη μνήμη της παρέμβασης της CIA το 1953, και οποιαδήποτε κυβέρνηση «δακτυλοδειχτούμενη» από τη Δύση κινδυνεύει να πυροδοτήσει μια εθνικιστική εξέγερση, ακόμη και αν διαθέτει ικανά στελέχη.
Τα σενάρια για την επόμενη ημέρα
Το «Αιγυπτιακό Μοντέλο» (Στρατιωτική Μετάβαση): Η πιθανότερη βραχυπρόθεσμη λύση είναι η ανάληψη της εξουσίας από τους Φρουρούς της Επανάστασης (IRGC). Θα διατηρήσουν τον έλεγχο για να αποτρέψουν το χάος, αλλά θα προσφέρουν στη Δύση μια «ασφαλέστερη» μορφή αυταρχισμού, διατηρώντας ωστόσο τον σκληρό πυρήνα της ιδεολογίας τους.
Ο Διάδοχος Pahlavi: Ο γιος του τελευταίου Σάχη, Ρεζά Παχλαβί, αποτελεί την πιο προβεβλημένη εναλλακτική λύση στο εξωτερικό. Διαθέτει αναγνωρισιμότητα και ένα συγκεκριμένο σχέδιο μετάβασης (δημοψήφισμα), αλλά στερείται οργανωμένης πολιτικής υποδομής στο εσωτερικό του Ιράν.
Το «τοξικό» MEK: Αν και η οργάνωση Mojahedin-e Khalq διαθέτει ισχυρό λόμπι στη Δύση, στο εσωτερικό του Ιράν θεωρείται «πολιτικά ραδιενεργή» λόγω της συνεργασίας της με τον Σαντάμ Χουσεΐν στον πόλεμο του 1980-88 και της κλειστής, σχεδόν αιρετικής δομής της.
Οι Μεταρρυθμιστές: Τεχνοκράτες που υπηρέτησαν σε προηγούμενες κυβερνήσεις (π.χ. Ρουχανί) διαθέτουν την απαραίτητη γνώση της κρατικής μηχανής, αλλά για τη νεολαία που πρωτοστάτησε στις διαμαρτυρίες, αποτελούν κομμάτι του ίδιου συστήματος που πρέπει να διαλυθεί.
Η εθνοτική διάσταση: Μια ομοσπονδιακή προοπτική;
Το Ιράν δεν είναι μονολιθικό. Οι Πέρσες αποτελούν το 60% του πληθυσμού, με τις υπόλοιπες εθνότητες (Κούρδοι, Αζέροι, Άραβες, Βελούχοι) να διατηρούν εδώ και χρόνια αιτήματα για αυτονομία. Σε ένα κενό εξουσίας, οι ένοπλες οργανώσεις αυτών των πληθυσμών (ιδιαίτερα των Κούρδων) είναι πιθανό να ενεργήσουν άμεσα, μετατρέποντας το Ιράν σε μια ομοσπονδιακή ή κατακερματισμένη οντότητα.
Το παράδοξο της αλλαγής καθεστώτος
Ενώ οι ΗΠΑ και το Ισραήλ μπορούν να δημιουργήσουν τις συνθήκες για την πτώση του καθεστώτος, η διακυβέρνηση της «επόμενης ημέρας» παραμένει ένα εγχείρημα που πρέπει να λυθεί από τους ίδιους τους Ιρανούς. Η υπερβολική ξένη παρέμβαση κινδυνεύει να δηλητηριάσει την πολιτική τάξη που θα αναδυθεί, καθιστώντας την ευάλωτη από την πρώτη μέρα.