Η τρέχουσα πολιτική κατάσταση στο Ιράκ χαρακτηρίζεται από μια έντονη διάχυση της εξουσίας, όπου η επίσημη κυβέρνηση αδυνατεί να ασκήσει πλήρη έλεγχο στην επικράτειά της.
Η κυριαρχία της Βαγδάτης αμφισβητείται από τη δράση αυτόνομων ένοπλων ομάδων, οι οποίες, αν και αποτελούν μέρος της κρατικής αρχιτεκτονικής ασφάλειας, συχνά λειτουργούν εκτός του κεντρικού ελέγχου.
Κεντρικός άξονας αυτής της κατάστασης είναι οι Δυνάμεις Λαϊκής Κινητοποίησης (PMF). Πρόκειται για έναν σχηματισμό 238.000 μαχητών που εντάχθηκε στο επίσημο κράτος το 2014, αλλά διατηρεί μια ομοσπονδιακή δομή με διαφορετικές στρατηγικές στοχεύσεις:
Πολιτική Ενσωμάτωση: Ορισμένες παρατάξεις έχουν επιλέξει τη μετατροπή τους σε πολιτικούς και οικονομικούς δρώντες εντός του κοινοβουλευτικού συστήματος.
Στρατιωτική Αυτονομία: Ιδεολογικές ομάδες (όπως η Kataib Hezbollah) διατηρούν στενούς δεσμούς με την Τεχεράνη και χρησιμοποιούν το Ιράκ ως βάση επιχειρήσεων κατά ξένων δυνάμεων και εγχώριων στόχων.
Η αδυναμία επιβολής του νόμου αντικατοπτρίζεται στην αύξηση των επιθέσεων σε κρίσιμες υποδομές, όπως πετρελαιοπηγές και αεροδρόμια, καθώς και σε περιστατικά όπως η απαγωγή της δημοσιογράφου Σέλι Κίτλσον στην πρωτεύουσα. Η κυβέρνηση του Μοχάμεντ αλ-Σουντάν αντιμετωπίζει το παράδοξο να μισθοδοτεί ομάδες που συχνά αγνοούν τις εντολές της.
Σε διεθνές επίπεδο, η Τουρκία και οι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ επανεκτιμούν την παρουσία τους στη χώρα. Η Άγκυρα εστιάζει στην ασφάλεια των ενεργειακών οδών (αγωγός Κιρκούκ-Τσεϊχάν), ωστόσο η πρόσφατη αποχώρηση νατοϊκών δυνάμεων από αποστολές στο Ιράκ υποδηλώνει μια προσπάθεια αποστασιοποίησης από την κλιμακούμενη περιφερειακή σύγκρουση.
Συμπερασματικά, η σταδιακή ενσωμάτωση των πολιτοφυλακών στις κρατικές δομές δεν οδήγησε στην ενοποίηση του κράτους, αλλά στη δημιουργία ενός υβριδικού συστήματος διακυβέρνησης. Η εξέλιξη αυτή καθιστά το Ιράκ έναν απρόβλεπτο παράγοντα στην κρίση μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, καθώς η κεντρική εξουσία παραμένει κατακερματισμένη.