Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ και ο πρωθυπουργός του Ισραήλ Μπενιαμίν Νετανιάχου έχουν επανειλημμένα αφήσει να εννοηθεί ότι μια σύγκρουση με το Ιράν θα μπορούσε να οδηγήσει τελικά τον ιρανικό λαό στην ανατροπή του καθεστώτος. Ωστόσο, ούτε η Ουάσιγκτον ούτε η Ιερουσαλήμ φαίνεται να έχουν επενδύσει ουσιαστικά στη διαμόρφωση μιας πολιτικής εναλλακτικής που θα μπορούσε να ενώσει την αντιπολίτευση και να προκαλέσει ρήγματα στο εσωτερικό της εξουσίας.
Η κυρίαρχη υπόθεση δείχνει να είναι ότι, εφόσον το καθεστώς αποδυναμωθεί στρατιωτικά, οι ίδιοι οι Ιρανοί θα εξεγερθούν. Ωστόσο, δεδομένης της ισχυρής οργάνωσης του συστήματος και του ελέγχου των δυνάμεων ασφαλείας, ένα τέτοιο σενάριο φαντάζει αβέβαιο.
Η ιστορία έχει δείξει ότι οι πόλεμοι με στόχο την αλλαγή καθεστώτος δεν κερδίζονται μόνο με στρατιωτικά μέσα. Απαιτούν μια αξιόπιστη πολιτική λύση έτοιμη να αναλάβει την εξουσία. Τα αυταρχικά καθεστώτα καταρρέουν όταν πολίτες, ελίτ και τμήματα των μηχανισμών ασφαλείας πειστούν ότι υπάρχει μια ρεαλιστική και επιθυμητή εναλλακτική.
Στην περίπτωση του Ιράν, μια τέτοια εναλλακτική δεν υπάρχει. Παρά τη διάχυτη δυσαρέσκεια λόγω οικονομικής κρίσης, διαφθοράς και καταστολής, η αντιπολίτευση παραμένει κατακερματισμένη και χωρίς ενιαία ηγεσία ή σαφές πολιτικό σχέδιο.
Παράγοντες της αντιπολίτευσης, τόσο εντός όσο και εκτός χώρας, αδυνατούν να συγκροτήσουν ένα κοινό μέτωπο. Πρόσωπα όπως ο Ρεζά Παχλαβί διαθέτουν υποστήριξη στη διασπορά, αλλά στερούνται ισχυρής παρουσίας στο εσωτερικό. Την ίδια ώρα, προσωπικότητες εντός Ιράν βρίσκονται υπό περιορισμούς, με αποτέλεσμα να μην μπορούν να οργανώσουν αποτελεσματική πολιτική δράση.
Ορισμένοι αναλυτές στρέφονται σε άλλους πιθανούς παράγοντες αποσταθεροποίησης, όπως οι εθνοτικές μειονότητες ή μυστικά δίκτυα στο εσωτερικό της χώρας. Ωστόσο, τέτοιες προσεγγίσεις ενέχουν κινδύνους, όπως η πρόκληση εθνικιστικών αντιδράσεων ή η αποσταθεροποίηση μετά από ενδεχόμενη πτώση του καθεστώτος.
Μια πιθανή λύση θα μπορούσε να είναι η δημιουργία ενός μεταβατικού συμβουλίου που θα εκπροσωπεί διαφορετικές κοινωνικές και πολιτικές δυνάμεις. Ένα τέτοιο σχήμα, με σαφές πρόγραμμα και εγγυήσεις για όσους αποστασιοποιηθούν από το καθεστώς, θα μπορούσε να διευκολύνει μια ομαλή μετάβαση.
Χωρίς μια αξιόπιστη και ενιαία εναλλακτική, πολλοί Ιρανοί –συμπεριλαμβανομένων στελεχών του κράτους– ενδέχεται να διστάσουν να στηρίξουν αλλαγές, φοβούμενοι χάος ή εμφύλια σύγκρουση.
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η αποδυνάμωση του καθεστώτος αποτελεί μόνο το πρώτο βήμα. Το κρίσιμο ζητούμενο είναι η ύπαρξη μιας πειστικής πολιτικής λύσης που θα μπορέσει να το αντικαταστήσει. Διαφορετικά, το υπάρχον σύστημα ενδέχεται να επιβιώσει – ή να δώσει τη θέση του σε κάτι ακόμη πιο ακραίο.