Στο επίκεντρο της έρευνας για τη σιδηροδρομική τραγωδία στην Ισπανία, που κόστισε τη ζωή σε τουλάχιστον 69 ανθρώπους και άφησε πίσω δεκάδες τραυματίες, βρίσκονται τρεις κρίσιμες ηχητικές καταγραφές από τις επικοινωνίες των μηχανοδηγών με το κέντρο ελέγχου του σταθμού Ατότσα στη Μαδρίτη.
Τα ηχητικά ντοκουμέντα περιλαμβάνουν δύο συνομιλίες της μηχανοδηγού του συρμού της ιδιωτικής εταιρείας Iryo, ο οποίος είχε ακινητοποιηθεί στις γραμμές, με τον ελεγκτή κυκλοφορίας, καθώς και μία τρίτη επικοινωνία μεταξύ του μηχανοδηγού ενός τρένου υψηλής ταχύτητας AVE, που ακολουθούσε, και του ίδιου ελεγκτή. Από το περιεχόμενό τους προκύπτουν σοβαρά ερωτήματα για τους χειρισμούς που προηγήθηκαν της σύγκρουσης και τις οδηγίες που δόθηκαν από το κέντρο ελέγχου.
Το δυστύχημα συγκαταλέγεται στις πλέον πολύνεκρες τραγωδίες στην ιστορία των ευρωπαϊκών σιδηροδρόμων υψηλής ταχύτητας και αποτελεί το δεύτερο αντίστοιχο περιστατικό στην Ισπανία μέσα σε διάστημα ενός έτους, έπειτα από 35 χρόνια λειτουργίας χωρίς θανατηφόρο δυστύχημα στον συγκεκριμένο τομέα.
Η λανθασμένη εντολή που οδήγησε στη σύγκρουση
Σύμφωνα με τα μέχρι στιγμής στοιχεία, όλα ξεκίνησαν από βλάβη σε αυτοματοποιημένο σύστημα ασφαλείας, η οποία είχε ως αποτέλεσμα να ακινητοποιηθούν αρκετές αμαξοστοιχίες πάνω στις σιδηροδρομικές γραμμές. Το κέντρο ελέγχου ανέλαβε στη συνέχεια τον συντονισμό της κυκλοφορίας, δίνοντας οδηγίες στους μηχανοδηγούς για την επανεκκίνηση των συρμών.
Ωστόσο, ένας από τους ελεγκτές φέρεται να έδωσε στον μηχανοδηγό του τρένου AVE, το οποίο βρισκόταν ακινητοποιημένο σε απόσταση 24 χιλιομέτρων πίσω από τον συρμό της Iryo, εντολή να συνεχίσει με «κανονική πορεία» (la marcha normal), δηλαδή με κανονική ταχύτητα.
Η προβλεπόμενη διαδικασία ασφαλείας απαιτούσε διαφορετικό χειρισμό. Συγκεκριμένα, θα έπρεπε να δοθεί εντολή για «κίνηση με οπτική επαφή» (marcha a vista), η οποία επιβάλλει σημαντικά χαμηλότερη ταχύτητα, περίπου 40 χιλιομέτρων την ώρα. Με αυτόν τον τρόπο ο μηχανοδηγός μπορεί να εντοπίσει εγκαίρως ενδεχόμενα εμπόδια στις γραμμές και να ακινητοποιήσει τον συρμό.
Αντίθετα, το AVE είχε αναπτύξει ταχύτητα περίπου 200 χιλιομέτρων την ώρα όταν προσέκρουσε στο πίσω μέρος του ακινητοποιημένου τρένου της Iryo.
Η προειδοποίηση που δεν έφτασε ποτέ στον μηχανοδηγό
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η επικοινωνία της μηχανοδηγού της Iryo με το κέντρο ελέγχου. Αν και είχε λάβει και η ίδια εντολή να συνεχίσει με κανονική ταχύτητα, επτά λεπτά αργότερα ενημέρωσε ότι ο συρμός παρέμενε ακινητοποιημένος, καθώς δεν μπορούσε να τον επαναφέρει σε λειτουργία, παρά τις επανειλημμένες προσπάθειές της.
Παρά την ενημέρωση αυτή, δεν φαίνεται να δόθηκε εγκαίρως προειδοποίηση στον μηχανοδηγό του AVE για την παρουσία του ακινητοποιημένου τρένου μπροστά του. Ακόμη και αρκετά λεπτά πριν από τη σύγκρουση, δεν καταγράφηκε εντολή για άμεση επιβράδυνση ή ακινητοποίηση της αμαξοστοιχίας.
Όπως αναφέρει η ισπανική εφημερίδα «Ελ Παΐς», η σημαντικότερη ηχητική καταγραφή, διάρκειας μεγαλύτερης των πέντε λεπτών, αποτυπώνει αρχικά τη σύγχυση και τον δισταγμό του ελεγκτή. Στη συνέχεια, ωστόσο, καταγράφεται η σαφής οδηγία προς τον μηχανοδηγό να συνεχίσει την πορεία του με κανονική ταχύτητα.
Σύμφωνα με την ισπανική κυβέρνηση, η συγκεκριμένη εντολή συνιστά σοβαρή παραβίαση των προβλεπόμενων πρωτοκόλλων ασφαλείας και αποτελεί καθοριστικό στοιχείο για τη διερεύνηση των αιτιών της τραγωδίας.
Το πρωτόκολλο προέβλεπε ότι δεν θα μπορούσε να επιτραπεί η κανονική επανεκκίνηση του AVE εάν δεν είχε προηγουμένως επιβεβαιωθεί ότι ο προπορευόμενος συρμός της Iryo είχε απομακρυνθεί σε απόσταση μεγαλύτερη των 30 χιλιομέτρων.
Το πρώτο κρίσιμο λάθος στις 8:36 το πρωί
Το πρώτο σοβαρό σφάλμα εντοπίζεται, σύμφωνα με την κυβερνητική εκτίμηση, στις 8:36 το πρωί, όταν δόθηκε εντολή στο AVE να ξεκινήσει εκ νέου, χωρίς να έχει διαπιστωθεί ότι η γραμμή ήταν ελεύθερη και ότι ο συρμός της Iryo είχε απομακρυνθεί.
Επιπλέον, η επανεκκίνηση επιτράπηκε με κανονική ταχύτητα, αντί της περιορισμένης κίνησης με οπτική επαφή που προβλέπεται σε τέτοιες περιπτώσεις.
Οι ηχητικές καταγραφές αναμένεται να αποτελέσουν βασικό στοιχείο της έρευνας, καθώς αποτυπώνουν τη σειρά των εντολών, την ενημέρωση που είχε το κέντρο ελέγχου και τις αποφάσεις που ελήφθησαν πριν από τη μοιραία σύγκρουση.