Η μεταναστευτική κρίση μετατρέπεται σε νέα εστία έντασης στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με την αντιπαράθεση μεταξύ Ρώμης και Μαδρίτης να περνά πλέον στα σύνορα. Ιταλία και Ισπανία επαναφέρουν συνοριακούς ελέγχους, ανταλλάσσουν αιχμές και αμφισβητούν ανοιχτά η μία την πολιτική της άλλης, με αφορμή την κρίση στη Θέουτα.
Η Μαδρίτη ανακοίνωσε το Σάββατο την επαναφορά ελέγχων σε πλοία και αεροπορικές πτήσεις που φτάνουν στην Ισπανία από ιταλικά λιμάνια και αεροδρόμια, περιορίζοντας προσωρινά την ελεύθερη μετακίνηση μεταξύ των δύο χωρών. Η ισπανική κυβέρνηση υποστήριξε ότι το μέτρο κρίθηκε αναγκαίο λόγω της «επίμονης πίεσης παράτυπης μετανάστευσης» που αντιμετωπίζει η Ιταλία.
Η απόφαση της Μαδρίτης αποτελεί ουσιαστικά απάντηση στους ελέγχους που έχει επιβάλει η Ρώμη από την 1η Αυγούστου σε ταξιδιώτες που φτάνουν από την Ισπανία. Η ιταλική κυβέρνηση επικαλέστηκε τη μαζική άφιξη μεταναστών στη Θέουτα και τον κίνδυνο κάποιοι από αυτούς να περάσουν στην ηπειρωτική Ευρώπη και, μέσω της ελεύθερης κυκλοφορίας στη ζώνη Σένγκεν, να κατευθυνθούν προς την Ιταλία ή άλλες χώρες της ΕΕ.
Η Ισπανία απέρριψε το επιχείρημα, υποστηρίζοντας ότι οι μετανάστες που εισήλθαν στη Θέουτα δεν μπορούσαν να εγκαταλείψουν τον ισπανικό θύλακα, καθώς δεν διέθεταν τα απαραίτητα έγγραφα για να ταξιδέψουν με πλοίο προς την ηπειρωτική Ευρώπη.
Μάλιστα, οι ισπανικές αρχές και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιβεβαίωσαν ότι κανένας από τους περίπου 72.000 ανθρώπους που εισήλθαν στη Θέουτα δεν είχε διασχίσει το Στενό του Γιβραλτάρ. Παράλληλα, ο Ιταλός υπουργός Εσωτερικών Ματέο Πιαντεντόζι είχε εκφράσει δημόσια την αλληλεγγύη της Ρώμης προς τη Μαδρίτη και είχε επαινέσει τη διαχείριση της κρίσης από την ισπανική πλευρά.
Ωστόσο, η Ιταλία αρνήθηκε να άρει τους συνοριακούς ελέγχους, παρά τις πιέσεις της Μαδρίτης και τα στοιχεία που έδειχναν ότι η κρίση στη Θέουτα δεν είχε επεκταθεί στην υπόλοιπη Ευρώπη.
Η ισπανική κυβέρνηση προειδοποίησε την Παρασκευή ότι θα λάβει «αναλογικά μέτρα», εφόσον η Ρώμη δεν άλλαζε στάση έως τις 9 Αυγούστου. Η απάντηση του γραφείου της Τζόρτζια Μελόνι ήταν κατηγορηματική, τονίζοντας ότι «η Ιταλία δεν δέχεται τελεσίγραφα ή απαιτήσεις από το εξωτερικό» σε ζητήματα εθνικής ασφάλειας και ελέγχου των συνόρων. Λίγο αργότερα, η Μαδρίτη προχώρησε στην εφαρμογή των δικών της περιοριστικών μέτρων.
Μελόνι και Σάντσεθ σε αντίθετες γραμμές
Η σύγκρουση γύρω από τη Θέουτα αποτελεί την πιο πρόσφατη εκδήλωση μιας βαθύτερης πολιτικής διαφωνίας μεταξύ της Ιταλίδας πρωθυπουργού και του Ισπανού ομολόγου της για τη διαχείριση της μετανάστευσης.
Η Μελόνι έχει υιοθετήσει σκληρή γραμμή απέναντι στην παράτυπη μετανάστευση και πιέζει για αυστηρότερη προστασία των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ. Αντίθετα, ο Πέδρο Σάντσεθ υποστηρίζει μια πιο ανοιχτή πολιτική απέναντι στη νόμιμη μετανάστευση, υποστηρίζοντας ότι η Ευρώπη χρειάζεται εργατικό δυναμικό για να αντιμετωπίσει τις δημογραφικές πιέσεις και να διατηρήσει την οικονομική της ανταγωνιστικότητα.
Η αντιπαράθεση εντάθηκε μετά την ισπανική πρωτοβουλία για τη νομιμοποίηση περισσότερων από ενός εκατομμυρίου παράτυπων μεταναστών, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Η Μελόνι έχει επικρίνει το σχέδιο και έχει ζητήσει να εξεταστούν σε ευρωπαϊκό επίπεδο οι επιπτώσεις του.
Παράλληλα, με πρωτοβουλία της Ιταλίδας πρωθυπουργού, 22 Ευρωπαίοι ηγέτες απέστειλαν επιστολή προς την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, υποστηρίζοντας ότι ορισμένες ισπανικές μεταναστευτικές πολιτικές ενδέχεται να λειτουργούν ως παράγοντας προσέλκυσης νέων παράτυπων ροών.
Η Μαδρίτη απέρριψε τις κατηγορίες, υπογραμμίζοντας ότι οι μετανάστες που έφτασαν στη Θέουτα δεν πληρούν αυτομάτως τις προϋποθέσεις για το πρόγραμμα νόμιμου καθεστώτος.
Η ισπανική κυβέρνηση αντέτεινε επίσης ότι η Ρώμη δεν βρίσκεται σε θέση να επικρίνει τη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων από τη Μαδρίτη. Όπως υποστήριξε εκπρόσωπός της, η Ιταλία έχει καταγράψει τα τελευταία χρόνια τον υψηλότερο αριθμό παράτυπων διελεύσεων μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ, με τις αφίξεις να είναι σε ορισμένες περιόδους διπλάσιες από εκείνες της Ισπανίας.
Η νέα αντιπαράθεση δοκιμάζει πλέον στην πράξη την ελεύθερη μετακίνηση στη ζώνη Σένγκεν. Με βάση τους ευρωπαϊκούς κανόνες, τα κράτη-μέλη μπορούν να επαναφέρουν προσωρινά συνοριακούς ελέγχους όταν επικαλούνται σοβαρές απειλές για την ασφάλεια, υπό συγκεκριμένες χρονικές και θεσμικές προϋποθέσεις.
Η κρίση στη Θέουτα, ωστόσο, δείχνει ότι το μεταναστευτικό δεν αποτελεί πλέον μόνο ζήτημα διαχείρισης των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ, αλλά εξελίσσεται σε παράγοντα που δοκιμάζει τις σχέσεις μεταξύ των ίδιων των κρατών-μελών και την εύθραυστη ισορροπία της ζώνης Σένγκεν.