Με μια πρωτοφανή σε μέγεθος και πολιτική βαρύτητα αμερικανική αντιπροσωπεία, ο Ντόναλντ Τραμπ φτάνει στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός (19–23 Ιανουαρίου), κυριαρχώντας στην ατζέντα ενός φόρουμ που διεξάγεται σε συνθήκες έντονης γεωπολιτικής και γεωοικονομικής αναταραχής. Την ώρα που οι ΗΠΑ επιδεικνύουν ισχύ και μονομερείς φιλοδοξίες, Ευρωπαίοι ηγέτες και πολυμερείς θεσμοί προσπαθούν να περισώσουν ό,τι απομένει από τη μεταπολεμική διεθνή τάξη.
Ο Τραμπ συνοδεύεται από τον Υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, τον Υπουργό Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ, τον Υπουργό Εμπορίου Χάουαρντ Λάτνικ και τον ειδικό απεσταλμένο Στιβ Γουίτκοφ, καθώς και από κορυφαίους επιχειρηματίες – μεταξύ τους οι επικεφαλής των Nvidia και Microsoft. Η σύνθεση αυτή υποδηλώνει ξεκάθαρη πρόθεση να χρησιμοποιηθεί το Νταβός ως πλατφόρμα άσκησης επιρροής και διαμόρφωσης της παγκόσμιας οικονομικής ατζέντας.
Μόλις έναν χρόνο νωρίτερα, λίγες ημέρες μετά την ορκωμοσία του, ο Τραμπ είχε εκφωνήσει μια επιθετική ομιλία στο φόρουμ, προαναγγέλλοντας εκτεταμένους δασμούς, πιέζοντας το ΝΑΤΟ για μεγαλύτερες στρατιωτικές δαπάνες και απαιτώντας άμεση μείωση επιτοκίων από τη Fed. Εκείνη η παρέμβαση προδιέγραψε μια χρονιά εμπορικών συγκρούσεων και μονομερών αποφάσεων.
Σήμερα, το «πνεύμα του διαλόγου» μοιάζει ακόμη πιο εύθραυστο. Ο πόλεμος στην Ουκρανία συνεχίζεται, με τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι παρόντα στο Νταβός για να ενισχύσει τη διεθνή στήριξη. Παράλληλα, η Ευρώπη βρέθηκε πρόσφατα αντιμέτωπη με νέα ένταση, όταν ο Τραμπ απείλησε με τιμωρητικούς δασμούς χώρες που δεν στηρίζουν το σχέδιό του για τη Γροιλανδία – εξέλιξη που πυροδότησε έκτακτες διαβουλεύσεις εντός της ΕΕ.
Η Έκθεση Παγκόσμιων Κινδύνων του Φόρουμ, βασισμένη σε πάνω από 1.300 απαντήσεις, αναδεικνύει τη «γεωοικονομική αντιπαράθεση» ως τη μεγαλύτερη απειλή για τα επόμενα δύο χρόνια, με τον κίνδυνο διακρατικού πολέμου να ακολουθεί. Την ίδια στιγμή, οι παγκόσμιες στρατιωτικές δαπάνες έφτασαν τα 2,7 τρισ. δολάρια – τη μεγαλύτερη αύξηση από την εποχή του Ψυχρού Πολέμου.
Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες προειδοποίησε ότι η επιλεκτική τήρηση των διεθνών κανόνων «όχι μόνο υπονομεύει την παγκόσμια τάξη, αλλά δημιουργεί ένα επικίνδυνο προηγούμενο».
Παράλληλα, στο Νταβός διαμορφώνεται και μια αντιστάθμιση απέναντι στις πιέσεις της Ουάσιγκτον. Κεντρικοί τραπεζίτες, συνήθως απρόθυμοι να εμπλακούν σε πολιτικές αντιπαραθέσεις, εξέδωσαν κοινή επιστολή υπερασπιζόμενοι την ανεξαρτησία της Fed, μετά τις επανειλημμένες επιθέσεις της αμερικανικής κυβέρνησης κατά του Τζερόμ Πάουελ.
Ευρωπαίοι ηγέτες –μεταξύ τους ο Γάλλος πρόεδρος και η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν– προσέρχονται με τριπλό μήνυμα: υπεράσπιση του ελεύθερου εμπορίου, ενίσχυση της διατλαντικής συνεργασίας και σταθερή στήριξη στην Ουκρανία.
Την ίδια στιγμή, άλλες δυνάμεις κινούνται θεσμικά. Ο ΟΗΕ ετοιμάζεται να συγκροτήσει ανεξάρτητη επιστημονική ομάδα για την παρακολούθηση της τεχνητής νοημοσύνης – μια προσπάθεια αντιστάθμισης απέναντι στα επιχειρηματικά μοντέλα των αμερικανικών τεχνολογικών κολοσσών, οι οποίοι κυριαρχούν εμφανώς στο Νταβός.
Παρά τις επικρίσεις περί αναποτελεσματικότητας και οικολογικού αποτυπώματος, το φόρουμ παραμένει πόλος έλξης της παγκόσμιας ελίτ: φέτος συμμετέχουν πάνω από 60 αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων, 55 υπουργοί Οικονομικών και περισσότεροι από 800 CEOs. Ωστόσο, ανάλυση της Greenpeace καταγράφει ότι οι πτήσεις ιδιωτικών τζετ προς το Νταβός έχουν υπερτριπλασιαστεί σε σχέση με το 2023, υπονομεύοντας τη ρητορική περί βιωσιμότητας.
Η φετινή σύνοδος σηματοδοτεί και μια ιστορική αλλαγή: την απουσία του ιδρυτή του WEF Κλάους Σβαμπ. Μετά από καταγγελίες για μη εξουσιοδοτημένες δαπάνες –οι οποίες αργότερα απορρίφθηκαν από εσωτερική έρευνα– ο Σβαμπ αποχώρησε από την ηγεσία του φόρουμ, αν και κυκλοφορεί νέο βιβλίο με τίτλο «Αποκαθιστώντας την Αλήθεια και την Εμπιστοσύνη» κατά τη διάρκεια της συνάντησης.
Οι επικριτές του Νταβός πληθαίνουν: ορισμένοι πρώην «Νέοι Παγκόσμιοι Ηγέτες» υποστηρίζουν ότι το φόρουμ έχει χάσει την επιρροή του, ενώ άλλοι, όπως ο Τζέιμι Ντράμοντ, εξακολουθούν να το θεωρούν χρήσιμο πεδίο πίεσης προς τους decision-makers, έστω και σε συνθήκες σχετικής παρακμής.
Παρά τα παραπάνω, το Νταβός παραμένει σκηνή σύγκρουσης οραμάτων για την παγκόσμια τάξη. Και φέτος, καθώς ο Τραμπ καταφθάνει με επίδειξη ισχύος, ο υπόλοιπος κόσμος επιχειρεί να αποδείξει ότι η πολυμέρεια δεν έχει ακόμη εκλείψει.