Ο Ράτκο Μλάντιτς, πρώην διοικητής των σερβοβοσνιακών δυνάμεων και μία από τις πιο αμφιλεγόμενες μορφές του πολέμου στη Βοσνία, πέθανε σε ηλικία 84 ετών στο κέντρο κράτησης του ΟΗΕ στη Χάγη, όπου εξέτιε ποινή ισόβιας κάθειρξης. Τον θάνατό του επιβεβαίωσε και αξιωματούχος των Ηνωμένων Εθνών.
Ο Μλάντιτς είχε καταδικαστεί από τη διεθνή δικαιοσύνη για γενοκτονία, εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και εγκλήματα πολέμου, με την υπόθεσή του να συνδέεται κυρίως με δύο από τα πιο αιματηρά κεφάλαια του πολέμου της Βοσνίας: την πολιορκία του Σαράγεβο και τη σφαγή της Σρεμπρένιτσα.
Τον Ιούλιο του 1995, μετά την κατάληψη της Σρεμπρένιτσα από τις σερβοβοσνιακές δυνάμεις, περισσότεροι από 8.000 Βόσνιοι μουσουλμάνοι άνδρες και αγόρια δολοφονήθηκαν. Η διεθνής δικαιοσύνη χαρακτήρισε τα γεγονότα γενοκτονία, ενώ ο Μλάντιτς κρίθηκε υπεύθυνος για τον ρόλο του στην επιχείρηση.
Κατά τη διάρκεια του πολέμου, από το 1992 έως το 1995, ο Μλάντιτς ήταν επικεφαλής του στρατού της Σερβικής Δημοκρατίας της Βοσνίας. Οι δυνάμεις υπό τις διαταγές του κατηγορήθηκαν για εκτεταμένες επιθέσεις εναντίον αμάχων, ενώ η πολιορκία του Σαράγεβο διήρκεσε περίπου 43 μήνες.
Η σύλληψη και η δίκη στη Χάγη
Παρά το γεγονός ότι είχε κατηγορηθεί από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την πρώην Γιουγκοσλαβία ήδη από το 1995, ο Μλάντιτς παρέμεινε φυγάς για περίπου 16 χρόνια. Συνελήφθη στη Σερβία τον Μάιο του 2011 και στη συνέχεια μεταφέρθηκε στη Χάγη.
Η δίκη του ξεκίνησε το 2012 και διήρκεσε συνολικά 530 ημέρες. Στη διαδικασία κατέθεσαν 591 μάρτυρες, ενώ το δικαστήριο έκανε δεκτά 9.914 αποδεικτικά στοιχεία.
Τον Νοέμβριο του 2017 καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη, αφού κρίθηκε ένοχος για 10 από τις 11 κατηγορίες που αντιμετώπιζε. Η καταδίκη του επικυρώθηκε και σε δεύτερο βαθμό το 2021.
Τους τελευταίους μήνες, οι δικηγόροι του είχαν ζητήσει την προσωρινή αποφυλάκισή του, επικαλούμενοι την επιβαρυμένη κατάσταση της υγείας του, ώστε να μεταφερθεί στη Σερβία για θεραπεία. Το αίτημα απορρίφθηκε από το δικαστήριο.
Ο πρόεδρος της Σερβίας, Αλεξάνταρ Βούτσιτς, είχε επίσης απευθυνθεί στη Χάγη ζητώντας να επιτραπεί στον Μλάντιτς να επιστρέψει στη χώρα του, επικαλούμενος την κατάσταση της υγείας του.
Ήρωας για κάποιους, σύμβολο εγκλημάτων πολέμου για άλλους
Η κληρονομιά του Μλάντιτς παραμένει βαθιά διχαστική στη Σερβία. Για μέρος των Σέρβων εθνικιστών εξακολουθεί να θεωρείται πολεμικός ήρωας, ενώ το πρόσωπο και το όνομά του εμφανίζονται ακόμη σε γκράφιτι και τοιχογραφίες στο Βελιγράδι.
Για τις οικογένειες των θυμάτων και τη διεθνή δικαιοσύνη, ωστόσο, ο Μλάντιτς αποτελεί σύμβολο της εθνοκάθαρσης και των εγκλημάτων που διαπράχθηκαν κατά τη διάρκεια του πολέμου της Βοσνίας.
Στενός συνεργάτης του πολιτικού ηγέτη των Σερβοβόσνιων Ράντοβαν Κάρατζιτς, ο Μλάντιτς θεωρήθηκε από τη διεθνή δικαιοσύνη ένα από τα κεντρικά πρόσωπα του σχεδιασμού και της υλοποίησης των επιχειρήσεων που είχαν ως στόχο την απομάκρυνση μη σερβικών πληθυσμών από περιοχές της Βοσνίας.
Ο θάνατός του στη Χάγη κλείνει τον κύκλο της ζωής ενός από τους πλέον αναγνωρίσιμους στρατιωτικούς πρωταγωνιστές του πολέμου της Βοσνίας, χωρίς όμως να εξαλείφει τις βαθιές πολιτικές και κοινωνικές αντιπαραθέσεις που εξακολουθούν να περιβάλλουν την κληρονομιά της σύγκρουσης.