Η ετήσια σύνοδος του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ στο Νταβός, που πραγματοποιήθηκε από τις 19 έως τις 23 Ιανουαρίου 2026, ανέδειξε με τον πιο εμφατικό τρόπο τις βαθιές διαφωνίες και τα δομικά ρήγματα στο εσωτερικό της διατλαντικής κοινότητας. Πολλοί παρατηρητές μίλησαν για «ιστορία που επαναλαμβάνεται», καθώς η σημερινή κρίση στις ευρωατλαντικές σχέσεις θυμίζει, σε διαφορετικό πλαίσιο, τη διάσπαση του κομμουνιστικού κόσμου κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου και ειδικότερα το σινοσοβιετικό ρήγμα της δεκαετίας του 1960.
Τότε, μια προσπάθεια γεφύρωσης των διαφορών μεταξύ Μόσχας και Πεκίνου οδήγησε τελικά σε δημόσια ανταλλαγή κατηγοριών, κλιμακούμενη αντιπαράθεση και, το 1969, σε ένοπλη σύγκρουση στα σύνορα των δύο χωρών. Η διάσπαση εκείνη άνοιξε τον δρόμο στις Ηνωμένες Πολιτείες να προσεγγίσουν την Κίνα, μεταβάλλοντας ριζικά την παγκόσμια ισορροπία δυνάμεων.
Σήμερα, σύμφωνα με αναλυτές, η ενότητα της Δύσης έχει αποδυναμωθεί αισθητά ήδη από την πρώτη προεδρική θητεία του Ντόναλντ Τραμπ. Το δόγμα «America First», οι δασμοί στον ευρωπαϊκό χάλυβα, οι πιέσεις για αύξηση των αμυντικών δαπανών και οι απειλές αποχώρησης των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ προκάλεσαν βαθιά ρήγματα στις σχέσεις Ουάσιγκτον–Βρυξελλών. Η κυβέρνηση Μπάιντεν επιχείρησε να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη με το σύνθημα «America is back», επιλύοντας τη μακροχρόνια διαμάχη Airbus–Boeing και χαλαρώνοντας κυρώσεις που αφορούσαν τον αγωγό Nord Stream 2. Παράλληλα, προσπάθησε να προσεγγίσει τη Ρωσία στο πλαίσιο μιας λεγόμενης «αντίστροφης στρατηγικής Κίσινγκερ» έναντι της Κίνας, προσπάθεια που απέτυχε και οδήγησε τελικά σε σκληρότερη στάση απέναντι στη Μόσχα, ιδίως στο ουκρανικό ζήτημα.
Ωστόσο, συμφωνίες όπως το AUKUS, που η Γαλλία χαρακτήρισε «μαχαιριά στην πλάτη», ενίσχυσαν τα αιτήματα για ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία και ακόμη και για τη δημιουργία ανεξάρτητης ευρωπαϊκής αμυντικής δύναμης, αποκαλύπτοντας τα όρια της διατλαντικής συνοχής σε ένα ταχέως μεταβαλλόμενο γεωπολιτικό περιβάλλον.
Η δεύτερη θητεία Τραμπ φαίνεται, σύμφωνα με πολλούς, να επιτάχυνε περαιτέρω αυτή τη διάβρωση. Ζητήματα που οι αναλυτές θεωρούσαν εξελίξεις δεκαετιών –η υποχώρηση της Δύσης, η άνοδος άλλων κέντρων ισχύος, η κρίση του νεοφιλελεύθερου μοντέλου και η αποδυνάμωση των διεθνών θεσμών– μοιάζουν να εκτυλίσσονται πλέον σε πολύ συντομότερο χρόνο. Οι απειλές του Τραμπ για την προσάρτηση της Γροιλανδίας και η επιβολή δασμών σε ευρωπαϊκές χώρες που θα αντιδρούσαν προκάλεσαν έντονο σοκ στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, την ώρα που ο ίδιος κατηγορούσε τους Ευρωπαίους για «αποστασία» σε ζητήματα όπως ο πόλεμος στη Γάζα και η Ουκρανία.
Στο Νταβός, η δημόσια αντιπαράθεση μεταξύ Αμερικανών και Ευρωπαίων ηγετών ήταν πρωτοφανής. Η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, μίλησε ανοιχτά για την ανάγκη επανεξέτασης της ευρωπαϊκής ασφάλειας και οικονομίας χωρίς δεδομένη την αμερικανική στήριξη. Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν κάλεσε σε ευρωπαϊκή ενότητα και υπεράσπιση της πολυμέρειας, αφήνοντας αιχμές για αμερικανικό εκφοβισμό, ενώ ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς έκανε λόγο για νέες συμμαχίες σε έναν αβέβαιο κόσμο. Αντίστοιχα μηνύματα ήρθαν και από τον Καναδά, με τον πρωθυπουργό Μαρκ Κάρνεϊ να αμφισβητεί ανοιχτά το μέλλον του αμερικανοκεντρικού διεθνούς συστήματος, αλλά και από τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, που πρότεινε τη δημιουργία ενιαίων ευρωπαϊκών ενόπλων δυνάμεων.
Η κρίση αυτή έχει ήδη οδηγήσει την Ευρώπη σε επιτάχυνση της οικονομικής και στρατηγικής διαφοροποίησης. Συμφωνίες με την Ινδία, την Ινδονησία και τη Mercosur, αλλά και η αναστολή εμπορικής συμφωνίας με τις ΗΠΑ σε ένδειξη διαμαρτυρίας για τη Γροιλανδία, σηματοδοτούν αλλαγή πορείας. Παράλληλα, ο Καναδάς ανακοίνωσε στρατηγική προσέγγιση με την Κίνα, παρά τις αμερικανικές απειλές για βαρείς δασμούς.
Οι εξελίξεις αυτές υπογραμμίζουν μια ευρύτερη μετατόπιση στο διεθνές σύστημα, με τη Ρωσία και την Κίνα να αξιοποιούν τη ρήξη στον δυτικό κόσμο και τις μεσαίες δυνάμεις να αναζητούν μεγαλύτερα περιθώρια ελιγμών. Καθώς τα κέντρα ισχύος μετακινούνται σταδιακά προς την Ασία, πολλοί εκτιμούν ότι η παραδοσιακή δυτική κυριαρχία στο παγκόσμιο σύστημα πλησιάζει σε σημείο καμπής, προαναγγέλλοντας μια νέα, πολυπολική διεθνή τάξη.