Όταν ο Τζορτζ Μπους ο νεότερος προετοίμαζε την εισβολή στο Ιράκ, επιχείρησε να διαμορφώσει αφήγημα απειλής, παρουσιάζοντας το καθεστώς του Σαντάμ Χουσεΐν ως άμεσο κίνδυνο για τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Επικαλέστηκε χημικά και βιολογικά όπλα, συνέκρινε την κατάσταση με την Κρίση των Πυραύλων της Κούβας και υποστήριξε ότι η απραξία θα ήταν πιο επικίνδυνη από τη δράση — επιχειρήματα που αργότερα κατέρρευσαν, αφήνοντας πίσω έναν πόλεμο που πολλοί ιστορικοί θεωρούν στρατηγικό σφάλμα ιστορικών διαστάσεων.
Σήμερα, ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίζεται έτοιμος για νέα στρατιωτική κλιμάκωση κατά του Ιράν, χωρίς όμως να έχει διατυπώσει με σαφήνεια το γιατί. Παρά τη συγκέντρωση δύο ομάδων αεροπλανοφόρων, δεκάδων μαχητικών και βομβαρδιστικών σε απόσταση πλήγματος από την Τεχεράνη, δεν έχει παρουσιάσει συγκεκριμένα στοιχεία για άμεση απειλή ούτε έχει εξηγήσει τι θα άλλαζε μια νέα επίθεση, ιδίως όταν ο ίδιος υποστήριζε πρόσφατα ότι οι ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις έχουν ήδη «εξαλειφθεί».
Ασαφείς στόχοι, πολλαπλές αιτιολογίες
Η ρητορική του Λευκού Οίκου κινείται ανάμεσα στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, την προστασία αντικυβερνητικών διαδηλωτών, τον περιορισμό των ιρανικών πυραύλων και τη διακοπή της στήριξης προς τη Χαμάς και τη Χεζμπολάχ. Ωστόσο, δεν είναι σαφές πώς μια αεροπορική εκστρατεία θα μπορούσε να επιτύχει αυτούς τους στόχους — ιδίως όταν μεγάλο μέρος του εμπλουτισμένου ουρανίου φέρεται να βρίσκεται πλέον θαμμένο σε υπόγειες εγκαταστάσεις.
Ο Τραμπ δεν έχει προετοιμάσει την αμερικανική κοινή γνώμη για ενδεχόμενη επίθεση σε μια χώρα σχεδόν 90 εκατομμυρίων κατοίκων, ούτε έχει ζητήσει έγκριση από το Κογκρέσο. Την ίδια ώρα, η Βόρεια Κορέα — με δεκάδες πυρηνικές κεφαλές σύμφωνα με εκτιμήσεις των αμερικανικών υπηρεσιών — απουσιάζει πλήρως από τη στρατηγική του αφήγηση.
Διπλωματικό αδιέξοδο και διεθνής επιφύλαξη
Στις πρόσφατες συνομιλίες στη Γενεύη, οι διαπραγματευτές του Τραμπ ζήτησαν από την Τεχεράνη οριστική εγκατάλειψη του εμπλουτισμού ουρανίου. Η ιρανική πλευρά φέρεται να πρότεινε προσωρινή αναστολή, αλλά όχι μόνιμη παραίτηση από δικαιώματα που απορρέουν από τη Συνθήκη Μη Διάδοσης.
Ο Τραμπ βρίσκεται αντιμέτωπος με ένα δύσκολο δίλημμα: να πετύχει συμφωνία «καλύτερη» από εκείνη του 2015 που διαπραγματεύθηκε ο Μπαράκ Ομπάμα — συμφωνία από την οποία ο ίδιος αποχώρησε το 2018 χαρακτηρίζοντάς την «τη χειρότερη όλων των εποχών». Αν όμως η νέα συμφωνία δεν αγγίζει το πυραυλικό πρόγραμμα ή τη στήριξη της Τεχεράνης σε περιφερειακές οργανώσεις, κινδυνεύει να κατηγορηθεί ότι εγκαταλείπει το Ισραήλ.
Περιορισμένοι σύμμαχοι, αυξημένη πίεση
Σε αντίθεση με την εισβολή στο Ιράκ, η Ουάσινγκτον δεν φαίνεται να διαθέτει ευρεία διεθνή στήριξη. Ο Κιρ Στάρμερ φέρεται να απέφυγε να προσφέρει άμεση διευκόλυνση για στρατιωτικές επιχειρήσεις, ενώ αρκετοί Ευρωπαίοι αξιωματούχοι δηλώνουν ότι δεν έχουν λάβει σαφή ενημέρωση για τα αμερικανικά σχέδια.
Παράλληλα, ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου, ασκεί πίεση για πιο αποφασιστική δράση. Ωστόσο, έμπειροι αξιωματούχοι ασφαλείας προειδοποιούν ότι η ανατροπή του ιρανικού καθεστώτος — αν αυτός είναι ο απώτερος στόχος — θα ήταν εξαιρετικά περίπλοκη και αβέβαιη.
Ένας πόλεμος χωρίς καθαρό σχέδιο;
Σπανίως στη σύγχρονη αμερικανική ιστορία έχει προετοιμαστεί ενδεχόμενη στρατιωτική επιχείρηση με τόσο περιορισμένη δημόσια τεκμηρίωση και χωρίς σαφή καθορισμό τελικών στόχων.
Το ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο αν οι ΗΠΑ μπορούν να πλήξουν το Ιράν — αλλά τι ακριβώς επιδιώκουν να πετύχουν και ποιο θα είναι το κόστος μιας σύγκρουσης χωρίς ξεκάθαρο στρατηγικό ορίζοντα.