Ο Μπασάρ αλ-Άσαντ, ακολουθώντας τη γραμμή του πατέρα του Χαφέζ, συγκαταλέγεται στους πλέον σκληρούς και αυταρχικούς ηγέτες που γνώρισε η σύγχρονη Μέση Ανατολή. Το καθεστώς του στηρίχθηκε στη βία, στη συστηματική καταστολή και σε μια σταθερά εχθρική στάση απέναντι στο Ισραήλ. Παρά ταύτα, διέθετε ένα χαρακτηριστικό που θεωρούνταν κομβικό για την περιφερειακή ασφάλεια: τη δυνατότητα πρόβλεψης των κινήσεών του.
Για μεγάλο χρονικό διάστημα, η Δαμασκός κινήθηκε εντός ξεκάθαρων και γνωστών ορίων. Το Ισραήλ δεν αντιμετώπισε ποτέ τους Άσαντ ως εταίρους ειρήνης, μπορούσε όμως να εκτιμήσει τις αντιδράσεις τους. Η «σιωπηλή» αυτή ισορροπία αποτυπώθηκε κυρίως στον σεβασμό της Συμφωνίας Αποχώρησης του 1974, χάρη στην οποία τα Υψίπεδα του Γκολάν παρέμειναν για δεκαετίες ένα από τα πιο ήρεμα σύνορα του Ισραήλ, σε αντίθεση με άλλες ευαίσθητες μεθοριακές ζώνες.
Η εικόνα αυτή ανατράπηκε αιφνίδια τον Νοέμβριο του 2024, όταν ο Άσαντ ανατράπηκε και κατέφυγε στη Ρωσία. Η κατάρρευση του καθεστώτος δεν σήμανε απλώς πολιτική αλλαγή, αλλά άφησε πίσω της ένα βαθύ κενό εξουσίας. Η Συρία βρέθηκε κατακερματισμένη, με πλήθος ένοπλων ομάδων –τζιχαντιστικών, φυλετικών, φιλοϊρανικών και τοπικών πολιτοφυλακών– να ελέγχουν σημαντικά τμήματα της χώρας, πολλές από αυτές με ξεκάθαρα εχθρική στάση απέναντι στο Ισραήλ.
Μπροστά σε αυτή τη νέα και ρευστή πραγματικότητα, το Ισραήλ αντέδρασε άμεσα. Προχώρησε σε εκτεταμένα στρατιωτικά πλήγματα, πλήττοντας τη συριακή αεροπορία, το ναυτικό και αποθήκες βαρέων όπλων, ενώ παράλληλα κατέλαβε στρατηγικές περιοχές στη νότια Συρία, μεταξύ αυτών και τη συριακή πλευρά του όρους Ερμών. Κεντρικός στόχος ήταν να αποτραπεί το ενδεχόμενο κρίσιμες στρατιωτικές δυνατότητες και εδάφη να περιέλθουν στον έλεγχο της Χεζμπολάχ, φιλοϊρανικών πολιτοφυλακών, τζιχαντιστικών οργανώσεων ή του ISIS.
Σε αυτό το κλίμα αυξημένης αστάθειας εντάσσονται οι συνομιλίες που επανεκκίνησαν στο Παρίσι με τη διαμεσολάβηση των Ηνωμένων Πολιτειών, με σκοπό τη διαμόρφωση ενός νέου πλαισίου ασφάλειας μεταξύ Ισραήλ και Συρίας. Για πρώτη φορά, Ουάσινγκτον, Τελ Αβίβ και Δαμασκός εξέδωσαν κοινή ανακοίνωση, κάνοντας λόγο για «παραγωγικές συζητήσεις» και ανακοινώνοντας τη δημιουργία ενός κοινού μηχανισμού συντονισμού. Ο μηχανισμός αυτός, υπό αμερικανική εποπτεία, θα λειτουργεί ως μόνιμο κανάλι επικοινωνίας για την ανταλλαγή πληροφοριών, την αποκλιμάκωση στρατιωτικών εντάσεων και τη διπλωματική συνεργασία.
Η Ουάσινγκτον βλέπει τις επαφές αυτές ως ευκαιρία σταθεροποίησης του ισραηλοσυριακού μετώπου και, μακροπρόθεσμα, ως πιθανό πρώτο βήμα για την πολιτική και οικονομική επανένταξη της Συρίας στη διεθνή κοινότητα, καθώς και για τον περιορισμό της ιρανικής επιρροής στην περιοχή.
Το Ισραήλ, ωστόσο, αντιμετωπίζει τη διαδικασία με έντονη επιφυλακτικότητα. Μετά τα γεγονότα της 7ης Οκτωβρίου, κυριαρχεί ο φόβος ότι μια βεβιασμένη συμφωνία θα μπορούσε να οδηγήσει στη δημιουργία ενός νέου, ανεξέλεγκτου τζιχαντιστικού μετώπου δίπλα σε ισραηλινές κοινότητες, αυτή τη φορά στα Υψίπεδα του Γκολάν. Υπό αυτό το πρίσμα, οι διεθνείς εγγυήσεις κρίνονται ανεπαρκείς.
Οι διαπραγματεύσεις αποτυπώνουν ξεκάθαρα το χάσμα αντιλήψεων. Η συριακή πλευρά ζητά πλήρη αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων από τα εδάφη που κατελήφθησαν μετά την πτώση Άσαντ, επαναφορά της Συμφωνίας του 1974, παύση των ισραηλινών πληγμάτων και σεβασμό της συριακής κυριαρχίας. Το Ισραήλ, αντίθετα, θέτει ως προϋποθέσεις την ουσιαστική αποστρατιωτικοποίηση της νότιας Συρίας, ισχυρούς μηχανισμούς επιβολής, την προστασία των μειονοτήτων –ιδίως των Δρούζων στη Σουγουέιντα– και τη διατήρηση πλήρους επιχειρησιακής ελευθερίας.
Στην καρδιά της διαφωνίας βρίσκεται ο ίδιος ο ορισμός της ασφάλειας. Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, αυτή μπορεί να επιτευχθεί μέσω συμφωνιών, διεθνών επιτηρητών και θεσμοθετημένων διαδικασιών. Για το Ισραήλ, όμως, η ασφάλεια προϋποθέτει έλεγχο επί του εδάφους, δυνατότητα προληπτικής δράσης και εξάλειψη κάθε άμεσης απειλής κοντά στα σύνορα.
Οι συνομιλίες στο Παρίσι δεν σηματοδοτούν ακόμη ειρήνη ή εξομάλυνση των σχέσεων. Αποσκοπούν, πρωτίστως, στην αποκατάσταση ενός βαθμού προβλεψιμότητας σε ένα σύνορο που κάποτε θεωρούνταν δεδομένα σταθερό, χωρίς να τεθεί σε κίνδυνο η ασφάλεια των κατοίκων του βόρειου Ισραήλ και των Υψιπέδων του Γκολάν.