Σε ένα ακραίο σενάριο κατά το οποίο ο Ντόναλντ Τραμπ θα επέλεγε τη χρήση στρατιωτικής ισχύος για την κατάληψη της Γροιλανδίας, η Δανία θα είχε τη δυνατότητα να απαντήσει ενεργοποιώντας μια λιγότερο γνωστή αλλά ιδιαίτερα βαρύνουσα διάταξη των ευρωπαϊκών Συνθηκών. Πρόκειται για το άρθρο 42.7 της Συνθήκης της ΕΕ, τη λεγόμενη ρήτρα αμοιβαίας άμυνας, η οποία θα μπορούσε να πυροδοτήσει πολιτικές, νομικές και γεωστρατηγικές εξελίξεις με αντίκτυπο σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Παρότι η ασφάλεια της Δανίας στηρίζεται παραδοσιακά στο ΝΑΤΟ, μια αντιπαράθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες θα άφηνε τη Συμμαχία σε μεγάλο βαθμό ανενεργή, καθώς η Ουάσινγκτον κατέχει δεσπόζουσα θέση στο εσωτερικό της. Υπό αυτές τις συνθήκες, σύμφωνα με το Politico, η Κοπεγχάγη θα μπορούσε να στραφεί στο ευρωπαϊκό πλαίσιο άμυνας και να επικαλεστεί το άρθρο 42.7, το οποίο προβλέπει υποχρέωση παροχής βοήθειας και συνδρομής σε κράτος-μέλος που δέχεται ένοπλη επίθεση.
Η συγκεκριμένη ρήτρα, που ενσωματώθηκε στη Συνθήκη της Λισαβόνας το 2009, έχει σχεδιαστεί ώστε να προσφέρει επίπεδο προστασίας αντίστοιχο με εκείνο του άρθρου 5 του ΝΑΤΟ. Μάλιστα, αρκετοί αναλυτές τη θεωρούν ακόμη πιο δεσμευτική σε επίπεδο διατύπωσης, καθώς δεν αφήνει στα κράτη-μέλη την ίδια ευχέρεια επιλογής ως προς το είδος της συνδρομής. Ωστόσο, συνοδεύεται από ασάφειες και εξαιρέσεις, ιδιαίτερα για χώρες με ουδέτερη πολιτική ασφάλειας.
Η ρήτρα έχει ενεργοποιηθεί μόνο μία φορά, το 2015, μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις στο Παρίσι. Τότε, η Γαλλία ζήτησε τη συνδρομή των ευρωπαϊκών εταίρων της, οι οποίοι ανταποκρίθηκαν κυρίως μέσω διμερών συμφωνιών, καθώς η ΕΕ δεν διαθέτει ενιαίο στρατό.
Η απόφαση για ενεργοποίηση του άρθρου 42.7 ανήκει αποκλειστικά στη Δανία, ωστόσο απαιτεί ομοφωνία από όλα τα κράτη-μέλη, γεγονός που θα μπορούσε να δημιουργήσει πολιτικά εμπόδια. Διπλωματικές πηγές επισημαίνουν ότι χώρες με στενότερες σχέσεις με τις ΗΠΑ ενδέχεται να εμφανιστούν διστακτικές, καθιστώντας την κίνηση υψηλού ρίσκου για την Κοπεγχάγη.
Παράλληλα, παραμένει ανοικτό το ζήτημα κατά πόσο η ρήτρα θα ίσχυε σε περίπτωση κρίσης που αφορά τη Γροιλανδία, η οποία αποχώρησε από την τότε ΕΟΚ το 1985, αν και εξακολουθεί να αποτελεί τμήμα του Βασιλείου της Δανίας. Ευρωπαϊκοί θεσμοί πάντως έχουν ξεκαθαρίσει ότι, ως μέρος της δανικής επικράτειας, η Γροιλανδία καλύπτεται κατ’ αρχήν από το άρθρο 42.7.
Εάν η ρήτρα ενεργοποιούνταν, θα εξέπεμπε ένα ιδιαίτερα ισχυρό πολιτικό και νομικό μήνυμα αλληλεγγύης. Οι αντιδράσεις θα μπορούσαν να κυμαίνονται από διπλωματική και οικονομική στήριξη έως την επιβολή κυρώσεων και περιορισμένων στρατιωτικών μέτρων, χωρίς ωστόσο να θεωρείται ρεαλιστικό το ενδεχόμενο ένοπλης σύγκρουσης ΕΕ–ΗΠΑ. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, σύμφωνα με ευρωβουλευτές, θα μπορούσε να προετοιμάσει πακέτο αντιμέτρων, όπως περιορισμούς στη στρατιωτική και οικονομική παρουσία των ΗΠΑ στην Ευρώπη.
Ένα τέτοιο σενάριο θα είχε σοβαρές συνέπειες και για το ΝΑΤΟ. Αν και νομικά δεν θα σήμαινε αυτομάτως τη διάλυσή του, πολιτικά θα υπονόμευε την αξιοπιστία της Συμμαχίας, ενισχύοντας τις φωνές που ζητούν μεγαλύτερη ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία. Ωστόσο, ειδικοί επισημαίνουν ότι η αντικατάσταση του ΝΑΤΟ από μια καθαρά ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας παραμένει εξαιρετικά δύσκολη, καθώς οι ΗΠΑ εξακολουθούν να αποτελούν τον βασικό πυλώνα της ευρωπαϊκής άμυνας.
Σε αυτό το πλαίσιο, η συζήτηση για την αναθεώρηση και ενίσχυση του άρθρου 42.7 αναμένεται να επανέλθει δυναμικά, με στόχο να καταστεί πιο λειτουργικό και σαφές, σε μια εποχή όπου τα αδιανόητα σενάρια αρχίζουν να συζητούνται όλο και πιο ανοιχτά.