Όταν ο Έρικ ο Ερυθρός βάφτισε τη Γροιλανδία τον 10ο αιώνα, αξιοποίησε μια διαχρονική αλήθεια της πολιτικής: η αντίληψη ισοδυναμεί με ισχύ. Παρουσιάζοντας έναν παγωμένο τόπο ως γη ευκαιριών, κατάφερε να προσελκύσει εποίκους και να εξασφαλίσει στην Ευρώπη το πρώτο της αρκτικό προγεφύρωμα. Χίλια χρόνια μετά, η Γροιλανδία επιστρέφει στο επίκεντρο της διεθνούς πολιτικής — όχι ως αποικία των Βίκινγκ, αλλά ως κρίσιμος στρατηγικός κόμβος σε μια Αρκτική που μεταβάλλεται ραγδαία λόγω της κλιματικής αλλαγής, του ανταγωνισμού μεγάλων δυνάμεων και της διάρρηξης της διατλαντικής συνοχής.
Η σημερινή κρίση, που πυροδοτήθηκε από πιεστικά και ενίοτε εκβιαστικά μηνύματα του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, ανέδειξε τις βαθύτερες αδυναμίες του ΝΑΤΟ, την απρόβλεπτη φύση των σχέσεων ΗΠΑ–Ευρώπης και την εύθραυστη σταθερότητα της Αρκτικής. Ο Αμερικανός υπουργός Οικονομικών υπερασπίστηκε την απειλή επιβολής δασμών ως «γεωπολιτική απόφαση», υποστηρίζοντας ότι ο αμερικανικός έλεγχος της Γροιλανδίας αποτελεί «τη βέλτιστη λύση», ενώ ο ίδιος ο Τραμπ κατηγόρησε τη Δανία ότι αδυνατεί να αντιμετωπίσει τη «ρωσική απειλή».
Για την Ευρώπη, η υπόθεση της Γροιλανδίας λειτουργεί ως τεστ αντοχής: μπορεί η Ένωση να υπερασπιστεί την κυριαρχία της, να συντονιστεί εσωτερικά και να προωθήσει στρατηγική αυτονομία σε έναν Αρκτικό χώρο που μετατρέπεται σε πεδίο έντονου ανταγωνισμού;
Ιστορικά, η Γροιλανδία υπήρξε σιωπηλός αλλά κομβικός πυλώνας της νατοϊκής αρχιτεκτονικής του Ψυχρού Πολέμου. Η αμερικανο-δανική αμυντική συμφωνία του 1951 και η βάση της Θούλης κατέστησαν το νησί κρίσιμο για τον έλεγχο του Βόρειου Ατλαντικού, την έγκαιρη προειδοποίηση και αργότερα την αντιπυραυλική άμυνα. Ωστόσο, η Αρκτική αντιμετωπιζόταν ως τεχνικό, χαμηλής έντασης θέατρο επιχειρήσεων, υπό την παραδοχή ότι η αμερικανική ισχύς θα εγγυάται τη σταθερότητα.
Η παραδοχή αυτή έχει πλέον καταρρεύσει. Η Ουάσινγκτον αντιμετωπίζει ανοιχτά τη Γροιλανδία ως γεωπολιτική αναγκαιότητα, επικαλούμενη ρωσικές και κινεζικές απειλές και χρησιμοποιώντας οικονομικά εργαλεία πίεσης ακόμη και απέναντι σε συμμάχους. Για πρώτη φορά, η θεμελιώδης αρχή του ΝΑΤΟ —ότι κανένα μέλος δεν απειλεί την εδαφική ακεραιότητα άλλου— τίθεται υπό αμφισβήτηση εκ των έσω. Το μήνυμα για την Ευρώπη είναι σαφές: το ΝΑΤΟ παραμένει στρατιωτικά αναντικατάστατο, αλλά πολιτικά λιγότερο προβλέψιμο, γεγονός που επιβάλλει μεγαλύτερη ευρωπαϊκή ανάληψη ευθύνης σε αποτροπή, διαχείριση κρίσεων και ανθεκτικότητα.
Οι πρόσφατες ευρωπαϊκές στρατιωτικές κινήσεις στη Γροιλανδία δεν στρέφονται κατά των ΗΠΑ, αλλά λειτουργούν κυρίως συμβολικά: υπενθυμίζουν ότι η κυριαρχία και η εδαφική ακεραιότητα παραμένουν αδιαπραγμάτευτες. Παράλληλα, πρωτοβουλίες όπως το Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας και η PESCO εντάσσονται σε μια μακρόπνοη προσπάθεια ενίσχυσης της στρατηγικής αυτονομίας, ενώ η έμφαση στην ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία αντανακλά τη βούληση για μείωση εξαρτήσεων.
Η κριτική ότι η Ευρώπη είναι «αδύναμη» επειδή επενδύει στην κοινωνική συνοχή παραγνωρίζει ότι ακριβώς αυτό το μείγμα άμυνας, οικονομικής ανθεκτικότητας και κοινωνικής σταθερότητας της προσδίδει ήπια ισχύ και στρατηγική επιρροή. Η Γροιλανδία, σε συνδυασμό με τις ευρύτερες συζητήσεις για το ΝΑΤΟ και την Αρκτική, έχει ήδη αναζωπυρώσει τον διάλογο για αυξημένες αμυντικές δαπάνες και ουσιαστικότερη ευρωπαϊκή αυτονομία.
Στο διπλωματικό επίπεδο, η σύσταση τριμερούς ομάδας εργασίας ΗΠΑ–Δανίας–Γροιλανδίας δημιουργεί παράθυρο διαλόγου, είτε για επαναβεβαίωση είτε για επικαιροποίηση της συμφωνίας του 1951. Θα μπορούσε μάλιστα να αποτελέσει βάση για ένα νέο, ευρύτερο πλαίσιο διακυβέρνησης της Αρκτικής, ικανό να καλύψει κενά ασφάλειας και να αποτρέψει την ανεξέλεγκτη στρατηγική αντιπαράθεση.
Καθώς το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός εξελίσσεται σε πεδίο έντονων ζυμώσεων, η Γροιλανδία αναδεικνύεται σε σύμβολο της δοκιμαζόμενης διατλαντικής ενότητας. Οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες επιδιώκουν να ισορροπήσουν ανάμεσα στη σθεναρή υπεράσπιση της κυριαρχίας και στη διατήρηση της συνεργασίας με την Ουάσινγκτον. Το διακύβευμα είναι σαφές: ο τρόπος με τον οποίο η Ευρώπη θα χαράξει σήμερα την αρκτική της στρατηγική θα καθορίσει την ισορροπία ισχύος στην περιοχή για τις επόμενες δεκαετίες. Η εποχή της ευρωπαϊκής στρατηγικής ετοιμότητας μόλις ξεκινά.