Σε μια περίοδο κατά την οποία οι συγκρούσεις στη βόρεια Συρία αναζωπυρώνονται και η ισορροπία ισχύος παραμένει ρευστή, η παρεμπόδιση ανθρωπιστικού κονβόι προς το Κομπάνι δεν συνιστά γραφειοκρατικό επεισόδιο. Συνιστά γεωπολιτική δήλωση.
Όταν 25 φορτηγά με νερό, βρεφικό γάλα και βασικά είδη πρώτης ανάγκης καθηλώνονται σε τουρκικό έδαφος και δεν τους επιτρέπεται να περάσουν προς έναν πολιορκημένο κουρδικό πληθυσμό, το μήνυμα δεν είναι τεχνικό. Είναι στρατηγικό. Σε περιβάλλον πολεμικής πίεσης, η καθυστέρηση της βοήθειας λειτουργεί ως εργαλείο αποδυνάμωσης.
Η Άγκυρα επικαλείται εναλλακτικό συνοριακό πέρασμα. Όμως η ουσία βρίσκεται αλλού: όποιος ελέγχει τη ροή της ανθρωπιστικής βοήθειας, ελέγχει τον ρυθμό επιβίωσης μιας πόλης. Και όποιος ελέγχει τον ρυθμό επιβίωσης, επηρεάζει το πολιτικό αποτέλεσμα.
Στρατηγική σύγκλιση συμφερόντων
Η Τουρκία έχει διακηρυγμένο στόχο την αποτροπή οποιασδήποτε μορφής κουρδικής κρατικής ή ημι-κρατικής οντότητας στη βόρεια Συρία. Οι διαδοχικές στρατιωτικές επιχειρήσεις, οι ζώνες επιρροής που εγκαθιδρύθηκαν και η διοικητική διείσδυση σε συριακό έδαφος συγκροτούν ένα συνεκτικό πλαίσιο στρατηγικής.
Στο εσωτερικό της Συρίας, ο de facto ισχυρός παράγοντας του βορειοδυτικού μετώπου, ο Αμπού Μοχάμεντ αλ-Τζολάνι, επιδιώκει την πλήρη ενοποίηση ελέγχου υπό τη δική του πολιτικο-στρατιωτική επιρροή. Η αποδυνάμωση των κουρδικών διοικητικών δομών διευκολύνει αντικειμενικά τον στόχο αυτό.
Ακόμη και χωρίς επίσημη κοινή διακήρυξη, η ταυτόχρονη στρατιωτική πίεση και ο περιορισμός ανθρωπιστικής πρόσβασης παράγουν συγκλίνων αποτέλεσμα: την αποδυνάμωση της κουρδικής αντοχής. Στη γεωπολιτική δεν απαιτείται ρητή συμμαχία. Αρκεί η σύμπτωση αποτελέσματος.
Η «νεο-οθωμανική» ζώνη ελέγχου
Το μπλόκο στο Κομπάνι δεν είναι μεμονωμένο περιστατικό. Εντάσσεται σε ένα ευρύτερο δόγμα επέκτασης ζωνών επιρροής που εκτείνεται από τη βόρεια Συρία και το Ιράκ έως τη Λιβύη, μέσω και του παράνομου τουρκολιβυκού μνημονίου.
Η Άγκυρα δεν επιδιώκει απλώς «ασφάλεια συνόρων». Διαμορφώνει μια συνεχόμενη γεωγραφική ζώνη ελεγχόμενης επιρροής, όπου:
• Διαχειρίζεται στρατιωτικές ισορροπίες.
• Ρυθμίζει πληθυσμιακές μετακινήσεις, επιδιώκοντας μόνιμες δημογραφικές μεταβολές μέσω βίαιων ή εξαναγκαστικών επανεγκαταστάσεων.
• Ελέγχει ανθρωπιστικές ροές.
• Επανακαθορίζει διοικητικές πραγματικότητες.
Πρόκειται για μοντέλο εξαγώγιμης επιρροής: όχι απαραίτητα μέσω επίσημης προσάρτησης, αλλά μέσω ελέγχου λειτουργιών, μηχανισμών και πληθυσμιακών ισορροπιών.
Ο ανθρωπισμός ως μοχλός ισχύος
Όταν η ανθρωπιστική βοήθεια υπόκειται σε πολιτικό φιλτράρισμα, παύει να είναι ουδέτερη. Μετατρέπεται σε μοχλό διαπραγμάτευσης και πειθαναγκασμού.
Η εικόνα μιας Τουρκίας που εμφανίζεται ταυτόχρονα ως περιφερειακός διαμεσολαβητής και ως ρυθμιστής πρόσβασης σε πολιορκημένους πληθυσμούς θέτει ένα σκληρό ερώτημα για τη Δύση: πρόκειται για σύμμαχο σταθερότητας ή για δύναμη αναδιαμόρφωσης ισορροπιών με αναθεωρητική λογική;
Η εργαλειοποίηση του μεταναστευτικού λειτουργεί de facto ως μοχλός πίεσης προς τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, επιβάλλοντας μια παθητική ή αμήχανη στάση.
Η επιλεκτική ευαισθησία
Το ζήτημα δεν περιορίζεται στη στάση κρατών. Αγγίζει και το επίπεδο των κοινωνιών.
Οι ίδιες κυβερνήσεις και τα ίδια κινήματα που επικαλούνται την προστασία αμάχων και το ανθρωπιστικό δίκαιο σε άλλα μέτωπα, αποφεύγουν να τοποθετηθούν με σαφήνεια όταν πρόκειται για τους Κούρδους της βόρειας Συρίας.
Η υπεράσπιση των αμάχων δεν μπορεί να είναι α λα καρτ — ούτε στη Γάζα ούτε στο Κομπάνι. Όταν η ανθρωπιστική ενσυναίσθηση ενεργοποιείται κατά το δοκούν και ανάλογα με τον θύτη, παύει να αποτελεί ηθική στάση και μετατρέπεται σε πολιτική σκοπιμότητα.
Το ερώτημα, τελικά, δεν είναι μόνο τι πράττει η Τουρκία στο Κομπάνι. Το ουσιώδες ερώτημα είναι ποιος της επιτρέπει να το πράττει χωρίς ουσιαστικό πολιτικό κόστος — και γιατί η «κραυγή» για τη Γάζα μετατρέπεται σε «ψίθυρο» όταν πρόκειται για το Κουρδιστάν.