Την πρόθεση των Ηνωμένων Πολιτειών να μετακυλίσουν μεγαλύτερο βάρος άμυνας στους Ευρωπαίους συμμάχους τους αποτυπώνει ερωτηματολόγιο που απέστειλε το αμερικανικό υπουργείο Άμυνας σε 31 πρωτεύουσες κρατών-μελών του ΝΑΤΟ στην Ευρώπη και στον Καναδά. Η πρωτοβουλία συνδέεται με τη σταδιακή μείωση του αμερικανικού στρατιωτικού αποτυπώματος στην ευρωπαϊκή ήπειρο και την ανάγκη ενίσχυσης της συλλογικής αποτροπής.
Το έγγραφο, που έχει φτάσει και στην Αθήνα, περιλαμβάνει έξι βασικά ερωτήματα, καλώντας τις κυβερνήσεις να εξηγήσουν πώς σκοπεύουν να αναλάβουν περισσότερες ευθύνες στον τομέα της άμυνας. Ορισμένα σημεία θεωρούνται σχετικά εύκολα για την ελληνική πλευρά, άλλα όμως απαιτούν πιο σύνθετες απαντήσεις.
Στόχος δαπανών στο 5% και ελληνικός σχεδιασμός
Κεντρικό ζητούμενο αποτελεί το πώς οι σύμμαχοι θα προσεγγίσουν το όριο του 5% του ΑΕΠ σε αμυντικές δαπάνες έως το 2035, όπως αποφασίστηκε στη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στη Χάγη. Η Ελλάδα ήδη συγκαταλέγεται στις χώρες με τις υψηλότερες δαπάνες — άνω του 3% — ενώ έχει εκπονήσει 12ετές εξοπλιστικό πρόγραμμα έως το 2036, ύψους περίπου 28 δισ. ευρώ για νέες προμήθειες και εκσυγχρονισμό υφιστάμενων μέσων.
Στο πλαίσιο αυτό, η Αθήνα ενισχύει πολυεπίπεδα την αποτρεπτική της ισχύ. Ξεχωρίζει η ανάπτυξη της νέας αεράμυνας, γνωστής ως «Ασπίδα του Αχιλλέα», που ενοποιεί αισθητήρες, αντιαεροπορικά συστήματα και μέσα επιτήρησης σε ενιαίο επιχειρησιακό δίκτυο, αναβαθμίζοντας την ικανότητα έγκαιρης προειδοποίησης και αντιμετώπισης απειλών από αέρα και θάλασσα.
Ναυτική ισχύς: Belharra και πρόγραμμα SAFE
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στον εκσυγχρονισμό του Πολεμικού Ναυτικού. Οι φρεγάτες FDI HN (Belharra) — «Κίμων», «Νέαρχος» και «Φορμίων» — αποτελούν τον πυρήνα της νέας ναυτικής ισχύος, ενισχύοντας δυνατότητες αντιαεροπορικού πολέμου περιοχής, ανθυποβρυχιακών επιχειρήσεων και δικτυοκεντρικής διασύνδεσης.
Παράλληλα, η Ελλάδα συμμετέχει σε ευρωπαϊκά εξοπλιστικά και βιομηχανικά σχήματα, όπως το πρόγραμμα SAFE (Security Action for Europe), που αποσκοπεί στην ενίσχυση της κοινής αμυντικής παραγωγής, της διαλειτουργικότητας και της στρατηγικής αυτονομίας της Ε.Ε., λειτουργώντας συμπληρωματικά προς το ΝΑΤΟ.
Πιέσεις για περισσότερους εξοπλισμούς και προσωπικό
Η Ουάσιγκτον, πέραν των δαπανών, ζητεί αυξημένες αγορές αμερικανικών συστημάτων, ενώ μέσω πρωτοβουλιών όπως το PURL — κατάλογος προτεραιοποιημένων αναγκών για την Ουκρανία — επιχειρεί να κατευθύνει πόρους προς τη δική της αμυντική βιομηχανία.
Πιο σύνθετο ζήτημα για την Αθήνα, όπως και για πολλές νατοϊκές χώρες, αποτελεί η στελέχωση των Ενόπλων Δυνάμεων. Ελλείψεις καταγράφονται σε Στρατό Ξηράς, Ναυτικό και πλέον και στην Πολεμική Αεροπορία, σε μια περίοδο όπου σε όλη την Ευρώπη βρίσκονται σε εξέλιξη καμπάνιες προσέλκυσης προσωπικού, καθώς η στρατιωτική καριέρα εμφανίζει μειωμένη ελκυστικότητα.
Συμμετοχή στο NATO Force Model
Στο αμερικανικό ερωτηματολόγιο περιλαμβάνονται και ερωτήματα για τη συμβολή κάθε χώρας στο νέο NATO Force Model, το πρότυπο ανάπτυξης δυνάμεων που αντικατέστησε το προηγούμενο μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία. Το μοντέλο προβλέπει δυνάμεις υψηλής ετοιμότητας που συμμετέχουν σε μεγάλες ασκήσεις και μπορούν να αναπτυχθούν ταχέως σε κρίση.
Η Ελλάδα συμμετέχει σε ασκήσεις όπως η Steadfast Dart ’26, κυρίως με επιτελικά στελέχη, ενώ παρέχει αποστολές εναέριας επιτήρησης σε χώρες των Βαλκανίων, συμμετοχή σε ναυτικές επιχειρήσεις και συχνές αναπτύξεις Ειδικών Δυνάμεων. Ωστόσο, τα νέα νατοϊκά δόγματα δίνουν μεγαλύτερη έμφαση σε μεγάλες χερσαίες δυνάμεις και στη στρατιωτική «κινητικότητα» — τη δυνατότητα ταχείας μεταφοράς μονάδων σε μεγάλες αποστάσεις.
Αμυντική βιομηχανία: σε φάση ανασυγκρότησης
Τέλος, οι ΗΠΑ ζητούν από τους συμμάχους να εξηγήσουν πώς θα ενισχύσουν την αμυντική βιομηχανία τους και πώς θα διασφαλίσουν πρόσβαση των εταίρων σε αυτήν. Για την Ελλάδα το ερώτημα είναι σύνθετο: η εγχώρια βιομηχανία βρίσκεται ακόμη σε διαδικασία ανασυγκρότησης, ενώ ζητήματα γεωπολιτικών ισορροπιών — όπως η πρόσβαση της Τουρκίας — καθιστούν τις απαντήσεις πολιτικά ευαίσθητες.
Στρατηγική ενίσχυσης σε νέο γεωπολιτικό περιβάλλον
Συνολικά, η αμερικανική πρωτοβουλία λειτουργεί ως έμμεση πίεση για περισσότερες δαπάνες, εξοπλισμούς και διαθέσιμες δυνάμεις. Η Ελλάδα επιχειρεί να ανταποκριθεί μέσα από ένα πλέγμα μέτρων: αύξηση επενδύσεων, νέα αεράμυνα, Rafale, φρεγάτες Belharra, συμμετοχή σε ευρωπαϊκά προγράμματα όπως το SAFE και αναβάθμιση της διακλαδικής επιχειρησιακής ετοιμότητας.
Η κατεύθυνση είναι σαφής: σε ένα περιβάλλον όπου οι ΗΠΑ επαναπροσδιορίζουν την παρουσία τους στην Ευρώπη, η Αθήνα — όπως και άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες — καλείται να ενισχύσει τον ρόλο της ως πυλώνας σταθερότητας και αποτροπής στη νοτιοανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ.