Σε μια κίνηση που αναμένεται να μεταμορφώσει ριζικά το ψηφιακό τοπίο και την πολιτική έκφραση στην Τουρκία, η κυβέρνηση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επαναφέρει το αμφιλεγόμενο σχέδιο για την υποχρεωτική ταυτοποίηση των χρηστών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Ο νέος Υπουργός Δικαιοσύνης, Ακίν Γκιουρλέκ, επιβεβαίωσε ότι προετοιμάζεται νομοθετική παρέμβαση που θα απαγορεύει τη χρήση ψεύτικων ή ανώνυμων λογαριασμών, με το επιχείρημα της καταπολέμησης της παραπληροφόρησης και της διαδικτυακής κακοποίησης.
Οι βασικές διατάξεις και οι περιορισμοί για ανήλικους
Σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, το νομοσχέδιο προβλέπει:
Ταυτοποίηση μέσω κινητού ή εγγράφων: Κάθε ανάρτηση θα πρέπει να συνδέεται με την πραγματική ταυτότητα του χρήστη.
Απαγόρευση σε παιδιά κάτω των 15 ετών: Οι ανήλικοι κάτω των 15 δεν θα έχουν δικαίωμα δημιουργίας λογαριασμού.
Βιομετρικοί περιορισμοί: Για τους χρήστες 15-18 ετών θα υπάρχουν περιορισμοί στην πρόσβαση σε περιεχόμενο και πλατφόρμες στοιχηματισμού βάσει βιομετρικών δεδομένων.
Ταχεία αφαίρεση περιεχομένου: Δυνατότητα διαγραφής παράνομου υλικού χωρίς τη χρονοβόρα αναμονή δικαστικών αποφάσεων.
«Στραγγαλισμό» της κριτικής βλέπει η αντιπολίτευση
Οι επικριτές του νομοσχεδίου και οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων προειδοποιούν ότι η κατάργηση της ανωνυμίας αποσκοπεί στον εντοπισμό και την καταστολή των αντικυβερνητικών φωνών. Σε μια χώρα όπου οι συλλήψεις για αναρτήσεις είναι συχνές, η ανωνυμία αποτελούσε τη μοναδική «δικλείδα ασφαλείας» για την ελεύθερη έκφραση. Η ανησυχία εντείνεται από τα πρόσφατα περιστατικά προσαγωγών πολιτών που έκαναν κριτικές δηλώσεις σε διαδικτυακές εκπομπές δρόμου.
Τεχνικά εμπόδια και διεθνείς αντιδράσεις
Η εφαρμογή του μέτρου παρουσιάζει σημαντικές δυσκολίες, καθώς πλατφόρμες όπως το X (πρώην Twitter), η Meta και η Google λειτουργούν παγκοσμίως. Ενδέχεται να δημιουργηθεί μια «δομή δύο ταχυτήτων», όπου οι λογαριασμοί εντός Τουρκίας θα ελέγχονται αυστηρά, ενώ οι χρήστες από το εξωτερικό θα παραμένουν ανώνυμοι. Ανάλογα πειράματα σε άλλες χώρες είχαν μικτά αποτελέσματα: η Νότια Κορέα απέσυρε παρόμοιο νόμο ως αντισυνταγματικό το 2012, ενώ η Κίνα εφαρμόζει ένα από τα πιο αυστηρά συστήματα επιτήρησης στον κόσμο.
Ο ΟΗΕ και το Human Rights Watch τονίζουν ότι η ανωνυμία είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με το δικαίωμα στην ιδιωτικότητα και την προστασία των δημοσιογράφων. Με ήδη πάνω από 1,2 εκατομμύρια αποκλεισμένες ιστοσελίδες και χιλιάδες λογαριασμούς υπό περιορισμό, η Τουρκία συγκαταλέγεται ήδη στις χώρες με τον υψηλότερο βαθμό ψηφιακής λογοκρισίας παγκοσμίως.