Σε αιφνιδιαστική κίνηση κλιμάκωσης της εμπορικής του στρατηγικής προχώρησε ο Ντόναλντ Τραμπ, υπογράφοντας διάταγμα για την επιβολή καθολικού δασμού 10% στις εισαγωγές από όλες τις χώρες. Η απόφαση ελήφθη λίγες ώρες μετά την ετυμηγορία του Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ, που έκρινε παράνομους βασικούς «ανταποδοτικούς» δασμούς της κυβέρνησής του.
Ο Αμερικανός πρόεδρος ανακοίνωσε μέσω Truth Social ότι ο νέος δασμός τίθεται σε εφαρμογή σχεδόν άμεσα, υποστηρίζοντας πως θα ενισχύσει τα δημόσια έσοδα και θα προστεθεί στα ήδη ισχύοντα μέτρα. Για πρώτη φορά επικαλέστηκε το Άρθρο 122 του Εμπορικού Νόμου του 1974, το οποίο επιτρέπει την επιβολή προσωρινών, μη διακριτικών δασμών έως 15% για διάστημα 150 ημερών χωρίς προηγούμενη έγκριση του Κογκρέσου.
Ξεκαθάρισε, παράλληλα, ότι παραμένουν σε ισχύ οι δασμοί που έχουν επιβληθεί για λόγους εθνικής ασφάλειας (Άρθρο 232) καθώς και τα μέτρα βάσει του Άρθρου 301 για αθέμιτες εμπορικές πρακτικές. Ωστόσο, η νέα νομική βάση δεν επιτρέπει στοχευμένες εξαιρέσεις ανά χώρα, περιορίζοντας τη διακριτική ευχέρεια του Λευκού Οίκου.
Κατάργηση δασμών IEEPA και εξαιρέσεις
Ο Λευκός Οίκος ανακοίνωσε ότι οι πρόσθετοι δασμοί που είχαν επιβληθεί με βάση τον νόμο IEEPA παύουν να ισχύουν, σε συμμόρφωση με την απόφαση του Δικαστηρίου. Οι νέοι δασμοί ενεργοποιούνται από τις 24 Φεβρουαρίου (00:01), με εξαιρέσεις σε κρίσιμους τομείς όπως η ενέργεια, τα φαρμακευτικά προϊόντα, η αυτοκινητοβιομηχανία και η αεροδιαστημική.
Ειδική πρόβλεψη υπάρχει για προϊόντα από τον Καναδά και το Μεξικό που συμμορφώνονται με τη συμφωνία USMCA, την οποία είχε υπογράψει ο ίδιος ο Τραμπ κατά την πρώτη του θητεία.
Η απόφαση και η σφοδρή αντίδραση
Έξι από τους εννέα δικαστές του Ανώτατου Δικαστηρίου τάχθηκαν υπέρ της ακύρωσης των «ανταποδοτικών» δασμών, μεταξύ αυτών και δικαστές που είχαν διοριστεί από τον Τραμπ. Ο πρόεδρος αντέδρασε με οξύτητα, κάνοντας λόγο για «ντροπή» και κατηγορώντας μέλη του Δικαστηρίου για έλλειψη θάρρους και «αντιπατριωτική στάση».
Η απόφαση ανοίγει τον δρόμο για πιθανές επιστροφές δισεκατομμυρίων δολαρίων σε επιχειρήσεις που είχαν ήδη καταβάλει τους σχετικούς δασμούς. Το Costco Wholesale Corp. συγκαταλέγεται στις εταιρείες που έχουν κινηθεί νομικά για τη διεκδίκηση αποζημιώσεων. Σύμφωνα με στοιχεία των αμερικανικών τελωνείων, τα έσοδα από δασμούς που σχετίζονται με το IEEPA ανέρχονται σε περίπου 179 δισ. δολάρια.
Διεθνείς αντιδράσεις και πολιτικές προεκτάσεις
Η Ευρωπαϊκή Ένωση ανακοίνωσε ότι εξετάζει προσεκτικά τις εξελίξεις, ζητώντας διευκρινίσεις από την Ουάσιγκτον και τονίζοντας την ανάγκη σταθερότητας στο διεθνές εμπόριο. Το Ηνωμένο Βασίλειο δήλωσε ότι θα αξιολογήσει τις επιπτώσεις, ενώ ο Καναδάς εκτίμησε ότι η απόφαση ενισχύει τη θέση του κατά των αμερικανικών δασμών.
Σε οικονομικό επίπεδο, αναλυτές προβλέπουν ότι η ακύρωση των «ανταποδοτικών» μέτρων θα μειώσει σημαντικά τον μέσο δασμολογικό συντελεστή στις ΗΠΑ. Παράλληλα, εντείνονται οι πολιτικές πιέσεις για επιστροφές ποσών σε επιχειρήσεις και καταναλωτές, με ορισμένους πολιτειακούς αξιωματούχους να ζητούν αποζημιώσεις ανά νοικοκυριό.
Η εξέλιξη αυτή σηματοδοτεί μια νέα φάση αντιπαράθεσης μεταξύ εκτελεστικής και δικαστικής εξουσίας στις ΗΠΑ, ενώ η προσωρινή ισχύς των νέων δασμών (150 ημέρες) αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο περαιτέρω πολιτικών και νομικών συγκρούσεων ενόψει και των επόμενων εκλογικών αναμετρήσεων.