Μέσα σε λίγες ώρες από την έναρξη των αμερικανοϊσραηλινών στρατιωτικών επιχειρήσεων κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου, ο πρόεδρος της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έσπευσε να καταδικάσει τόσο τα πλήγματα όσο και τα αντίποινα της Τεχεράνης. Την επόμενη ημέρα, εξέφρασε τη «θλίψη» του για την εξόντωση του ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ, απευθύνοντας συλλυπητήρια στον ιρανικό λαό.
Η στάση αυτή, σύμφωνα με αναλυτές, αποτυπώνει τη διαχρονική προτίμηση της Άγκυρας στη διατήρηση του ισλαμικού καθεστώτος στο Ιράν, καθώς και την αντίθεσή της στο ενδεχόμενο ανάδειξης μιας δημοκρατικής, φιλοδυτικής κυβέρνησης στην Τεχεράνη.
Σιωπή για την καταστολή, στήριξη στην ηγεσία
Από την έναρξη της σκληρής καταστολής των αντικυβερνητικών διαδηλώσεων στο Ιράν, τον Δεκέμβριο του 2025, η τουρκική ηγεσία απέφυγε να επικρίνει το καθεστώς. Αντιθέτως, τον Ιανουάριο του 2026 ο Ερντογάν συνεχάρη τον Ιρανό πρόεδρο Μασούντ Πεζεσκιάν για τον τρόπο διαχείρισης της κρίσης, υιοθετώντας τη ρητορική της Τεχεράνης περί «τρομοκρατικών» και υποκινούμενων από το εξωτερικό κινητοποιήσεων.
Παράλληλα, η Άγκυρα επιχείρησε να αποτρέψει ή να καθυστερήσει στρατιωτική δράση των Ηνωμένες Πολιτείες και του Ισραήλ, επικαλούμενη τον κίνδυνο «περιφερειακής αποσταθεροποίησης». Στην πράξη, ωστόσο, αυτή η στάση εκλήφθηκε ως διπλωματική κάλυψη προς το ιρανικό καθεστώς.
Περιφερειακοί υπολογισμοί και δίκτυα πληρεξουσίων
Η τουρκική στρατηγική φαίνεται να υπαγορεύεται από γεωπολιτικούς υπολογισμούς. Ένα αποδυναμωμένο αλλά επιβιώνον ισλαμικό καθεστώς στην Τεχεράνη θεωρείται από την Άγκυρα πιο συμβατό με τις περιφερειακές της φιλοδοξίες σε σύγκριση με ένα δυτικά προσανατολισμένο Ιράν. Η επιβίωση της Ισλαμικής Δημοκρατίας συνεπάγεται και τη διατήρηση των δικτύων πληρεξουσίων της, όπως η Hezbollah στον Λίβανο και η Hamas στη Γάζα, οργανώσεις που στοχεύουν άμεσα το Ισραήλ.
Η Άγκυρα διατηρεί από το 2011 πολιτική και υλική στήριξη προς τη Χαμάς, ιδίως μετά τις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου 2023, ενισχύοντας —κατά επικριτές— μια ευρύτερη στρατηγική πίεσης κατά της ισραηλινής ασφάλειας.
Διαμεσολάβηση χωρίς ανατροπή καθεστώτος
Πριν από τα πλήγματα της 28ης Φεβρουαρίου, η Τουρκία συμμετείχε μαζί με αραβικά κράτη σε πρωτοβουλία διαμεσολάβησης μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης. Το προτεινόμενο πλαίσιο προέβλεπε περιορισμούς στον εμπλουτισμό ουρανίου, στον βαλλιστικό οπλισμό και στη μεταφορά όπλων προς συμμαχικές οργανώσεις, χωρίς όμως να θίγει τον πυρήνα του πυρηνικού προγράμματος ή το εσωτερικό κατασταλτικό σύστημα του καθεστώτος. Στόχος, σύμφωνα με επικριτικές αναγνώσεις, ήταν η διατήρηση της σταθερότητας της ιρανικής ηγεσίας.
Ρήγμα με τη Δύση;
Η Άγκυρα έχει καταστήσει σαφές ότι δεν προτίθεται να συνδράμει στρατιωτικά τις ΗΠΑ σε επιχειρήσεις κατά του Ιράν, φέρεται δε να αρνήθηκε τη χρήση εναέριου, χερσαίου και θαλάσσιου χώρου της για σχετικές αποστολές. Η στάση αυτή προκαλεί τριβές με το ΝΑΤΟ και επαναφέρει ερωτήματα για τη θέση της Τουρκίας στη δυτική συμμαχία.
Σε αυτό το πλαίσιο, αναλυτές εκτιμούν ότι η Ουάσιγκτον ενδέχεται να πιέσει την Άγκυρα να αποσαφηνίσει τον στρατηγικό της προσανατολισμό: εάν παραμένει πλήρως ευθυγραμμισμένη με τη διατλαντική συμμαχία ή εάν επιλέγει μια αυτόνομη πορεία, με ανοιχτούς διαύλους προς ισλαμιστικά καθεστώτα και περιφερειακά δίκτυα επιρροής.