Ο εν εξελίξει πόλεμος ΗΠΑ-Ισραήλ εναντίον του Ιράν έχει πυροδοτήσει έναν από τους χειρότερους εφιάλτες για τη Μέση Ανατολή: μια γενικευμένη περιφερειακή σύγκρουση. Και η χώρα που υφίσταται ίσως τις πιο άμεσες και επικίνδυνες συνέπειες από αυτή την ανάφλεξη είναι το γειτονικό Ιράκ.
Ενώ μετά τις επιθέσεις της Χαμάς τον Οκτώβριο του 2023 το Ιράκ κατάφερε να μείνει εκτός της γραμμής του πυρός χάρη σε μια προσεκτική στρατηγική «πολυεπίπεδης ευθυγράμμισης», η τωρινή κλιμάκωση διαλύει αυτό το δίχτυ ασφαλείας.
Καθώς η Τεχεράνη εγκαταλείπει τη διατήρηση του status quo υπέρ μιας στρατηγικής απόλυτης ρήξης, η σταθερότητα της Βαγδάτης θυσιάζεται στον βωμό αυτού του πολέμου.
Πεδίο Μάχης και Αντιποίνων
Το Ιράκ έχει μετατραπεί εκ των πραγμάτων σε ενεργό πεδίο μάχης. Φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές, πολλές εκ των οποίων υπάγονται στην ομπρέλα των ιρακινών Δυνάμεων Λαϊκής Κινητοποίησης (PMF), έχουν εξαπολύσει εκατοντάδες επιθέσεις με drones και ρουκέτες κατά αμερικανικών βάσεων και της πρεσβείας των ΗΠΑ στη Βαγδάτη.
Από την πλευρά της, η Ουάσιγκτον απαντά με σφοδρά αεροπορικά πλήγματα κατά διοικητών και υποδομών των πολιτοφυλακών, ανοίγοντας ένα μέτωπο που παλαιότερα απέφευγε. Η κατάσταση περιπλέκεται επικίνδυνα, καθώς τα χτυπήματα αυτά συχνά προκαλούν απώλειες και στις τακτικές ιρακινές δυνάμεις, αναγκάζοντας την κυβέρνηση της Βαγδάτης να εξουσιοδοτήσει τον στρατό να απαντά σε κάθε επίθεση, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο βίας που απειλεί τις αμερικανο-ιρακινές σχέσεις.
Οικονομική ασφυξία και η απειλή του Στενού του Ορμούζ
Πέρα από το μέτωπο της ασφάλειας, η οικονομία του Ιράκ δέχεται συντριπτικό πλήγμα. Με το 90% των κρατικών εσόδων να προέρχεται από τις εξαγωγές πετρελαίου, το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ τον Μάρτιο προκάλεσε κάθετη πτώση της παραγωγής (από 4,2 εκατ. σε 1,4 εκατ. βαρέλια ημερησίως).
Η Βαγδάτη, η οποία συντηρεί έναν τεράστιο δημόσιο τομέα για να κατευνάζει την κοινωνική δυσαρέσκεια, βρίσκεται πλέον στα πρόθυρα οικονομικής ασφυξίας. Χωρίς εναλλακτικές διόδους εξαγωγής —ο αγωγός Κιρκούκ-Τουρκίας καλύπτει ελάχιστο μέρος των αναγκών— και με διεθνείς ενεργειακούς κολοσσούς (BP, TotalEnergies) να «παγώνουν» τις εργασίες τους, η κυβέρνηση δυσκολεύεται να πληρώσει μισθούς.
Παράλληλα, οι διακοπές στην εισαγωγή ιρανικού φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας απειλούν με εκτεταμένα μπλακάουτ, τα οποία ιστορικά πυροδοτούν βίαιες κοινωνικές εκρήξεις.
Πολιτικό κενό και το δίλημμα της Τεχεράνης
Όλα αυτά συμβαίνουν σε μια περίοδο παρατεταμένου πολιτικού αδιεξόδου. Μετά τις εκλογές του Νοεμβρίου, το Ιράκ παραμένει χωρίς οριστική κυβέρνηση, διοικούμενο από μια αδύναμη υπηρεσιακή διοίκηση.
Η κρίση, ωστόσο, αναδιαμορφώνει τη συζήτηση στο εσωτερικό της ιρακινής ελίτ. Ενώ η Τεχεράνη διατηρεί τεράστια επιρροή στους θεσμούς της χώρας, ορισμένοι Ιρακινοί πολιτικοί βλέπουν τον τρέχοντα πόλεμο ως ευκαιρία να περιορίσουν αυτή την εξάρτηση και να ενισχύσουν τους δεσμούς με τα αραβικά κράτη του Κόλπου. Όμως, ο φόβος παραμένει: ένα αποδυναμωμένο και απελπισμένο Ιράν θα μπορούσε να γίνει ακόμη πιο αποσταθεροποιητικό για τη γειτονική του χώρα.