Μετά από χρόνια αποκαλύψεων των αμερικανικών αρχών για τον ρόλο τουρκικών εταιρειών και προσώπων σε δίκτυα προμηθειών του ιρανικού στρατού, η Άγκυρα προχώρησε σε νέα ρύθμιση που ενισχύει τον έλεγχο στη διακίνηση στρατιωτικού και διττής χρήσης υλικού, σύμφωνα με το nordicmonitor.
Το προεδρικό διάταγμα, που υπέγραψε ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στις 16 Μαρτίου, θεσπίζει αυστηρότερο νομικό πλαίσιο για τη μεταφορά τέτοιων προϊόντων μέσω τουρκικού εδάφους, περιλαμβάνοντας οπλικά συστήματα, πυρομαχικά, στρατιωτικά οχήματα και σχετικές τεχνολογίες.
Οι νέοι κανόνες αφορούν όχι μόνο εξαγωγές από την Τουρκία, αλλά και διαμετακόμιση φορτίων μεταξύ τρίτων χωρών μέσω της τουρκικής επικράτειας — μια πρακτική που, σύμφωνα με αναφορές, έχει αξιοποιηθεί από ιρανικά δίκτυα για την απόκρυψη της προέλευσης ευαίσθητων υλικών.
Κεντρικό στοιχείο της ρύθμισης αποτελεί η υποχρεωτική προέγκριση για κάθε μεταφορά, με την έκδοση ειδικής άδειας («uygunluk yazısı») από το υπουργείο Εμπορίου, έπειτα από διαβούλευση με συναρμόδιους φορείς. Το σύστημα αυτό προβλέπει πολυεπίπεδο έλεγχο, δίνοντας θεωρητικά τη δυνατότητα συντονισμένης αξιολόγησης κινδύνων από κρατικές υπηρεσίες.
Παράλληλα, το διάταγμα εισάγει τη δυνατότητα ελέγχου ακόμη και σε προϊόντα που δεν περιλαμβάνονται ρητά στις σχετικές λίστες, εφόσον υπάρχουν υπόνοιες στρατιωτικής χρήσης. Η πρόβλεψη αυτή, αν και συνηθισμένη σε διεθνή καθεστώτα ελέγχου εξαγωγών, ενισχύει σημαντικά τη διακριτική ευχέρεια των αρχών, χωρίς σαφείς μηχανισμούς διαφάνειας.
Η κίνηση της Άγκυρας ερμηνεύεται ως προσπάθεια εναρμόνισης με διεθνή πρότυπα, υπό την πίεση των Ηνωμένων Πολιτειών, που εδώ και χρόνια επικρίνουν την Τουρκία για ανεπαρκή εποπτεία σε δίκτυα παραβίασης κυρώσεων κατά του Ιράν.
Ωστόσο, το ιστορικό της τουρκικής κυβέρνησης προκαλεί επιφυλάξεις. Παρά τις υφιστάμενες ρυθμίσεις, έχουν καταγραφεί επανειλημμένα περιπτώσεις εμπλοκής τουρκικών οντοτήτων σε μηχανισμούς παράκαμψης κυρώσεων, ενώ απουσιάζουν ουσιαστικές διώξεις στο εσωτερικό της χώρας.
Αναλυτές επισημαίνουν ότι, παρά τα ισχυρά εργαλεία που προβλέπει το νέο πλαίσιο, η αποτελεσματικότητά του θα εξαρτηθεί από την πολιτική βούληση για εφαρμογή του. Σε διαφορετική περίπτωση, εκτιμούν ότι υπάρχει κίνδυνος το μέτρο να λειτουργήσει περισσότερο ως συμβολική κίνηση προς εκτόνωση διεθνών πιέσεων, παρά ως ουσιαστική αλλαγή πολιτικής.