Ξεκινά η τρίμηνη προθεσμία για την Εθνική Υπηρεσία Πληροφοριών (ΕΥΠ) προκειμένου να διαβιβάσει στο Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ) τον υπηρεσιακό φάκελο που αφορά την άρση του απορρήτου των επικοινωνιών του δημοσιογράφου Θανάση Κουκάκη.
Η προθεσμία αυτή τίθεται σε ισχύ αμέσως μετά την επίσημη κοινοποίηση στους διαδίκους της καθαρογραφείσας υπ' αριθμ. 709/2026 απόφασης του Ανώτατου Ακυρωτικού Δικαστηρίου.
Η απόφαση εκδόθηκε επί της αιτήσεως ακυρώσεως που είχε καταθέσει ο δημοσιογράφος κατά της πράξης του προέδρου της ΑΔΑΕ. Με την πράξη εκείνη είχε απορριφθεί το αίτημά του να ενημερωθεί για τους λόγους της παρακολούθησής του, καθώς η ΕΥΠ δεν είχε διαβιβάσει τα σχετικά στοιχεία στην Ανεξάρτητη Αρχή.
Το ΣτΕ καλεί πλέον την ΕΥΠ να αποστείλει τον πλήρη φάκελο και κάθε σχετικό έγγραφο, ορίζοντας ότι, σε περίπτωση που η Υπηρεσία επικαλεστεί καταστροφή τους, οφείλει να γνωστοποιήσει το νομικό πλαίσιο βάσει του οποίου αυτή συντελέστηκε, να ανασυστήσει τα έγγραφα και να τα παραδώσει στο Δικαστήριο.
Σύμφωνα με το σκεπτικό της απόφασης, η άρνηση της ΕΥΠ να ενημερώσει την ΑΔΑΕ για τους λόγους της άρσης του απορρήτου και οι αντιφατικές δηλώσεις των οργάνων της ως προς τη διατήρηση των στοιχείων, με παράλληλη επίκληση του απορρήτου, καθιστούν αδύνατη την άσκηση των ελεγκτικών αρμοδιοτήτων της Ανεξάρτητης Αρχής.
Επιπλέον, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι η στάση αυτή δυσχεραίνει τον ακυρωτικό έλεγχο εκ μέρους της δικαιοσύνης, ενώπιον της οποίας δεν κάμπτεται η υποχρέωση προσκόμισης εγγράφων, ακόμη και αν αυτά είναι απόρρητα.
Κατόπιν αυτών, το ΣτΕ ανέβαλε την έκδοση οριστικής απόφασης μέχρι τη διαβίβαση των στοιχείων. Σημειώνεται ότι στην υπόθεση διατυπώθηκε και μειοψηφία δέκα μελών, η οποία υποστήριξε ότι η αίτηση του δημοσιογράφου έπρεπε να γίνει δεκτή και η πράξη της ΑΔΑΕ να ακυρωθεί λόγω πλημμελούς αιτιολογίας, με ταυτόχρονη υποχρέωση της ΕΥΠ να παραδώσει τα στοιχεία στην Αρχή ώστε εκείνη να αποφανθεί πρώτης.
Τα 12 βασικά σημεία του νομικού σκεπτικού της απόφασης
1. Συνταγματική προστασία της προσωπικότητας και του Κράτους Δικαίου: Βάσει του Συντάγματος (Άρθρα 2 παρ. 1, 5 παρ. 1, 9 παρ. 1) και του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ε.Ε., η προστασία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και της ιδιωτικής ζωής αποτελεί πρωταρχική υποχρέωση της Πολιτείας. Το Κράτος Δικαίου (Άρθρο 25 παρ. 1) επιτάσσει τον περιορισμό της κρατικής δράσης από κανόνες δικαίου για τη διασφάλιση των πολιτών.
2. Το ιστορικό των ελέγχων της ΑΔΑΕ: Κατόπιν αίτησης του Θ. Κουκάκη το 2020, ο έλεγχος της ΑΔΑΕ επιβεβαίωσε τη διενέργεια νόμιμης συνακρόασης από 1.6.2020 έως 12.8.2020 βάσει εισαγγελικών διατάξεων. Η εισαγγελέας της ΕΥΠ αρνήθηκε να ενημερώσει την ΑΔΑΕ για τους λόγους του μέτρου, επικαλούμενη το άρθρο 87 του ν. 4790/2021 που καταργούσε τη σχετική αρμοδιότητα για λόγους εθνικής ασφάλειας. Σε μεταγενέστερο έλεγχο (2022) για το λογισμικό Predator, η διοίκηση της ΕΥΠ επικαλέστηκε αρχικά πιθανή καταστροφή του φακέλου και εν συνεχεία τον άκρως απόρρητο χαρακτήρα της διαδικασίας, αρνούμενη την πρόσβαση.
3. Η εξέλιξη των αιτημάτων και η άρνηση της ΕΥΠ: Μετά την απόφαση ΣτΕ 465/2024, η οποία έκρινε αντισυνταγματική την απαγόρευση ενημέρωσης, η ΑΔΑΕ γνωστοποίησε στον δημοσιογράφο το γεγονός της παρακολούθησής του. Όταν ο ίδιος ζήτησε να μάθει τους λόγους και να λάβει τον φάκελο, η ΑΔΑΕ απάντησε ότι η ΕΥΠ δεν της απέστειλε τα στοιχεία. Παράλληλα, η ΕΥΠ απάντησε στο Δικαστήριο ότι οι σχετικές υπηρεσιακές αιτήσεις δεν ανευρέθηκαν κατά την έρευνα της τρέχουσας διοίκησης.
4. Εφαρμοστέο νομικό καθεστώς: Κρίθηκε ότι στην υπόθεση εφαρμόζεται ο ν. 2225/1994, υπό το καθεστώς του οποίου εκδόθηκαν οι εισαγγελικές διατάξεις και υποβλήθηκε το αρχικό αίτημα το 2020, και όχι ο μεταγενέστερος ν. 5002/2022, καθώς ο τελευταίος δεν καταλαμβάνει εκκρεμή αιτήματα.
5. Εκτελεστότητα της προσβαλλόμενης πράξης: Η πράξη του προέδρου της ΑΔΑΕ με την οποία απορρίφθηκε το αίτημα ενημέρωσης θεωρείται εκτελεστή διοικητική πράξη, καθώς εκδόθηκε κατόπιν ουσιαστικής επανεξέτασης και μετά από αίτηση θεραπείας του ενδιαφερομένου.
6. Συμβατότητα με το Ευρωπαϊκό Δίκαιο: Τα μέτρα άρσης απορρήτου εμπίπτουν στην Ευρωπαϊκή Οδηγία 2002/58/ΕΚ και τον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων. Σύμφωνα με τη νομολογία του ΔΕΕ, οι περιορισμοί για λόγους εθνικής ασφάλειας είναι επιτρεπτοί υπό την αρχή της αναλογικότητας, αλλά οι αποφάσεις πρέπει να είναι αιτιολογημένες και οι θιγόμενοι να έχουν πρόσβαση τόσο στην εισαγγελική άδεια όσο και στην αρχική αίτηση της υπηρεσίας για να διασφαλίζεται ο δικαστικός έλεγχος.
7. Αρμοδιότητα της ΑΔΑΕ: Η ΑΔΑΕ παραμένει η αποκλειστικώς αρμόδια αρχή να αποφασίζει για τη γνωστοποίηση της άρσης του απορρήτου μετά τη λήξη του μέτρου, εξετάζοντας αν η ενημέρωση διακυβεύει τον σκοπό της παρακολούθησης.
8. Υποχρέωση παροχής στοιχείων από την ΕΥΠ: Η ΕΥΠ υποχρεούται να χορηγεί στην ΑΔΑΕ όλα τα απαραίτητα στοιχεία και τους λόγους που επέβαλαν το μέτρο, εκφέροντας απλώς γνώμη για ενδεχόμενο κίνδυνο της εθνικής ασφάλειας, ώστε η Ανεξάρτητη Αρχή να προβαίνει στις αναγκαίες σταθμίσεις.
9. Απαράδεκτο του σκέλους κατά της ΕΥΠ: Κρίθηκε ότι η άρνηση της ΕΥΠ να παραδώσει τα στοιχεία στην ΑΔΑΕ στερείται αυτοτελούς εκτελεστότητας, επομένως η αίτηση ακυρώσεως κατά το μέρος που στρεφόταν απευθείας κατά της ΕΥΠ απορρίπτεται ως απαράδεκτη.
10. Αιτιολογία της προσβαλλόμενης πράξης: Η άρνηση της ΕΥΠ να αποστείλει τον φάκελο συνιστά την αποκλειστική αιτιολογία της απορριπτικής πράξης της ΑΔΑΕ, καθώς εξαιτίας αυτής της έλλειψης στοιχείων η Αρχή αδυνατούσε να ικανοποιήσει το αίτημα του δημοσιογράφου.
11. Παρεμπόδιση ελέγχου και δικαστικής προστασίας: Οι επανειλημμένες αρνήσεις και οι αντιφατικές δηλώσεις των οργάνων της ΕΥΠ εμποδίζουν τόσο το ελεγκτικό έργο της ΑΔΑΕ όσο και τον ακυρωτικό έλεγχο του ΣτΕ. Το Δικαστήριο υπογραμμίζει ότι ενώπιόν του δεν χωρεί άρνηση προσκόμισης εγγράφων, ακόμη και αν αυτά είναι απόρρητα.
12. Αναβολή έκδοσης απόφασης και μειοψηφία: Το ΣτΕ αναβάλλει την οριστική του κρίση και διατάσσει την ΕΥΠ να προσκομίσει τον φάκελο εντός τριμήνου. Σε περίπτωση καταστροφής, υποχρεούται να αναφέρει τη σχετική διάταξη, να ανασυστήσει τα έγγραφα και να τα διαβιβάσει. Αντίθετα, η μειοψηφία 10 μελών υποστήριξε ότι η αίτηση έπρεπε να γίνει δεκτή, η πράξη της ΑΔΑΕ να ακυρωθεί άμεσα λόγω πλημμελούς αιτιολογίας και η υπόθεση να αναπεμφθεί στη διοίκηση ώστε η ΕΥΠ να υποχρεωθεί να δώσει τα στοιχεία στην ΑΔΑΕ πριν αποφανθεί το Δικαστήριο.