Όταν ο Μπενιαμίν Νετανιάχου ανέλαβε για πρώτη φορά την πρωθυπουργία του Ισραήλ τον Ιούνιο του 1996, οι βασικοί άξονες που καθόριζαν τις σχέσεις της Ιερουσαλήμ με την Ουάσιγκτον ήταν ήδη στέρεα διαμορφωμένοι.
Η διμερής αυτή συμμαχία βασιζόταν σε δύο πυλώνες: τον στρατηγικό άξονα —που εξυπηρετούσε τα διπλωματικά συμφέροντα των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή και εξασφάλιζε τις ζωτικές ανάγκες ασφαλείας του Ισραήλ— και τον αξιακό άξονα, ο οποίος πήγαζε από τη βαθιά συναισθηματική σύνδεση και την ανάλογη κουλτούρα της αμερικανικής κοινής γνώμης με το ισραηλινό κράτος.
Αυτή η «ειδική σχέση» λειτουργούσε επί δεκαετίες ως προστατευτική ασπίδα για το Ισραήλ, εμποδίζοντας τις εκάστοτε αμερικανικές κυβερνήσεις να ασκήσουν πιέσεις, ειδικά για το Παλαιστινιακό.
Ωστόσο, κατά τη διάρκεια της μακράς πολιτικής πορείας του Νετανιάχου, ο αξιακός αυτός πυλώνας υπέστη σοβαρή διάβρωση. Ήδη από τη δεκαετία του 1990, επί προεδρίας Μπιλ Κλίντον, η απόφαση του Νετανιάχου να παγώσει τη συμφωνία του Wye River και να μην παραχωρήσει εδάφη στην Παλαιστινιακή Αρχή προκάλεσε έντονη δυσπιστία στον Λευκό Οίκο.
Παράλληλα, άρχισε να κλυδωνίζεται η παραδοσιακή διακομματική στήριξη προς το Ισραήλ στις ΗΠΑ. Οι φιλελεύθερες πτέρυγες της αμερικανοεβραϊκής κοινότητας (κυρίως οι νεότεροι Μεταρρυθμιστές) αποστασιοποιήθηκαν λόγω της αφομοίωσης, των εσωτερικών ισραηλινών νόμων για τη θρησκευτική μεταστροφή, αλλά και της απροθυμίας του Νετανιάχου να προχωρήσει σε ειρηνευτική συμφωνία.
Ο Νετανιάχου επέλεξε να συμμαχήσει στενά με το ορθόδοξο εβραϊκό ρεύμα και το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα, προκαλώντας πρωτοφανή αποξένωση στους κόλπους των Δημοκρατικών.
Η επιστροφή του Νετανιάχου στην εξουσία το 2009 συνέπεσε με την προεδρία του Μπαράκ Ομπάμα, πυροδοτώντας μια οκταετία συνεχών κρίσεων. Η πολιτική Ομπάμα, που εγκαινιάστηκε με την ιστορική ομιλία του στο Κάιρο και την προσέγγιση προς το Ιράν, άσκησε ασφυκτικές πιέσεις στην Ιερουσαλήμ για πάγωμα των εποικισμών. Η ρήξη κορυφώθηκε το 2015, όταν ο Νετανιάχου παρέκαμψε τον Λευκό Οίκο και μίλησε απευθείας στο Κογκρέσο κατά της πυρηνικής συμφωνίας με το Ιράν (JCPOA).
Η κίνηση αυτή οδήγησε τις σχέσεις στο ναδίρ, με τον Ομπάμα να απαντά με μείωση της αμυντικής βοήθειας και την ιστορική άρνησή του να ασκήσει βέτο στο ψήφισμα 2334 του ΟΗΕ κατά των εποικισμών, αφήνοντας το Ισραήλ διπλωματικά εκτεθειμένο.
Η εκλογή του Ντόναλντ Τραμπ το 2017 έφερε μια προσωρινή «χρυσή εποχή» στις διμερείς σχέσεις, με ιστορικές αποφάσεις όπως η αναγνώριση της Ιερουσαλήμ ως πρωτεύουσας και της κυριαρχίας στα Υψίπεδα του Γκολάν —πολιτική που συνεχίστηκε και μετά την επανεκλογή του Τραμπ τον Ιανουάριο του 2025. Ωστόσο, η ανοιχτή στήριξη του Νετανιάχου προς τον Τραμπ κατέστρεψε οριστικά τη διακομματική συναίνεση.
Επιπλέον, οι συνθήκες του πολέμου κατά της Χαμάς και η ανάφλεξη με το Ιράν μετέτρεψαν τη σχέση σε μια αυστηρή σχέση «προστάτη - πελάτη». Λόγω της διεθνούς απομόνωσης του Ισραήλ, ο Νετανιάχου αναγκάστηκε να υποταχθεί στις επιθυμίες του Αμερικανού προέδρου για τον περιορισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων, παρά τη συνεχιζόμενη στενή συνεργασία των μυστικών υπηρεσιών.
Ανάλογες προκλήσεις σημειώθηκαν και κατά τη θητεία του Τζο Μπάιντεν. Παρά την άμεση και σθεναρή στρατιωτική στήριξη που παρείχε ο Μπάιντεν στο Ισραήλ μετά τη σφαγή της 7ης Οκτωβρίου 2023, η σχέση του με τον Νετανιάχου σημαδεύτηκε από βαθιά δυσπιστία.
Οι αθετημένες υποσχέσεις του Ισραηλινού πρωθυπουργού για κατάπαυση του πυρός στη Γάζα οδήγησαν τον Μπάιντεν ακόμη και στο προσωρινό πάγωμα της αποστολής συγκεκριμένων οπλικών συστημάτων. Κατά τη διάρκεια αυτού του πολέμου, ο Νετανιάχου κατηγορήθηκε ότι άλλαξε τα παραδοσιακά δόγματα ασφαλείας της χώρας, βάζοντας τις εσωτερικές πολιτικές και κυβερνητικές του ισορροπίες πάνω από το εθνικό συμφέρον.
Συμπερασματικά, αν και ο Νετανιάχου κατάφερε να διατηρήσει και, επί Τραμπ, να αναβαθμίσει το επίπεδο της στρατηγικής και επιχειρησιακής συνεργασίας με τις ΗΠΑ, η πολιτική του σφράγισε την κατάρρευση της παραδοσιακής «ειδικής σχέσης», στερώντας από το Ισραήλ ένα ιστορικό και πολύτιμο διπλωματικό ανάχωμα.