Η υπογραφή του ηλεκτρονικού μνημονίου κατανόησης (Μνημόνιο του Ισλαμαμπάντ) στις 15 Ιουνίου 2026 ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν –με την επιβεβαίωση και του Πακιστάν– μπορεί να επέτρεψε την επανέναρξη της ναυσιπλοΐας και των εξαγωγών πετρελαίου από τα Στενά του Ορμούζ, ωστόσο απέχει πολύ από το να χαρακτηριστεί μια οριστική ειρήνευση.
Όπως επισημαίνουν αναλυτές, η συμφωνία αυτή αποτελεί απλώς ένα «διάλειμμα» σε μια παρατεταμένη σύγκρουση, καθώς οι βαθύτερες αντιπαλότητες, η στρατηγική καχυποψία και τα περιφερειακά μέτωπα παραμένουν ορθάνοιχτα.
Οι γκρίζες ζώνες της συμφωνίας
Το μνημόνιο προβλέπει δύο βασικές φάσεις, με την πρώτη να αφορά την άμεση κατάπαυση του πυρός και τη δεύτερη μια περίοδο κρίσιμων διαπραγματεύσεων διάρκειας 60 ημερών. Ωστόσο, τα αναπάντητα ερωτήματα προκαλούν έντονη αμφισβήτηση για τη βιωσιμότητά του.
Στο επίκεντρο βρίσκεται το πυρηνικό πρόγραμμα, με τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ να επιμένει ότι έχει συμπεριληφθεί όρος που υποχρεώνει το Ιράν να σταματήσει τον εμπλουτισμό ουρανίου πάνω από τα πολιτικά επίπεδα, κάτι όμως που η Τεχεράνη διαψεύδει κατηγορηματικά. Αν ο όρος αυτός έχει μετατεθεί για το μέλλον, πρόκειται για διπλωματική ταπείνωση των ΗΠΑ.
Παράλληλα, το Ιράν ξεκαθαρίζει ότι οι κανόνες ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ δεν πρόκειται να επιστρέψουν στην προ πολέμου κατάσταση. Την ίδια στιγμή, δεν υπάρχει καμία πρόβλεψη για την αποχώρηση των αμερικανικών δυνάμεων από την περιοχή, ούτε για τη διάλυση των φιλοϊρανικών οργανώσεων που ζητά σταθερά η Ουάσιγκτον.
Το πιο κρίσιμο στοιχείο είναι ότι το Ισραήλ δεν φαίνεται να συμπεριλήφθηκε ή να εκλήθη καν στις διαβουλεύσεις, γεγονός που σημαίνει ότι η συμφωνία αφορά αποκλειστικά τη διένεξη ΗΠΑ-Ιράν και αφήνει το ισραηλινό μέτωπο εντελώς ακάλυπτο.
Γιατί η ειρήνη φαντάζει αδύνατη
Οι εκατέρωθεν δηλώσεις των πρωταγωνιστών επιβεβαιώνουν το χάσμα. Ο εκπρόσωπος του ιρανικού Υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαήλ Μπαγκαέι, δήλωσε με νόημα ότι η επίτευξη της συμφωνίας δεν σημαίνει ότι τα εγκλήματα θα ξεχαστούν, ενώ ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου πήρε αποστάσεις αναφέροντας ότι πρόκειται για απόφαση του Τραμπ και πως το Ισραήλ θα κοιτάξει τα δικά του συμφέροντα.
Στην πραγματικότητα, οι δύο βασικοί εμπόλεμοι, το Ιράν και το Ισραήλ, δεν δείχνουν καμία διάθεση συμβιβασμού. Το Ισραήλ συνεχίζει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις σε Γάζα και Λίβανο, ενώ η κυβέρνηση Τραμπ στελεχώνεται από έντονα φιλοϊσραηλινά στοιχεία, καθιστώντας απίθανη την παραγνώριση των απαιτήσεων του Τελ Αβίβ. Πολλοί εκτιμούν ότι η κίνηση του Τραμπ αποτελεί μια επικοινωνιακή παγίδα με σκοπό την ανάκτηση της δημοτικότητάς του ενόψει των ενδιάμεσων αμερικανικών εκλογών, μετά τις οποίες ενδέχεται να υπαναχωρήσει.
Συμπερασματικά, με την αξιοπιστία τόσο των ΗΠΑ όσο και του Ισραήλ να βρίσκεται στο ναδίρ στα μάτια της Τεχεράνης, το Μνημόνιο του Ισλαμαμπάντ πέτυχε μόνο μια προσωρινή αποκλιμάκωση.
Η παρουσία μιας συμφωνίας στα χαρτιά δεν συνεπάγεται την απουσία εχθροπραξιών στην πράξη, και η Μέση Ανατολή φαίνεται να οδηγείται σε έναν πόλεμο φθοράς μέχρι την ολοκληρωτική ήττα ή παράδοση ενός εκ των δύο πλευρών.