Νομοθετική πρωτοβουλία που κατατέθηκε στα δύο σώματα του αμερικανικού Κογκρέσου προβλέπει τη σύνδεση της αμερικανικής βοήθειας ασφαλείας και των στρατιωτικών πωλήσεων προς την Τουρκία με μετρήσιμη πρόοδο στους τομείς των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του κράτους δικαίου.
Το νομοσχέδιο, με τίτλο «Turkey Human Rights Promotion Act of 2026», κατατέθηκε στη Βουλή των Αντιπροσώπων από τη Δημοκρατική βουλευτή Ντίνα Τάιτους και στη Γερουσία από τον Δημοκρατικό γερουσιαστή Εντ Μάρκι.
Προϋποθέσεις για τη χορήγηση στρατιωτικής βοήθειας
Η πρόταση προβλέπει περιορισμούς σε συγκεκριμένες μορφές αμερικανικής βοήθειας ασφαλείας προς την Τουρκία, εκτός εάν ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ πιστοποιήσει ότι η τουρκική κυβέρνηση έχει προχωρήσει σε ουσιαστικές και διαρκείς μεταρρυθμίσεις.
Μεταξύ άλλων, το νομοσχέδιο προβλέπει ότι δεν θα μπορούν να διατίθενται κονδύλια μέσω προγραμμάτων όπως η Εξωτερική Στρατιωτική Χρηματοδότηση (Foreign Military Financing), οι Πωλήσεις Στρατιωτικού Υλικού σε Ξένες Χώρες (Foreign Military Sales) και άλλων προγραμμάτων βοήθειας ασφαλείας, εφόσον δεν πληρούνται συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Στις απαιτήσεις περιλαμβάνονται η ουσιαστική μείωση του αριθμού των πολιτικών κρατουμένων και των κρατουμένων συνείδησης, καθώς και η απελευθέρωση όσων κρατούνται αποκλειστικά για την ειρηνική άσκηση θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Παράλληλα, ζητείται από την Άγκυρα να περιορίσει την καταχρηστική εφαρμογή της αντιτρομοκρατικής νομοθεσίας και των νόμων περί παραπληροφόρησης, οι οποίοι – σύμφωνα με το νομοσχέδιο – χρησιμοποιούνται για την ποινικοποίηση της ελεύθερης έκφρασης και της πολιτικής δράσης.
Αναφορές σε αποφάσεις του ΕΔΑΔ
Το νομοσχέδιο θέτει επίσης ως προϋπόθεση τη συμμόρφωση της Τουρκίας με δεσμευτικές αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, μεταξύ των οποίων οι υποθέσεις του επιχειρηματία και ακτιβιστή Οσμάν Καβαλά και του Κούρδου πολιτικού Σελαχατίν Ντεμιρτάς.
Παράλληλα, καλεί την τουρκική κυβέρνηση να τερματίσει πρακτικές διακρατικής καταστολής εις βάρος επικριτών της που βρίσκονται στο εξωτερικό.
Δυνατότητα εξαίρεσης για λόγους εθνικής ασφάλειας
Η προτεινόμενη απαγόρευση δεν είναι απόλυτη. Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ θα μπορεί να εγκρίνει εξαίρεση, εφόσον κρίνει ότι η συνέχιση της στρατιωτικής συνεργασίας εξυπηρετεί ζωτικό συμφέρον της εθνικής ασφάλειας των Ηνωμένων Πολιτειών.
Στην περίπτωση αυτή θα πρέπει να ενημερώνει τις αρμόδιες επιτροπές του Κογκρέσου, αιτιολογώντας την απόφασή του και παρουσιάζοντας τις ενέργειες της αμερικανικής κυβέρνησης για την προώθηση μεταρρυθμίσεων στην Τουρκία.
Κυρώσεις και ετήσια έκθεση
Το νομοσχέδιο εκφράζει επίσης τη θέση ότι, εφόσον η Άγκυρα δεν προχωρήσει σε ουσιαστικά μέτρα, ο πρόεδρος των ΗΠΑ θα πρέπει να εξετάσει την επιβολή κυρώσεων βάσει του νόμου Global Magnitsky σε Τούρκους αξιωματούχους που θεωρούνται υπεύθυνοι για σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Παράλληλα, προτείνεται η επιβολή περιορισμών στις θεωρήσεις εισόδου, στο πλαίσιο της πολιτικής Khashoggi Ban, σε πρόσωπα που φέρονται να εμπλέκονται σε διακρατική καταστολή αντιφρονούντων.
Η πρόταση προβλέπει ακόμη την ενίσχυση της αμερικανικής υποστήριξης προς ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης, δημοσιογράφους και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών στην Τουρκία.
Επιπλέον, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ θα υποβάλλει ετήσια έκθεση στο Κογκρέσο για διάστημα πέντε ετών, στην οποία θα αποτυπώνεται η κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Τουρκία, με στοιχεία για τους πολιτικούς κρατουμένους, την ελευθερία του Τύπου, την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης, τη μεταχείριση της αντιπολίτευσης και τις περιπτώσεις διακρατικής καταστολής.
Οι δηλώσεις των εισηγητών
«Η Τουρκία είναι σύμμαχος στο ΝΑΤΟ, αλλά αυτή η συμμαχία συνεπάγεται υποχρεώσεις, όπως η προσήλωση στους δημοκρατικούς κανόνες και ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τις οποίες η Τουρκία δεν εκπληρώνει», δήλωσε η βουλευτής Ντίνα Τάιτους.
Από την πλευρά του, ο γερουσιαστής Εντ Μάρκι υποστήριξε ότι η τουρκική κυβέρνηση συνεχίζει να φυλακίζει δημοσιογράφους, πολιτικούς αντιπάλους και μέλη μειονοτικών κοινοτήτων, ασκώντας παράλληλα κριτική στην πολιτική της κυβέρνησης Τραμπ απέναντι στην Άγκυρα.
Στις διαπιστώσεις που συνοδεύουν το νομοσχέδιο αναφέρεται ακόμη ότι μετά την απόπειρα πραξικοπήματος του 2016 απομακρύνθηκαν ή τέθηκαν σε διαθεσιμότητα περισσότεροι από 60.000 αστυνομικοί και στρατιωτικοί, περίπου 125.000 δημόσιοι υπάλληλοι και σχεδόν το ένα τρίτο των δικαστικών λειτουργών της χώρας.
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ