Το Αφγανιστάν βρίσκεται αντιμέτωπο με μια πρωτοφανή ανθρωπιστική κρίση, καθώς εκατομμύρια Αφγανοί αναγκάζονται να εγκαταλείψουν το Πακιστάν και το Ιράν και να επιστρέψουν σε μια χώρα που σε πολλές περιπτώσεις δεν γνωρίζουν. Μόνο από τις αρχές του 2026 περίπου ένα εκατομμύριο άνθρωποι έχουν επιστρέψει, ανεβάζοντας τον συνολικό αριθμό σε έξι εκατομμύρια μέσα σε λιγότερο από τρία χρόνια.
Σύμφωνα με στοιχεία της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, πρόκειται για μία από τις μεγαλύτερες μετακινήσεις πληθυσμού παγκοσμίως, με το κύμα των επιστροφών να συνεχίζεται με αμείωτη ένταση.
Πολλοί από τους ανθρώπους που περνούν τα σύνορα δεν επιστρέφουν απλώς σε έναν τόπο που είχαν εγκαταλείψει. Για ολόκληρες γενιές, το Αφγανιστάν αποτελεί μια χώρα που δεν έχουν γνωρίσει ποτέ, καθώς γεννήθηκαν και μεγάλωσαν στο Πακιστάν ή το Ιράν.
Μαζικές απελάσεις από Πακιστάν και Ιράν
Για δεκαετίες, εκατομμύρια Αφγανοί κατέφευγαν στις δύο γειτονικές χώρες αναζητώντας ασφάλεια και εργασία. Πλέον, όμως, τόσο το Πακιστάν όσο και το Ιράν έχουν εντείνει τις επιχειρήσεις απομάκρυνσης, επικαλούμενα οικονομικές πιέσεις και λόγους ασφαλείας.
Οι επιχειρήσεις αρχικά επικεντρώνονταν κυρίως σε Αφγανούς χωρίς νόμιμα έγγραφα, ωστόσο πλέον έχουν διευρυνθεί. Ο ΟΗΕ και οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων καταγγέλλουν περιστατικά παρενοχλήσεων, συλλήψεων και κακομεταχείρισης.
Αντίστοιχα, στο Ιράν οι απελάσεις έχουν ενταθεί, με τις ιρανικές αρχές να υποστηρίζουν ότι μεγάλος αριθμός Αφγανών βρίσκεται στη χώρα χωρίς τα απαραίτητα νομιμοποιητικά έγγραφα.
Η Ύπατη Αρμοστεία επισημαίνει ότι οι επιστροφές προσφύγων θα πρέπει να πραγματοποιούνται αποκλειστικά σε εθελοντική βάση και υπό ασφαλείς και αξιοπρεπείς συνθήκες.
Επιστροφή σε μια χώρα που δεν γνωρίζουν
Πίσω από τους αριθμούς βρίσκονται οικογένειες που καλούνται να ξεκινήσουν τη ζωή τους από την αρχή. Άνθρωποι που έζησαν για δεκαετίες στο εξωτερικό επιστρέφουν με ελάχιστα υπάρχοντα, ενώ αρκετοί δεν έχουν σπίτι, εργασία ή οικονομικούς πόρους.
Χαρακτηριστικές είναι οι περιπτώσεις Αφγανών που γεννήθηκαν στο Πακιστάν και περνούν για πρώτη φορά τα σύνορα προς μια χώρα την οποία θεωρούν πατρίδα, χωρίς όμως να έχουν ζήσει ποτέ εκεί.
Η κατάσταση είναι ακόμη δυσκολότερη για τις γυναίκες και τα κορίτσια. Υπό την εξουσία των Ταλιμπάν, οι γυναίκες έχουν αποκλειστεί από μεγάλο μέρος της δημόσιας ζωής, ενώ τα κορίτσια στερούνται την πρόσβαση στη δευτεροβάθμια και ανώτατη εκπαίδευση.
Τεράστιες ανάγκες σε μια ήδη δοκιμαζόμενη χώρα
Το κύμα των επιστροφών προσθέτει ακόμη μεγαλύτερη πίεση σε μια χώρα που βρίσκεται ήδη αντιμέτωπη με βαθιά ανθρωπιστική κρίση.
Ο ΟΗΕ εκτιμά ότι περίπου 21,9 εκατομμύρια άνθρωποι, σχεδόν ο μισός πληθυσμός του Αφγανιστάν, χρειάζονται ανθρωπιστική βοήθεια μέσα στο 2026. Παράλληλα, περίπου ένα εκατομμύριο παιδιά αντιμετωπίζουν σοβαρό υποσιτισμό.
Η διεθνής βοήθεια έχει περιοριστεί σημαντικά, ενώ οι αυστηροί περιορισμοί που έχουν επιβάλει οι Ταλιμπάν στις γυναίκες δυσχεραίνουν ακόμη περισσότερο το έργο των ανθρωπιστικών οργανώσεων.
Έτσι, εκατομμύρια άνθρωποι βρίσκονται αντιμέτωποι με την ίδια δύσκολη πραγματικότητα: να επιστρέψουν σε μια χώρα που δεν διαθέτει τους απαραίτητους πόρους για να τους υποδεχθεί και να προσπαθήσουν να ξαναχτίσουν τη ζωή τους σχεδόν από το μηδέν.