Νέα ελληνική παρουσία σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη ευρωπαϊκή θέση στη Λιβύη σηματοδοτεί η ανάληψη της ηγεσίας της αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη χώρα από τον Έλληνα διπλωμάτη Αλέξη Κωνσταντόπουλο.
Ο Κωνσταντόπουλος διαδέχεται τον Ιταλό Νικόλα Ορλάντο, η θητεία του οποίου ολοκληρώθηκε, και αναλαμβάνει τα καθήκοντά του σε μια περίοδο κατά την οποία η Λιβύη εξακολουθεί να αποτελεί κομβικό πεδίο για την ευρωπαϊκή ασφάλεια, τη μετανάστευση και τις γεωπολιτικές ισορροπίες στη Μεσόγειο.
Ο διορισμός του είχε ανακοινωθεί τον περασμένο Ιούνιο από την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης. Ο Έλληνας διπλωμάτης διαθέτει σημαντική εμπειρία σε ζητήματα Μέσης Ανατολής και Βόρειας Αφρικής, ενώ στο παρελθόν έχει υπηρετήσει ως πρέσβης της Ελλάδας στη Σαουδική Αραβία, το Ομάν και την Υεμένη.
Παράλληλα, έχει διατελέσει ειδικός εκπρόσωπος του ελληνικού υπουργείου Εξωτερικών για τον Οικονομικό Διάδρομο Ινδίας – Μέσης Ανατολής – Ευρώπης (IMEC), ενώ έχει εργαστεί στο τμήμα Μαγκρέμπ της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης και στην αντιπροσωπεία της ΕΕ στο Αλγέρι.
Η τοποθέτησή του αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Αθήνα, καθώς Ελλάδα και Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν σημαντικά κοινά συμφέροντα στη διαμόρφωση μιας ισχυρότερης ευρωπαϊκής παρουσίας στη Λιβύη και ευρύτερα στην περιοχή της Μεσογείου.
Στο επίκεντρο η επιχείρηση «Irini»
Ένα από τα βασικά ζητήματα που αναμένεται να απασχολήσουν τη νέα ηγεσία της ευρωπαϊκής αντιπροσωπείας είναι η επιχείρηση «Irini», η οποία έχει ως βασική αποστολή την εφαρμογή του εμπάργκο όπλων που έχει επιβάλει ο ΟΗΕ στη Λιβύη.
Η EUNAVFOR MED Irini αξιοποιεί εναέρια, θαλάσσια και δορυφορικά μέσα για την παρακολούθηση της εφαρμογής του εμπάργκο. Στο πλαίσιο της αποστολής της, προβλέπεται, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, η δυνατότητα επιθεώρησης πλοίων στα ανοικτά των λιβυκών ακτών όταν υπάρχουν ενδείξεις ότι μεταφέρουν όπλα ή σχετικό υλικό προς ή από τη Λιβύη.
Η Ελλάδα συμμετέχει στην ευρωπαϊκή επιχείρηση και τάσσεται υπέρ της ενίσχυσης του ευρωπαϊκού ρόλου στον τομέα της ασφάλειας στη Μεσόγειο. Υπό αυτή την έννοια, η παρουσία ενός Έλληνα διπλωμάτη στην κορυφή της ευρωπαϊκής αντιπροσωπείας στη Λιβύη αποκτά πρόσθετη βαρύτητα.
Το μεταναστευτικό και οι ροές προς την Κρήτη
Ιδιαίτερα σημαντική παράμετρος είναι και το μεταναστευτικό, καθώς οι αναχωρήσεις από τις λιβυκές ακτές έχουν εξελιχθεί σε σημαντική πρόκληση για την Ελλάδα.
Η αύξηση των μεταναστευτικών ροών προς την Κρήτη και τη Γαύδο έχει ενισχύσει την ανάγκη για στενότερη ευρωπαϊκή συνεργασία με τις λιβυκές αρχές, αλλά και για αποτελεσματικότερη διαχείριση των θαλάσσιων συνόρων και των δικτύων διακίνησης μεταναστών.
Η δύσκολη εξίσωση Αθήνας – Τρίπολης
Ο Αλέξης Κωνσταντόπουλος αναλαμβάνει καθήκοντα σε μια περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις Ελλάδας και κυβέρνησης της Τρίπολης εξακολουθούν να χαρακτηρίζονται από σημαντικές εκκρεμότητες.
Κεντρικό ζήτημα παραμένει το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019, το οποίο η Ελλάδα απορρίπτει ως παράνομο και ανυπόστατο, ενώ παράλληλα Αθήνα και Τρίπολη επιχειρούν να διατηρήσουν ανοιχτό τον διάλογο για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών και το μεταναστευτικό.
Ο τρίτος γύρος των τεχνικών συνομιλιών για την οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών πραγματοποιήθηκε στα τέλη Ιουλίου στην Αθήνα. Μετά τις επαφές, το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών είχε υπογραμμίσει ότι οι δύο πλευρές παραμένουν προσηλωμένες σε έναν εποικοδομητικό διάλογο στη βάση του διεθνούς δικαίου, με στόχο την ενίσχυση της διμερούς συνεργασίας.
Επαφές Αθήνας με την ανατολική Λιβύη
Παράλληλα, ιδιαίτερη σημασία για την ελληνική διπλωματία έχουν και οι σχέσεις με την ανατολική Λιβύη.
Τον περασμένο Ιούνιο, ο Σαντάμ Χάφταρ, γιος του στρατάρχη Χαλίφα Χάφταρ και υψηλόβαθμο στέλεχος της διοίκησης στην ανατολική Λιβύη, επισκέφθηκε την Αθήνα και συναντήθηκε με τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη και τον υπουργό Εξωτερικών Γιώργο Γεραπετρίτη.
Στο επίκεντρο των επαφών βρέθηκαν το μεταναστευτικό, η οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών, αλλά και οι προοπτικές ενίσχυσης των οικονομικών και επενδυτικών σχέσεων Ελλάδας και Λιβύης.
Η ανάληψη της ευρωπαϊκής αντιπροσωπείας από τον Κωνσταντόπουλο έρχεται, επομένως, σε μια περίοδο κατά την οποία η Λιβύη βρίσκεται στο επίκεντρο μιας σύνθετης γεωπολιτικής εξίσωσης. Η Τουρκία διατηρεί ισχυρή παρουσία στη χώρα, η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί να ενισχύσει τον ρόλο της και η Ελλάδα επιδιώκει να προωθήσει τα συμφέροντά της σε ζητήματα θαλάσσιων ζωνών, ασφάλειας και μεταναστευτικού.
Ο Έλληνας διπλωμάτης καλείται έτσι να διαχειριστεί μια ιδιαίτερα απαιτητική αποστολή, με την ευρωπαϊκή πολιτική στη Λιβύη να συνδέεται άμεσα με τις ευρύτερες ισορροπίες στη Βόρεια Αφρική και την Ανατολική Μεσόγειο.