Στις 17 Σεπτεμβρίου 1939 η μαχόμενη τις επιτιθέμενες στα δυτικά της χώρας δυνάμεις της Ναζιστικής Γερμανίας, Πολωνία, δέχτηκε την απρόσμενη – τότε – επίθεση και της Σοβιετικής Ενώσεως στις ανατολικές επαρχίες της χώρας, ευρισκόμενη έτσι στη δυσμενή θέση να μάχεται δύο πανίσχυρους εχθρούς σε ισάριθμα μέτωπα. Τη Ναζιστική Γερμανία στα Δυτικά από την 1η Σεπτεμβρίου 1939 και την κομμουνιστική Σοβιετική Ένωση στα Ανατολικά από τις 17 του ίδιου μήνα.
Η Πολωνία, η οποία τον 18ο αιώνα είχε διαμελιστεί μεταξύ Πρωσίας, Αυστροουγγαρίας και Ρωσίας και είχε ξαναγίνει ανεξάρτητο κράτος με το τέλος του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, επί τη βάσει των όρων του μυστικού Πρωτοκόλλου της Συμφωνίας Ρίμπεντροπ - Μολότοφ, βρίσκεται στις 17 Σεπτεμβρίου 1939 μεταξύ δύο πυρών, με αποτέλεσμα η ταλαίπωρη αλλά τόσο περήφανη αυτή χώρα να καταληφθεί στις 6 Οκτωβρίου 1939 από τους δύο εισβολείς, να διαμελιστεί περίπου ισομερώς, όπου το μεν ανατολικό τμήμα, δηλ. το 52% του εδάφους της να το καταλάβουν οι Σοβιετικοί, που το διαμοίρασαν στις Σοσιαλιστικές Δημοκρατίες της Ουκρανίας, της Λευκορωσίας και της Ρωσίας και το υπόλοιπο οι Γερμανοί, παραμένοντας έτσι υπό διπλή εχθρική κατοχή μέχρι τις 22 Ιουνίου 1941, οπότε και οι δυνάμεις της Ναζιστικής Γερμανίας εισέβαλαν στα εδάφη της Σοβιετικής Ενώσεως, με αποτέλεσμα οι δύο πρώην Σύμμαχοι, να έχουν γίνει πλέον θανάσιμοι εχθροί!
Κατά τη διάρκεια της κατοχής της Πολωνίας από τους Σοβιετικούς θα διαπραχθεί ένα από τα πλέον ειδεχθή ομαδικά εγκλήματα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου (Β’ΠΠ), η Σφαγή στο δάσος του Κατύν 20.000 επιφανών Πολωνών πολιτών και στρατιωτικών, περιοχή που σήμερα ανήκει στο έδαφος της Λευκορωσίας.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η Σοβιετική εισβολή στην Πολωνία έγινε χωρίς να προηγηθεί κήρυξη πολέμου από μέρους της επιτιθέμενης, και ενώ, όπως είδαμε, η Πολωνία βρισκόταν ήδη σε πόλεμο με τη Ναζιστική Γερμανία. Η γερμανο-σοβιετική εισβολή έληξε με την πλήρη κατάληψη της χώρας και την επακόλουθη διχοτόμησή της μεταξύ της ναζιστικής Γερμανίας και της Σοβιετικής Ενώσεως, η οποία προσάρτησε άμεσα τα καταληφθέντα εδάφη στο έδαφός της, ορίζοντάς τα πλέον ως «Σοβιετική επικράτεια», ενώ και οι πολίτες τους, όσοι τουλάχιστον εξακολούθησαν να παραμένουν σε αυτά, ονομάστηκαν «Σοβιετικοί πολίτες», με ό,τι και αν σήμαινε αυτό τη συγκεκριμένη χρονική συγκυρία.
Μεταπολεμικώς, η Σοβιετική Ένωση διατήρησε σχεδόν το σύνολο των καταληφθέντων από αυτήν πολωνικών εδαφών και η σοσιαλιστική πλέον – δια της βίας – και με νόθες εκλογές Πολωνία επεκτάθηκε και προσάρτησε πρώην εδάφη της Γερμανίας στα ανατολικά της ηττημένης και παραδομένης άνευ όρων χώρας.
Ενδεικτικώς της καταστάσεως που δημιουργήθηκε τότε ήταν η γερμανική πόλη Γκέρλιτς. Η πόλη Γκέρλιτς, πριν τον Β' ΠΠ ήταν μια καθαρά τυπική, γερμανική, πόλη, που βρισκόταν «ιππαστί» και στις δύο όχθες του ποταμού Νάϊσε. Μάλιστα το διάστημα 1916-18 είχε «φιλοξενηθεί» στην πόλη αυτή το Δ' Σώμα Στρατού που είχε «παραδοθεί» στους Γερμανούς.
Μετά τον Β' ΠΠ, το ανατολικό τμήμα της πόλεως εντάχθηκε στην Πολωνία, με την ονομασία Ζγκόρτζελετς, το δε δυτικό, στη δυτική πλευρά του ποταμού Νάϊσε, που αποτελούσε πλέον το σύνορο Γερμανίας - Πολωνίας, παρέμεινε ως Γκέρλιτς και αποδόθηκε στην τότε υπό σοβιετικό έλεγχο Ανατολική Γερμανία και πιο συγκεκριμένα στο Ανατολικογερμανικό κρατίδιο της Σαξωνίας.
Σήμερα η κατάσταση αυτή εξακολουθεί. Το δυτικό τμήμα της πόλεως, πάντα ως Γκέρλιτς, ανήκει στην Ομοσπονδιακή Γερμανία, το δε ανατολικό στην Πολωνία, ως Ζγκόρτζελετς. Βέβαια σήμερα η ελευθεροεπικοινωνία μεταξύ των δύο τμημάτων του πάλε ποτέ ενιαίου Γκέρλιτς δεν έχει κανένα πρόβλημα και οι κάτοικοι των δύο πλευρών, Γερμανοί και Πολωνοί, επικοινωνούν άνετα και καθημερινά και με τα δύο μέρη της πόλεως.