Τέσσερις βασικές προϋποθέσεις για τη συμμετοχή σε μελλοντικό κυβερνητικό συνασπισμό έθεσε ο επικεφαλής του ισραηλινού κόμματος «Γιασάρ», Γκάντι Άιζενκοτ, επιχειρώντας να καθορίσει το πλαίσιο των μετεκλογικών συνεργασιών. Η πρωτοβουλία του έρχεται σε μια περίοδο πολιτικής αβεβαιότητας στο Ισραήλ, καθώς ούτε το στρατόπεδο του Μπενιαμίν Νετανιάχου ούτε η αντιπολίτευση διαθέτουν την απαιτούμενη κοινοβουλευτική πλειοψηφία, ενώ τα αραβικά κόμματα, με 19 έδρες, αναδεικνύονται σε καθοριστικό παράγοντα για τον σχηματισμό της επόμενης κυβέρνησης.
Με ανάρτησή του στην πλατφόρμα X, ο Άιζενκοτ παρουσίασε τους πολιτικούς όρους που θεωρεί απαραίτητους για οποιαδήποτε κυβερνητική συνεργασία, επιχειρώντας να διαμορφώσει ένα κοινό πλαίσιο μεταξύ των κομμάτων που επιδιώκουν την απομάκρυνση του Νετανιάχου από την εξουσία.
Η πρότασή του αποκτά ιδιαίτερη σημασία μετά το εκλογικό αποτέλεσμα, το οποίο δεν επέτρεψε σε κανένα από τα δύο βασικά πολιτικά στρατόπεδα να συγκεντρώσει τις 61 έδρες που απαιτούνται για την εξασφάλιση πλειοψηφίας στην Κνεσέτ.
Οι τέσσερις προϋποθέσεις του Άιζενκοτ
Ο επικεφαλής του «Γιασάρ» θέτει ως βάση για τις μελλοντικές πολιτικές συνεργασίες τα ακόλουθα:
- Την αναγνώριση του Ισραήλ ως εβραϊκού, δημοκρατικού και φιλελεύθερου κράτους, θεμελιωμένου στην αρχή της ισότητας.
- Την προσήλωση στις αρχές της Διακήρυξης της Ανεξαρτησίας του Ισραήλ.
- Την καθιέρωση υποχρεωτικής στρατιωτικής ή πολιτικής θητείας για όλους τους πολίτες, χωρίς εξαιρέσεις.
- Την αναγνώριση της ανάγκης πλήρους εξάλειψης των στρατιωτικών δυνατοτήτων της Χαμάς και τον χαρακτηρισμό της ως τρομοκρατικής οργάνωσης.
Οι συγκεκριμένοι όροι δημιουργούν ένα σύνθετο πλαίσιο διαπραγματεύσεων, καθώς αγγίζουν ζητήματα που προκαλούν έντονες αντιπαραθέσεις στην ισραηλινή πολιτική σκηνή, από τον χαρακτήρα του κράτους και τη στρατιωτική θητεία έως τη στάση απέναντι στη Χαμάς.
Παράλληλα, εγείρουν ερωτήματα σχετικά με τη δυνατότητα συνεργασίας με αραβικά κόμματα, των οποίων η κοινοβουλευτική παρουσία έχει ενισχυθεί σημαντικά.
Η νέα αριθμητική της Κνεσέτ και οι 19 έδρες των αραβικών κομμάτων
Οι πρόσφατες ισραηλινές εκλογές διαμόρφωσαν ένα ιδιαίτερα κατακερματισμένο κοινοβουλευτικό τοπίο.
Το στρατόπεδο του Μπενιαμίν Νετανιάχου συγκέντρωσε 53 έδρες, ενώ τα κόμματα της αντιπολίτευσης εξασφάλισαν 48. Τα αραβικά κόμματα κατέλαβαν συνολικά 19 έδρες, σημειώνοντας σημαντική ενίσχυση της εκπροσώπησής τους.
Με δεδομένο ότι η Κνεσέτ αριθμεί 120 μέλη, κανένα από τα δύο βασικά στρατόπεδα δεν μπορεί να σχηματίσει αυτοδύναμα κυβέρνηση.
Αυτό καθιστά την κοινοβουλευτική στάση των αραβικών κομμάτων καθοριστική για τις προσπάθειες συγκρότησης κυβερνητικής πλειοψηφίας, είτε μέσω άμεσης συμμετοχής σε συνασπισμό είτε μέσω παροχής κοινοβουλευτικής στήριξης.
Ο επικεφαλής του Ενωμένου Αραβικού Καταλόγου «Ράαμ», Μανσούρ Αμπάς, εμφανίστηκε πρόθυμος να συζητήσει τις προϋποθέσεις που έθεσε ο Άιζενκοτ, χωρίς ωστόσο αυτό να σημαίνει ότι έχει επιτευχθεί συμφωνία.
Η υποχρεωτική στράτευση και το εμπόδιο των υπερορθόδοξων κομμάτων
Ένα από τα σημαντικότερα σημεία της πρότασης αφορά την καθιέρωση υποχρεωτικής στρατιωτικής ή πολιτικής θητείας χωρίς εξαιρέσεις.
Ο στρατηγός εν αποστρατεία και αναλυτής ισραηλινών και περιφερειακών ζητημάτων Ουάελ Ράμπι εκτιμά ότι η συγκεκριμένη προϋπόθεση στρέφεται ουσιαστικά κατά των προνομίων που απολαμβάνουν οι υπερορθόδοξοι Εβραίοι, γνωστοί ως Χαρεντίμ.
Σύμφωνα με την ανάλυσή του, η κατάργηση των εξαιρέσεων από τη θητεία θα δημιουργούσε σοβαρό εμπόδιο στη συμμετοχή των υπερορθόδοξων κομμάτων Shas και Yahadut HaTorah σε έναν μελλοντικό κυβερνητικό συνασπισμό.
Ο ίδιος υποστηρίζει ότι οι υπόλοιπες προϋποθέσεις του Άιζενκοτ δεν εισάγουν ουσιαστικά νέα δεδομένα σε νομοθετικό επίπεδο, παραπέμποντας στον Νόμο για το Έθνος-Κράτος του 2018, ο οποίος κατοχύρωσε τον εβραϊκό χαρακτήρα του Ισραήλ.
Κατά τον Ράμπι, ο Άιζενκοτ επιχειρεί κυρίως να καθησυχάσει την ισραηλινή κοινή γνώμη, διαβεβαιώνοντας ότι μια ενδεχόμενη συνεργασία με αραβικά κόμματα δεν θα συνεπάγεται εγκατάλειψη των βασικών πολιτικών αρχών του.
Οι κινήσεις της αντιπολίτευσης για συνεργασία με τα αραβικά κόμματα
Στο εσωτερικό της αντιπολίτευσης εντείνονται οι διεργασίες για την εξεύρεση κυβερνητικής λύσης που θα μπορούσε να αποκλείσει τον Μπενιαμίν Νετανιάχου από την πρωθυπουργία.
Σύμφωνα με τον Ουάελ Ράμπι, ο επικεφαλής του Κόμματος των Δημοκρατών, Γιαΐρ Γκολάν, πρωτοστατεί σε προσπάθειες προσέγγισης των αραβικών κομμάτων.
Οι συζητήσεις αφορούν τόσο το ενδεχόμενο συμμετοχής τους σε κυβερνητικό συνασπισμό όσο και τη δυνατότητα να προσφέρουν εξωτερική κοινοβουλευτική στήριξη, λειτουργώντας ως «δίχτυ ασφαλείας» για μια κυβέρνηση χωρίς τον Νετανιάχου.
Ωστόσο, η επίτευξη συμφωνίας παραμένει αβέβαιη, καθώς οι διαφορετικές πολιτικές θέσεις των εμπλεκόμενων κομμάτων καθιστούν δύσκολη τη διαμόρφωση ενός κοινού κυβερνητικού προγράμματος.
«Σχεδόν αδύνατη» η εφαρμογή των όρων, εκτιμούν αναλυτές
Επιφυλακτικός ως προς τις πιθανότητες εφαρμογής των τεσσάρων προϋποθέσεων εμφανίστηκε και ο πρώην αξιωματούχος των αιγυπτιακών μυστικών υπηρεσιών Μοχάμεντ Ρασάντ.
Ο ίδιος χαρακτήρισε την υλοποίηση του σχεδίου Άιζενκοτ «σχεδόν αδύνατη στην πράξη», επικαλούμενος κυρίως τις αντιδράσεις των θρησκευτικών πολιτικών δυνάμεων στο ζήτημα της καθολικής υποχρεωτικής στράτευσης.
Παράλληλα, υπογράμμισε ότι η αύξηση των εδρών των αραβικών κομμάτων από 10 σε 19 έχει μεταβάλει σημαντικά τους κοινοβουλευτικούς συσχετισμούς.
Κατά την εκτίμησή του, η ενισχυμένη εκπροσώπησή τους προσφέρει πλέον τη δυνατότητα ουσιαστικής παρέμβασης στις διαπραγματεύσεις για τον σχηματισμό κυβέρνησης, αλλά και στον κοινοβουλευτικό έλεγχο των μελλοντικών κυβερνητικών αποφάσεων.
Οι τέσσερις όροι του Άιζενκοτ αποτελούν, επομένως, μια προσπάθεια διαμόρφωσης πολιτικών συμμαχιών σε ένα ιδιαίτερα σύνθετο μετεκλογικό περιβάλλον. Το κατά πόσο μπορούν να αποτελέσουν τη βάση ενός βιώσιμου κυβερνητικού συνασπισμού θα εξαρτηθεί από τη στάση των κομμάτων της αντιπολίτευσης, τις αντιδράσεις των θρησκευτικών παρατάξεων και, κυρίως, τον ρόλο που θα επιλέξουν να διαδραματίσουν τα αραβικά κόμματα.