Ένα περιορισμένο χρονικό παράθυρο για να λυθεί η μακροχρόνια κρίση των S-400 έχουν μπροστά τους Ουάσιγκτον και Άγκυρα. Η αγορά των ρωσικών συστημάτων αεράμυνας από την Τουρκία οδήγησε στον αποκλεισμό της από το πρόγραμμα των stealth μαχητικών F-35.
Όπως αναφέρει άρθρο γνώμης στον τουρκικό ιστότοπο Türkiye Today, τα αποτελέσματα των ενδιάμεσων εκλογών ενδέχεται να επιταχύνουν τις προσπάθειες, πριν οι Δημοκρατικοί αναλάβουν τον έλεγχο και των δύο σωμάτων του Κογκρέσου τον Ιανουάριο του 2027.
Σύμφωνα με το άρθρο, η κυβέρνηση Τραμπ και η ρεπουμπλικανική ηγεσία στο Κογκρέσο έχουν περίπου πέντε εβδομάδες για να διαμορφώσουν ένα πλαίσιο. Αυτό θα επέτρεπε στην Τουρκία να απαλλαγεί από τους S-400, θα οδηγούσε στην άρση των αμερικανικών κυρώσεων και θα επέτρεπε την παράδοση των F-35 που έχουν αγοραστεί για λογαριασμό της και βρίσκονται στις ΗΠΑ.
Το ιστορικό της κρίσης
Όπως υπενθυμίζει ο ισραηλινός ιστότοπος Maariv, η κρίση ξεκίνησε με την απόφαση της Τουρκίας να αγοράσει τους S-400 το 2017. Τα συστήματα παραδόθηκαν το 2019, παρά τις προειδοποιήσεις της Ουάσιγκτον. Οι ΗΠΑ απέκλεισαν την Τουρκία από το πρόγραμμα F-35 τον Ιούλιο του 2019 και τον Δεκέμβριο του 2020 επέβαλαν κυρώσεις στην αμυντική της βιομηχανία βάσει του νόμου CAATSA.
Η υπόθεση προστέθηκε σε μακρύ κατάλογο διαφορών: από την αμερικανική εισβολή στο Ιράκ το 2003 και την πολιτική των ΗΠΑ στη Συρία με τη στήριξη κουρδικών δυνάμεων, έως την άρνηση έκδοσης του Φετουλάχ Γκιουλέν, τον οποίο η Άγκυρα θεωρεί υπεύθυνο για το πραξικόπημα του 2016.
Η Ουάσιγκτον διατηρεί επιφυλάξεις και λόγω της ανεξάρτητης τουρκικής πολιτικής και της επιδείνωσης των σχέσεων με το Ισραήλ. Κύρια ανησυχία της Άγκυρας είναι να παραδώσει τους S-400 χωρίς να πάρει τα μαχητικά, λόγω αντιδράσεων στο Κογκρέσο ή καθυστερήσεων στην παραγωγή.
Το ρολόι του Κογκρέσου
Βάσει της αμερικανικής νομοθεσίας, η μεταφορά F-35 στην Τουρκία απαγορεύεται μέχρι να επιβεβαιώσει η κυβέρνηση ότι η χώρα δεν κατέχει πια τους S-400. Επιστολή του Στέιτ Ντιπάρτμεντ τον Ιούλιο έθεσε πρόσθετους όρους, μεταξύ άλλων τη δέσμευση ότι η Τουρκία δεν θα επαναγοράσει το ρωσικό σύστημα. Επειδή το Κογκρέσο παίζει κεντρικό ρόλο στην έγκριση εξοπλιστικών συμφωνιών, η αλλαγή πλειοψηφίας θα δυσκόλευε τις εξελίξεις.
Το τρέχον Κογκρέσο πρέπει να ολοκληρώσει τις συζητήσεις για τον προϋπολογισμό έως τις 11 Δεκεμβρίου και να προωθήσει τον αμυντικό προϋπολογισμό του 2027. Ο διαθέσιμος χρόνος, εκτιμά το άρθρο, ίσως φτάσει για ένα συμφωνημένο πλαίσιο, όχι όμως για την ολοκλήρωση της συμφωνίας.
Το προτεινόμενο σχέδιο
Το άρθρο περιγράφει σταδιακή υλοποίηση. Στην πρώτη φάση, η Τουρκία θα πουλούσε τους S-400 πίσω στη Ρωσία ή σε τρίτη χώρα του Κόλπου, όπως τα ΗΑΕ ή το Κατάρ, με την έγκριση της Μόσχας. Μόλις ξεκινήσει η απομάκρυνσή τους, οι ΗΠΑ θα αποδέσμευαν από την αποθήκευση έξι F-35 για την τουρκική Πολεμική Αεροπορία και θα επέτρεπαν την επανεκπαίδευση των Τούρκων πληρωμάτων.
Αφού η αμερικανική κυβέρνηση επιβεβαιώσει στο Κογκρέσο ότι οι S-400 έχουν φύγει, θα αρθούν οι κυρώσεις στην τουρκική αμυντική βιομηχανία. Στη συνέχεια τα έξι αεροσκάφη θα μεταφερθούν στην Τουρκία, η οποία θα αποφασίσει αν θα περιοριστεί σε αυτά ή αν θα επεκτείνει την παραγγελία σε 20 ή 40. Προτείνεται επίσης το Κογκρέσο να κατοχυρώσει νομοθετικά τα στάδια, ώστε να διασφαλιστεί ότι οι αμερικανικές απαιτήσεις δεν θα αλλάξουν μετά την παράδοση των ρωσικών συστημάτων.
Τα εμπόδια
Σημαντικό εμπόδιο είναι η αντίθεση του Ισραήλ στη μεταφορά των S-400 σε άλλη χώρα της Μέσης Ανατολής. Τον Ιούλιο υπήρξαν αναφορές ότι τα ΗΑΕ ή το Κατάρ θα μπορούσαν να τους αγοράσουν, χωρίς όμως να έχει ανακοινωθεί αγοραστής. Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου φέρεται να συνομίλησε με τον Τραμπ μετά τη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα και να εξέφρασε την αντίθεσή του.
Ούτε η Ρωσία είναι απαραίτητα πρόθυμη να βοηθήσει, ενώ διαφωνίες υπάρχουν και στους Ρεπουμπλικανούς: ο γερουσιαστής Ρικ Σκοτ δήλωσε τον Αύγουστο ότι, όσο η Τουρκία κατέχει το ρωσικό σύστημα, δεν πρέπει να παραλάβει F-35.
Στο μεταξύ, η Άγκυρα διευρύνει τις αεροπορικές της δυνατότητες με άλλους τρόπους: έχει παραγγείλει 20 Eurofighter Typhoon από τη Βρετανία και προωθεί το εγχώριο μαχητικό KAAN. Η αεροδιαστημική της βιομηχανία παραμένει ωστόσο εξαρτημένη από αμερικανική τεχνολογία, ιδίως για τους κινητήρες του KAAN και του εκπαιδευτικού Hürjet.
Το ερώτημα της συμφωνίας
Παρά τα χρόνια έντασης, οι δύο χώρες έχουν κοινά συμφέροντα. Για την Ουάσιγκτον η Τουρκία παραμένει σημαντικός σύμμαχος στη νοτιοανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ, με αμυντική βιομηχανία που θα μπορούσε να εμβαθύνει τη συνεργασία σε αεροπορία, ναυπηγική, πυρομαχικά και drones.
Χωρίς επίλυση του ζητήματος των S-400, όμως, οι σχέσεις ασφαλείας θα δυσκολευτούν να προχωρήσουν. Αν προλάβουν να συμφωνήσουν πριν την αλλαγή στο Κογκρέσο, η Άγκυρα ίσως πλησιάσει την επιστροφή στο πρόγραμμα F-35. Αν η ευκαιρία χαθεί, οι συνομιλίες μπορεί να οδηγηθούν σε νέο αδιέξοδο τον Ιανουάριο, καταλήγει το άρθρο γνώμης.