Σε τροχιά έντονης πίεσης βρίσκονται τα συνταξιοδοτικά συστήματα παγκοσμίως εξαιτίας της δημογραφικής γήρανσης, με την Ελλάδα να καταγράφει ορισμένες από τις χειρότερες επιδόσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ο συνδυασμός της αυξημένης μακροζωίας και της ραγδαίας πτώσης των γεννήσεων κλονίζει τα θεμέλια των ασφαλιστικών ταμείων, αναγκάζοντας διαχειριστές και κυβερνήσεις να στραφούν σε επενδύσεις υψηλότερου ρίσκου ή σε επώδυνες δομικές αλλαγές.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του διεθνούς δείκτη Mercer CFA Institute Global Pension Index, η συντριπτική πλειονότητα των εξεταζόμενων κρατών παρουσιάζει δείκτη γονιμότητας χαμηλότερο από το όριο αναπλήρωσης του πληθυσμού.
Παράλληλα, η αύξηση του προσδόκιμου ζωής σημαίνει ότι οι συνταξιούχοι στις ανεπτυγμένες οικονομίες εισπράττουν πλέον παροχές για περίπου δύο δεκαετίες, δημιουργώντας μια διπλή πίεση: αφενός την αύξηση των μακροπρόθεσμων υποχρεώσεων των ταμείων και αφετέρου τη συρρίκνωση του αριθμού των ενεργών εργαζομένων που καταβάλλουν εισφορές.
Η κατάσταση είναι ιδιαίτερα κρίσιμη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, όπου ο δείκτης γονιμότητας καταγράφει ιστορικό χαμηλό. Τα στοιχεία της Eurostat τοποθετούν την Ελλάδα στον πυρήνα του προβλήματος, καθώς τρεις ελληνικές περιφέρειες σημείωσαν δείκτη γονιμότητας κάτω από μία γέννηση ανά γυναίκα, ακολουθώντας την αρνητική τάση περιοχών της Ισπανίας, της Ιταλίας και της Πολωνίας.
Για το ελληνικό διανεμητικό σύστημα, όπου οι συντάξεις των σημερινών δικαιούχων καλύπτονται άμεσα από τις εισφορές των νυν εργαζομένων, αυτή η πληθυσμιακή συρρίκνωση απειλεί ευθέως τη δημοσιονομική σταθερότητα.
Για να αντιμετωπίσουν τα ελλείμματα, πολλά συνταξιοδοτικά ταμεία διεθνώς εγκαταλείπουν τα ασφαλή κρατικά ομόλογα και διοχετεύουν τα κεφάλαιά τους σε εναλλακτικές τοποθετήσεις υψηλότερου κινδύνου, όπως η ιδιωτική πίστωση, τα private equity και τα έργα υποδομών.
Παράδειγμα αποτελούν τα πολιτειακά ταμεία των ΗΠΑ, τα οποία διατηρούν πλέον μόλις το ένα πέμπτο των στοιχείων τους σε ομόλογα, ενώ το κύριο ταμείο συντάξεων της χώρας αντιμετωπίζει τον κίνδυνο εξάντλησης των αποθεματικών του έως το 2032.
Καθώς οι επενδυτικές αποδόσεις δεν αρκούν για να διασφαλίσουν τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα, καθίσταται αναγκαία η εφαρμογή συνδυασμένων πολιτικών. Η ενίσχυση της απασχόλησης των νέων και των γυναικών, η παροχή ουσιαστικών κινήτρων στις οικογένειες και η αύξηση της παραγωγικότητας μέσω της τεχνολογίας αποτελούν βασικούς άξονες για να αποτραπεί η πλήρης αποσταθεροποίηση των ασφαλιστικών συστημάτων.