Σημαντική αλλαγή καταγράφεται τις τελευταίες ημέρες στη ρητορική της Τουρκίας απέναντι στην Ελλάδα, καθώς η Άγκυρα δεν περιορίζεται πλέον στις πάγιες αναφορές περί παραβίασης του καθεστώτος αποστρατιωτικοποίησης των ελληνικών νησιών. Μέσω δηλώσεων του υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν, επιχειρεί να παρουσιάσει την ενίσχυση της άμυνας των νησιών ως «απειλή» για την Τουρκία.
«Η στρατιωτικοποίηση των νησιών που έχουν αποστρατιωτικοποιημένο καθεστώς αποτελεί απειλή για εμάς», δήλωσε ο Φιντάν, επαναλαμβάνοντας τις τουρκικές αιτιάσεις περί παραβίασης διεθνών συνθηκών.
Παράλληλα, ανέφερε ότι η Άγκυρα έχει μεταφέρει τις «σοβαρές ανησυχίες» της στην Αθήνα και κάλεσε την Ελλάδα να μην προσθέσει νέες εντάσεις στο ήδη επιβαρυμένο περιβάλλον ασφαλείας της περιοχής.
Η αναφορά στην «απειλή» προσθέτει μια διάσταση ασφάλειας στην τουρκική επιχειρηματολογία, η οποία μέχρι σήμερα επικεντρωνόταν κυρίως στις διεθνείς συνθήκες και στην απαίτηση για αποστρατιωτικοποίηση των ελληνικών νησιών.
Η επίσκεψη Μητσοτάκη στο Καστελόριζο και η τουρκική αντίδραση
Αφορμή για την τελευταία ένταση αποτέλεσε η επίσκεψη του Κυριάκου Μητσοτάκη στο Καστελόριζο, καθώς και στα στρατιωτικά φυλάκια της Ρω και της Στρογγύλης. Η παρουσία του πρωθυπουργού μαζί με στελέχη των Ενόπλων Δυνάμεων προκάλεσε αντιδράσεις στην Τουρκία, με το τουρκικό υπουργείο Άμυνας να επαναφέρει το ζήτημα της αποστρατιωτικοποίησης.
Ο εκπρόσωπος του τουρκικού υπουργείου Άμυνας, υποναύαρχος Ζεκί Ακτούρκ, υποστήριξε ότι η παρουσία στρατιωτικού προσωπικού και πολεμικών πλοίων στο Καστελόριζο δεν συνάδει με το καθεστώς που αποδίδει η Άγκυρα στο νησί. Παράλληλα, προειδοποίησε ότι η Τουρκία δεν θα αποδεχθεί τη δημιουργία «τετελεσμένων επί του πεδίου».
Η ελληνική πλευρά απέρριψε τις τουρκικές αιτιάσεις, υπογραμμίζοντας ότι στερούνται νομικού ερείσματος. Το υπουργείο Εξωτερικών τόνισε πως η Ελλάδα, ως κυρίαρχο κράτος, έχει το δικαίωμα να λαμβάνει τα απαραίτητα μέτρα για την άμυνα της επικράτειάς της.
Αναφερόμενη στον χαρακτηρισμό της ελληνικής άμυνας ως «απειλής», η Αθήνα υπενθύμισε ότι η Τουρκία εξακολουθεί να διατηρεί το casus belli σε περίπτωση επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων.
Η συνεργασία Ελλάδας – Ισραήλ στο επίκεντρο της τουρκικής κριτικής
Σημαντική θέση στις πρόσφατες τουρκικές δηλώσεις καταλαμβάνει και η στρατηγική συνεργασία Ελλάδας – Ισραήλ. Ο Χακάν Φιντάν υποστήριξε ότι η Ελλάδα δεν θα πρέπει να μετατραπεί σε «εργαλείο» δυνάμεων που, σύμφωνα με την τουρκική θέση, επιδιώκουν την αποσταθεροποίηση της περιοχής.
Η συγκεκριμένη τοποθέτηση έρχεται σε μια περίοδο ενίσχυσης των σχέσεων Αθήνας και Ιερουσαλήμ, αλλά και διεύρυνσης της αμυντικής συνεργασίας τους. Η τουρκική πλευρά παρακολουθεί με ενδιαφέρον την απόκτηση ισραηλινών οπλικών συστημάτων από την Ελλάδα, μεταξύ άλλων στο πλαίσιο της «Ασπίδας του Αχιλλέα», καθώς και την ενίσχυση των ελληνικών δυνατοτήτων με συστήματα όπως οι PULS και Spike NLOS.
Παράλληλα, τουρκικά μέσα ενημέρωσης επιχειρούν να εντάξουν την ελληνοϊσραηλινή συνεργασία σε ένα ευρύτερο αφήγημα στρατηγικής πίεσης προς την Τουρκία.
Η μετακίνηση της 51ης Ταξιαρχίας Καταδρομών
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται οι αναφορές για τη μεταφορά της 51ης Ταξιαρχίας Καταδρομών στο Σόκε του Αϊδινίου, απέναντι από τη Σάμο.
Η τουρκική πλευρά υποστηρίζει ότι η απόφαση είχε ληφθεί τον περασμένο Ιούνιο, στο πλαίσιο αναδιάταξης των τουρκικών Ενόπλων Δυνάμεων. Ως εκ τούτου, δεν υπάρχουν στοιχεία που να συνδέουν άμεσα τη μετακίνηση με την επίσκεψη του Έλληνα πρωθυπουργού στο Καστελόριζο.
Ωστόσο, η δημοσιοποίηση της παρουσίας της μονάδας την ίδια περίοδο με την ένταση στη ρητορική της Άγκυρας προσδίδει στη μετακίνηση ιδιαίτερο συμβολισμό. Τουρκικές αναφορές κάνουν λόγο για δύναμη περίπου 2.000 επαγγελματιών καταδρομέων, γεγονός που ενισχύει τις επιχειρησιακές δυνατότητες της Τουρκίας στις μικρασιατικές ακτές.
Από την ελληνική πλευρά, ανώτατη στρατιωτική πηγή σημείωσε ότι οι Ένοπλες Δυνάμεις παραμένουν σε ετοιμότητα για την αντιμετώπιση οποιασδήποτε απειλής, ενώ δεν αποκλείεται οι τελευταίες τουρκικές κινήσεις να εξυπηρετούν και σκοπούς εσωτερικής κατανάλωσης.
Ο Great Sea Interconnector και το επόμενο σημείο έντασης
Ένα από τα επόμενα ζητήματα που ενδέχεται να δοκιμάσουν τις ελληνοτουρκικές σχέσεις είναι η επανεκκίνηση των εργασιών για τον Great Sea Interconnector.
Η γαλλική εταιρεία Meridiam έχει αποκτήσει πλειοψηφικό ποσοστό 66% στην εταιρεία του έργου, ενώ Αθήνα και Παρίσι έχουν συζητήσει τα επόμενα βήματα για την επανέναρξη των ερευνών βυθού.
Οι έρευνες αναμένεται να πραγματοποιηθούν από πλοίο με γαλλική σημαία για λογαριασμό της Nexans, ενώ εκκρεμεί η έκδοση NAVTEX για τις υπολειπόμενες εργασίες.
Η προηγούμενη κρίση στην Κάσο, το 2024, όταν τουρκικά πολεμικά πλοία εμφανίστηκαν στην περιοχή των ερευνών του Ievoli Relume, αποτελεί προηγούμενο που παρακολουθείται στενά από την Αθήνα. Ενδεχόμενη νέα τουρκική αντίδραση θα μπορούσε να εκδηλωθεί μέσω αντι-NAVTEX ή αυξημένης ναυτικής παρουσίας στην περιοχή.
Η «Γαλάζια Πατρίδα» και οι επόμενες κινήσεις της Άγκυρας
Παράλληλα, στην Τουρκία συνεχίζεται η συζήτηση για νομοθετική πρωτοβουλία που συνδέεται με τη «Γαλάζια Πατρίδα» και τον καθορισμό των τουρκικών θαλάσσιων περιοχών.
Εφόσον οι τουρκικές θέσεις περί «απειλής» και προστασίας των τουρκικών συμφερόντων ενσωματωθούν σε ένα ευρύτερο θεσμικό πλαίσιο, η σημερινή ρητορική θα μπορούσε να αποκτήσει μεγαλύτερη πολιτική και στρατηγική βαρύτητα.
Στην Αθήνα εκτιμάται ότι η Άγκυρα ενδέχεται να συνεχίσει να προβάλλει τις θέσεις της μέσω διπλωματικών διαύλων, αλλά και με κινήσεις στο πεδίο, όπως αυξημένη στρατιωτική παρουσία, ασκήσεις και νέες NAVTEX.
Η ελληνική κυβέρνηση, από την πλευρά της, δηλώνει ότι δεν επιδιώκει την κλιμάκωση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, αλλά θα απαντά σε κινήσεις που θεωρεί ότι αμφισβητούν τα κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας ή επιχειρούν να δημιουργήσουν τετελεσμένα.
Η Αθήνα επιμένει ότι η αμυντική θωράκιση των ελληνικών νησιών αποτελεί έκφραση του δικαιώματος νόμιμης άμυνας και απορρίπτει τους τουρκικούς ισχυρισμούς περί εργαλειοποίησης της Ελλάδας από το Ισραήλ.