Ριζικές αλλαγές στο τοπίο της μεταναστευτικής πολιτικής φέρνει το νέο νομοσχέδιο του υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου, με το οποίο η Ελλάδα ευθυγραμμίζεται πλήρως με το νέο Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για το Άσυλο και τη Μετανάστευση.
Στο επίκεντρο της νέας στρατηγικής βρίσκεται η θεσμοθέτηση των «κόμβων επιστροφής» (return hubs), ένα νέο ευρωπαϊκό εργαλείο για τη διαχείριση όσων μεταναστών έχει απορριφθεί οριστικά το αίτημα ασύλου.
Τι είναι οι «Κόμβοι Επιστροφής» και ο ρόλος της Ελλάδας
Όπως εξήγησε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο αρμόδιος υπουργός, Θάνος Πλεύρης, πρόκειται για ειδικά κέντρα που θα δημιουργηθούν σε τρίτες χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης. Εκεί θα μεταφέρονται οι παράτυποι μετανάστες των οποίων οι πατρίδες αρνούνται ή καθυστερούν να τους δεχτούν πίσω, πάντα στο πλαίσιο διεθνών συμφωνιών και με απόλυτο σεβασμό στο ευρωπαϊκό και διεθνές δίκαιο.
Η χώρα μας πρωτοστατεί σε αυτή την προσπάθεια μαζί με τη Γερμανία, τη Δανία, την Αυστρία και την Ολλανδία. Μάλιστα, ο κ. Πλεύρης αποκάλυψε ότι η Αθήνα βρίσκεται ήδη σε προχωρημένες διαπραγματεύσεις με δύο κράτη της Αφρικής, με στόχο οι πρώτες συμφωνίες να υπογραφούν εντός του 2026 και οι κόμβοι να λειτουργήσουν το 2027. Το μέτρο κρίνεται κομβικό για την Ελλάδα, καθώς αποτελεί την πρώτη πύλη εισόδου για τις δευτερογενείς ροές που δέχονται οι παραπάνω ευρωπαϊκές χώρες.
Σκληρή γραμμή στις επιστροφές και αυστηρότερη κράτηση
Το νομοσχέδιο εισάγει ένα σαφώς πιο αυστηρό πλαίσιο για όσους δεν δικαιούνται διεθνή προστασία. Σύμφωνα με τον υπουργό, τα πρώτα δείγματα γραφής είναι ήδη θετικά, καθώς οι οικειοθελείς επιστροφές μέσω του Διεθνούς Οργανισμού Μετανάστευσης παρουσιάζουν αύξηση κατά 25%.
Το νέο πλαίσιο προβλέπει την ενίσχυση της διοικητικής κράτησης, τη στενότερη επιτήρηση των προς επιστροφή ατόμων, καθώς και ταχύτερες διαδικασίες απέλασης σε στενή συνεργασία με τη Frontex.
Παράλληλα, σημειώνεται κατακόρυφη πτώση των εκκρεμών αιτήσεων ασύλου, οι οποίες μειώθηκαν από 142.000 το 2019 σε 28.000 σήμερα, ενώ το ποσοστό αναγνώρισης ασύλου διαμορφώθηκε στο 40,7%.
Ο κ. Πλεύρης παρέθεσε επίσης στοιχεία που δείχνουν δραματική μείωση των παράνομων αφίξεων σε σχέση με την περίοδο 2015-2019, με το πρώτο πεντάμηνο του 2026 να καταγράφει περαιτέρω πτώση 31% συνολικά και 65% ειδικά στο Αιγαίο.
Υποχρεωτικός προέλεγχος και διαδικασίες εξπρές
Το νέο θεσμικό πλαίσιο θωρακίζει τα εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης καθιερώνοντας τον υποχρεωτικό προέλεγχο (screening) για κάθε παράτυπα εισερχόμενο. Κάθε άτομο θα υποβάλλεται σε αυστηρό έλεγχο ταυτότητας, λήψη βιομετρικών στοιχείων, υγειονομικό έλεγχο και έλεγχο ασφαλείας πριν θεωρηθεί ότι εισήλθε επίσημα σε ευρωπαϊκό έδαφος, με το αναβαθμισμένο σύστημα Eurodac να παίζει κεντρικό ρόλο στην παρακολούθηση των μετακινήσεων.
Ταυτόχρονα, το νομοσχέδιο επιταχύνει τις διαδικασίες ασύλου μέσω ενός συστήματος εξπρές με πολύ πιο σφιχτά χρονοδιαγράμματα. Οι προδήλως αβάσιμες αιτήσεις, καθώς και εκείνες που προέρχονται από χώρες με παραδοσιακά χαμηλά ποσοστά έγκρισης ασύλου, θα εξετάζονται με συνοριακές διαδικασίες ταχείας αξιολόγησης και θα απορρίπτονται άμεσα.
Στόχος της κυβέρνησης είναι η οριστική εξάλειψη των καθυστερήσεων του παρελθόντος, μέσα από ένα μοντέλο που συνδυάζει τον ταχύτατο έλεγχο των δικαιούχων με την αποτελεσματική και άμεση απομάκρυνση όσων δεν πληρούν τις προϋποθέσεις παραμονής στη χώρα.