Στις 8 Σεπτεμβρίου ο Κυριάκος Μητσοτάκης θα βρεθεί στο Ελ Αλαμέιν της Αιγύπτου, όπου θα συναντηθεί με τον πρόεδρο της χώρας, Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι. Η συνάντηση πραγματοποιείται σε μια ιδιαίτερα ρευστή γεωπολιτική συγκυρία για την Ανατολική Μεσόγειο και αναμένεται να ξεπεράσει τα στενά όρια των διμερών σχέσεων.
Στην ατζέντα αναμένεται να βρεθούν οι εξελίξεις στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, η κατάσταση στη Λιβύη, το μεταναστευτικό, αλλά και το ζήτημα της Μονής της Αγίας Αικατερίνης στο Σινά.
Η επίσκεψη του πρωθυπουργού στο Κάιρο πραγματοποιείται λίγες ημέρες μετά το νέο μήνυμα της Αθήνας προς την Άγκυρα, με την ελληνική πλευρά να έχει θέσει σε ευρωπαϊκό επίπεδο τόσο το τουρκικό casus belli όσο και τις πρόσφατες προκλήσεις στο Αιγαίο. Παράλληλα, η Ελλάδα συνδέει τη συμμετοχή τρίτων χωρών στο ευρωπαϊκό αμυντικό πρόγραμμα SAFE με τον σεβασμό των συμφερόντων ασφαλείας των κρατών-μελών.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η στρατηγική σχέση Ελλάδας και Αιγύπτου αποκτά πρόσθετη βαρύτητα. Η Αθήνα δεν επιδιώκει τη δημιουργία ενός νέου περιφερειακού «στρατοπέδου», αλλά θεωρεί το Κάιρο κομβικό στρατηγικό εταίρο και επιδιώκει να διατηρήσει σε υψηλό επίπεδο τη συνεργασία των δύο χωρών, την ώρα που η Αίγυπτος επιχειρεί παράλληλα να βελτιώσει τις σχέσεις της με την Τουρκία.
Ισχυρό το ελληνοαιγυπτιακό κεκτημένο
Η ελληνοαιγυπτιακή συνεργασία διαθέτει ήδη ισχυρές βάσεις. Η συμφωνία του 2020 για τη μερική οριοθέτηση ΑΟΖ αποτέλεσε σημαντικό διπλωματικό βήμα, ενώ τον Μάιο του 2025 οι δύο χώρες αναβάθμισαν τις σχέσεις τους σε επίπεδο Στρατηγικής Εταιρικής Σχέσης.
Η Αθήνα αναγνωρίζει ότι το Κάιρο, ως σημαντική περιφερειακή δύναμη, θα συνεχίσει να διατηρεί ανοιχτούς διαύλους με διαφορετικούς παίκτες. Ωστόσο, η ελληνική πλευρά θεωρεί ότι η ανάπτυξη των σχέσεων Αιγύπτου–Τουρκίας δεν αναιρεί τον στρατηγικό χαρακτήρα της ελληνοαιγυπτιακής συνεργασίας.
Σε αυτή τη γραμμή κινήθηκε και ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης, ο οποίος χαρακτήρισε την Αίγυπτο χώρα «πρωταρχικού στόχου» για την ελληνική διπλωματία και υπογράμμισε τη στενή επικοινωνία με την αιγυπτιακή πλευρά. Παράλληλα, υπενθύμισε τον ρόλο της Αθήνας στην εμβάθυνση των σχέσεων ΕΕ–Αιγύπτου και στη στήριξη της αιγυπτιακής οικονομίας.
Η προσέγγιση Καΐρου–Άγκυρας και η ελληνική οπτική
Το ενδεχόμενο περαιτέρω προσέγγισης Αιγύπτου και Τουρκίας αποτελεί μία από τις βασικές παραμέτρους που παρακολουθεί η Αθήνα.
Όπως επισημαίνει ο Κωνσταντίνος Φίλης, το Κάιρο δεν επιθυμεί να ενταχθεί σε κάποιο συγκεκριμένο γεωπολιτικό «στρατόπεδο», αλλά επιδιώκει να διατηρεί την αυτονομία των επιλογών του. Η Αίγυπτος θέλει να λειτουργεί ως ανεξάρτητος περιφερειακός παράγοντας και να μην εμφανίζεται ως δύναμη που καθοδηγείται από άλλες χώρες.
Παράλληλα, η Τουρκία έχει περιορίσει σε σχέση με το παρελθόν την υποστήριξή της προς τη Μουσουλμανική Αδελφότητα, γεγονός που έχει διευκολύνει την αποκατάσταση των σχέσεων με το Κάιρο. Ωστόσο, σύμφωνα με την ίδια ανάλυση, η καχυποψία δεν έχει εξαλειφθεί και η σχέση των δύο χωρών παραμένει περισσότερο μια σχέση προσέγγισης με σημαντικές επιφυλάξεις.
Η στρατιωτική συνεργασία Τουρκίας και Αιγύπτου αποκτά επίσης αυξανόμενη σημασία, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι το Κάιρο είναι διατεθειμένο να ευθυγραμμιστεί πλήρως με την Άγκυρα.
Η οικονομία περιορίζει τα περιθώρια του Καΐρου
Ένας ακόμη παράγοντας που επηρεάζει τις επιλογές της αιγυπτιακής ηγεσίας είναι η οικονομική πίεση που αντιμετωπίζει η χώρα. Η μείωση των εσόδων από τη Διώρυγα του Σουέζ, η κάμψη του τουρισμού και οι επιπτώσεις του πολέμου Ρωσίας–Ουκρανίας έχουν επιβαρύνει την οικονομική κατάσταση, ενώ οι περιφερειακές κρίσεις αυξάνουν περαιτέρω τις πιέσεις.
Σε αυτό το πλαίσιο, το Κάιρο εμφανίζεται περισσότερο πρόθυμο να αναζητήσει συνεργασίες και να διατηρεί πολλαπλές επιλογές στην εξωτερική του πολιτική.
Ωστόσο, η Αίγυπτος διαφέρει σημαντικά από άλλες χώρες της περιοχής, καθώς διαθέτει πολύ μεγαλύτερο πληθυσμιακό, στρατηγικό και ιστορικό βάρος και επιδιώκει να διαδραματίζει αυτόνομο ρόλο στις περιφερειακές εξελίξεις.
Στο επίκεντρο και οι θαλάσσιες ζώνες
Κομβικό ζήτημα παραμένει η οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών. Η Τουρκία έχει επιχειρήσει να προσεγγίσει το Κάιρο προβάλλοντας την προοπτική μιας ευρύτερης θαλάσσιας ζώνης σε σχέση με αυτή που θα προέκυπτε από αντίστοιχες συμφωνίες της Αιγύπτου με την Ελλάδα ή την Κύπρο.
Μέχρι σήμερα, πάντως, η Αίγυπτος έχει συμφωνίες για θαλάσσιες ζώνες τόσο με την Ελλάδα όσο και με την Κύπρο, χωρίς να έχει προχωρήσει σε αντίστοιχη συμφωνία με την Τουρκία.
Το ενδεχόμενο μιας μελλοντικής συμφωνίας Καΐρου–Άγκυρας δεν αποκλείεται, ωστόσο μια τέτοια εξέλιξη δεν θεωρείται δεδομένο ότι θα κινηθεί πλήρως στη βάση των τουρκικών επιδιώξεων.
Η Λιβύη ως κοινός παρονομαστής
Σημαντική παράμετρος της συνάντησης Μητσοτάκη–Σίσι είναι και η Λιβύη. Αθήνα και Τρίπολη έχουν επανέλθει σε τροχιά τεχνικών συνομιλιών για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών, με την Ελλάδα να επιδιώκει λύση στη βάση του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας.
Για την Αθήνα, η στάση της Αιγύπτου στη λιβυκή εξίσωση έχει ιδιαίτερη σημασία, ιδιαίτερα λόγω του τουρκολιβυκού μνημονίου, το οποίο η ελληνική πλευρά απορρίπτει ως άκυρο και ανυπόστατο.
Η συνεργασία Ελλάδας και Αιγύπτου στο συγκεκριμένο πεδίο αποκτά έτσι ευρύτερη γεωπολιτική διάσταση, καθώς συνδέεται άμεσα με την ασφάλεια και τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Αγία Αικατερίνη στο τραπέζι
Ξεχωριστή θέση στις συνομιλίες θα έχει η Μονή της Αγίας Αικατερίνης στο Σινά. Ελλάδα και Αίγυπτος έχουν πραγματοποιήσει το προηγούμενο διάστημα διαβουλεύσεις για τη διευθέτηση του καθεστώτος της Μονής, με την ελληνική πλευρά να κάνει λόγο για προκαταρκτική συμφωνία.
Το ζήτημα δεν αντιμετωπίζεται από την Αθήνα ως μια απλή νομική ή διοικητική εκκρεμότητα. Συνδέεται με τη διατήρηση της μοναστικής κοινότητας, τον χαρακτήρα της Μονής και την κατοχύρωση των δικαιωμάτων της.
Η συνάντηση Μητσοτάκη–Σίσι, επομένως, αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία οι περιφερειακές ισορροπίες μεταβάλλονται και η Αθήνα επιδιώκει να διασφαλίσει ότι η στρατηγική της σχέση με το Κάιρο θα παραμείνει σταθερή, ανεξάρτητη και ουσιαστική.