Η δημόσια καταγγελία του υπουργού Εξωτερικών του Ισραήλ, Γκιντεόν Σάαρ, κατά της μεταβατικής κυβέρνησης της Δαμασκού για τη βίαιη καταστολή των Κούρδων στο Χαλέπι δεν αποτελεί απλώς μια ανθρωπιστική παρέμβαση. Πρόκειται για μια σαφή πολιτική τοποθέτηση που στρέφεται ευθέως κατά της τουρκικής στρατηγικής στη Συρία και, εμμέσως αλλά ξεκάθαρα, κατά του ρόλου που επιδιώκει να διαδραματίσει η Άγκυρα σε ολόκληρη την Ανατολική Μεσόγειο.
Οι κουρδικοί θύλακες Σέιχ Μακσούντ και Ασραφίγια βρίσκονται υπό ασφυκτική πολιορκία, με τον συριακό στρατό να τους έχει κηρύξει «κλειστές στρατιωτικές ζώνες». Τα στοιχεία από το πεδίο είναι σοκαριστικά: σύμφωνα με κουρδικές και ανθρωπιστικές πηγές, δεκάδες χιλιάδες άμαχοι έχουν εκτοπιστεί τις τελευταίες ημέρες, ενώ η διακοπή της παροχής τροφίμων και φαρμάκων προμηνύει μια νέα ανθρωπιστική κρίση μεγάλης κλίμακας. Τουλάχιστον τρία κεντρικά νοσοκομεία έχουν τεθεί εκτός λειτουργίας λόγω των βομβαρδισμών, επαναφέροντας μνήμες από τις πιο σκοτεινές φάσεις του συριακού εμφυλίου και εκθέτοντας τη διεθνή κοινότητα που παρακολουθεί αμήχανη.
Η ψευδαίσθηση της «Νέας Συρίας»
Ο Σάαρ υπενθύμισε ότι οι Κούρδοι υπήρξαν ο πιο αξιόπιστος χερσαίος σύμμαχος της Δύσης στον πόλεμο κατά του ISIS, τονίζοντας ότι η ανοχή στη σημερινή τους στοχοποίηση συνιστά πολιτική υποκρισία. Η «Νέα Συρία» που ευαγγελίζεται η μεταβατική κυβέρνηση, υπό τον Αχμέντ αλ Σάρα –πρώην ηγετικό στέλεχος της HTS– αποδεικνύεται στην πράξη ένα εύθραυστο και αντιφατικό οικοδόμημα. Παρά τις διακηρύξεις περί συμπεριληπτικότητας και δημοκρατικής μετάβασης μετά την πτώση του Άσαντ, η Δαμασκός διολισθαίνει σε πρακτικές συλλογικής τιμωρίας μειονοτήτων, επιβεβαιώνοντας ότι η αλλαγή καθεστώτος δεν συνεπάγεται αυτομάτως και αλλαγή νοοτροπίας.
Ο αμερικανικός παράγοντας και οι εύθραυστες ισορροπίες
Στην εξίσωση αυτή, ο ρόλος των ΗΠΑ παραμένει κομβικός αλλά βαθιά αμφίσημος. Η Ουάσιγκτον, μέσω του ειδικού απεσταλμένου Τομ Μπάρακ, εκφράζει «έντονη ανησυχία» και καλεί σε διάλογο, ωστόσο η στρατηγική της συνεργασία με τις Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις δοκιμάζεται σκληρά. Η αδυναμία των ΗΠΑ να υιοθετήσουν σαφή στάση δεν σχετίζεται μόνο με τη ρευστότητα στο συριακό πεδίο, αλλά και με τις εσωτερικές αντιφάσεις της αμερικανικής πολιτικής απέναντι στην Τουρκία.
Καθοριστικό ρόλο σε αυτή την εικόνα διαδραματίζει και ο Αμερικανός πρεσβευτής στην Άγκυρα, Τομ Μπάρακ οποίος μέχρι σήμερα εκφράζεται με έναν απροκάλυπτο τρόπο υπέρ θέσεων που εξυπηρετούν τις τουρκικές επιδιώξεις και ταυτίζονται με τον αναθεωρητισμό Ερντογαν Η στάση αυτή έχει προκαλέσει έντονη ενόχληση στο Ισραήλ, το οποίο αντιλαμβάνεται ότι η τουρκική στρατηγική υπονομεύει ευθέως την περιφερειακή σταθερότητα, αλλά και την οργή ομογενειακών οργανώσεων Ελλήνων και Εβραίων στις ΗΠΑ, που καταγγέλλουν ανοχή απέναντι σε μια δύναμη αποσταθεροποίησης.
Η απροθυμία της Ουάσιγκτον να συγκρουστεί μετωπικά με την Άγκυρα ή να θέσει σαφή όρια στη μεταβατική κυβέρνηση της Δαμασκού δημιουργεί ένα επικίνδυνο κενό ισχύος, το οποίο το Ισραήλ επιχειρεί να καλύψει με τη δική του διπλωματική –και όχι μόνο– παρέμβαση, αντιμετωπίζοντας τη σταθερότητα των κουρδικών περιοχών ως τελευταίο ανάχωμα απέναντι στον ισλαμιστικό ριζοσπαστισμό.
Το τουρκικό αποτύπωμα και η Ανατολική Μεσόγειος
Πίσω από τις στρατιωτικές κινήσεις διακρίνεται καθαρά το τουρκικό αποτύπωμα. Η Άγκυρα επιδιώκει εδώ και χρόνια τη στρατηγική εξουδετέρωση των SDF, τις οποίες θεωρεί υπαρξιακή απειλή. Η πίεση προς τη Δαμασκό να διαλύσει τις κουρδικές δομές εξουσίας δεν είναι συγκυριακή· εντάσσεται στη σταθερή τουρκική επιδίωξη για τη δημιουργία μιας ελεγχόμενης ζώνης, «εκκαθαρισμένης» από κάθε κουρδική πολιτική και στρατιωτική οντότητα.
Η σύγκρουση αυτή δεν είναι αποκομμένη από τα υπόλοιπα μέτωπα της τουρκικής στρατηγικής, αλλά αποτελεί συνέχεια της ίδιας λογικής ισχύος που εφαρμόζεται από τη βόρεια Συρία έως την Ανατολική Μεσόγειο. Για το Ισραήλ, οι Κούρδοι συνιστούν έναν κοσμικό, προβλέψιμο και δυνητικά σταθεροποιητικό παράγοντα. Στον αντίποδα, η Τουρκία του Ερντογάν αντιμετωπίζεται ως δύναμη αναθεώρησης, που αμφισβητεί ενεργειακά σχήματα, συμμαχίες και γεωπολιτικές ισορροπίες. Από το Χαλέπι μέχρι τη Γάζα και από εκεί έως τα θαλάσσια μέτωπα της Μεσογείου, η Άγκυρα ακολουθεί μια ενιαία γραμμή: πίεση, εργαλειοποίηση κρίσεων και επιβολή τετελεσμένων.
Η ανησυχία της Δύσης δεν αρκεί για να ανακόψει αυτή τη δυναμική. Όσο η Τουρκία επιβάλλει την ατζέντα της στη Συρία και μεταφέρει την αναθεωρητική της λογική στην Ανατολική Μεσόγειο, η αστάθεια θα παραμένει δομικό στοιχείο της περιοχής – με τους Κούρδους να πληρώνουν, για ακόμη μία φορά, το τίμημα των γεωπολιτικών συμβιβασμών της Δύσης και της στρατηγικής της Άγκυρας.