Η Μέση Ανατολή αλλάζει ξανά και αυτή τη φορά η μεταβολή δεν περιορίζεται στην αντιπαράθεση Ισραήλ-Ιράν. Από τη Συρία έως τον Λίβανο διαμορφώνεται μια νέα γεωπολιτική πραγματικότητα, στην οποία η Τουρκία επιχειρεί να καλύψει μέρος του κενού, που αφήνει η υποχώρηση της ιρανικής επιρροής, ενώ το Ισραήλ εμφανίζεται αποφασισμένο να εμποδίσει την εγκατάσταση μιας νέας περιφερειακής δύναμης στα βόρεια σύνορά του. Η αντιπαράθεση Άγκυρας=Ιερουσαλήμ παύει έτσι σταδιακά να αφορά μόνο τη Γάζα και τη Χαμάς. Μεταφέρεται στη Συρία, αγγίζει πλέον τον Λίβανο και αποκτά χαρακτηριστικά ευρύτερου ανταγωνισμού για την επόμενη ημέρα της Μέσης Ανατολής.
Οι τελευταίες πληροφορίες για ένταση μεταξύ της κυβέρνησης του Άχμαντ αλ Σάραα στη Δαμασκό και της Χεζμπολάχ είναι ενδεικτικές. Η κινητικότητα της Τουρκίας και του Ιράν για την αποτροπή μιας ανοικτής σύγκρουσης αποκαλύπτει ένα παράδοξο: Άγκυρα και Τεχεράνη έχουν συμφέρον να αποτρέψουν μια ανάφλεξη, αλλά για εντελώς διαφορετικούς λόγους. Το Ιράν προσπαθεί να διασώσει ό,τι απέμεινε από το δίκτυο επιρροής, που επί δεκαετίες συνέδεε την Τεχεράνη με τη Βαγδάτη, τη Δαμασκό και τη Βηρυτό. Η Τουρκία, αντίθετα, θέλει μια σταθερή Συρία υπό την ισχυρή δική της επιρροή, χωρίς όμως να παρασυρθεί η Δαμασκός σε μια σύγκρουση με τη Χεζμπολάχ, που θα μπορούσε να αποσταθεροποιήσει ολόκληρη την περιοχή.
Η Συρία αποτελεί το κλειδί. Η πτώση του καθεστώτος Άσαντ έσπασε έναν από τους σημαντικότερους κρίκους του αποκαλούμενου «σιιτικού διαδρόμου» του Ιράν προς τη Μεσόγειο. Για δεκαετίες, η συριακή επικράτεια λειτουργούσε ως στρατηγική γέφυρα για τη μεταφορά όπλων, χρημάτων και στρατιωτικής τεχνογνωσίας προς τη Χεζμπολάχ. Η νέα Δαμασκός, όχι μόνο δεν αποτελεί πλέον φυσικό σύμμαχο της Τεχεράνης, αλλά επιδιώκει να ελέγξει τα σύνορα με τον Λίβανο και να περιορίσει την παρουσία ένοπλων ομάδων, που δεν ελέγχει η ίδια.
Αυτό δημιουργεί για το Ιράν ένα στρατηγικό πρόβλημα, αλλά ταυτόχρονα ανοίγει ένα παράθυρο ευκαιρίας για την Τουρκία. Η Άγκυρα έχει εξελιχθεί σε έναν από τους σημαντικότερους εξωτερικούς παράγοντες στη μεταπολεμική Συρία. Και, όσο ενισχύεται η τουρκική επιρροή στη Δαμασκό, τόσο η Συρία μετατρέπεται σε πεδίο άμεσης τριβής με το Ισραήλ.
Εδώ βρίσκεται η μεγάλη αλλαγή. Για χρόνια, η βασική στρατηγική απειλή, που αντιμετώπιζε το Ισραήλ στα βόρεια σύνορά του, ήταν ο άξονας Ιράν-Συρία-Χεζμπολάχ. Σήμερα ο άξονας αυτός έχει αποδυναμωθεί, αλλά στη θέση του εμφανίζεται μια διαφορετική πρόκληση: η πιθανότητα εγκαθίδρυσης μιας μακροχρόνιας τουρκικής στρατιωτικής και πολιτικής παρουσίας στη Συρία.
Για το Ισραήλ, μια Συρία που ελέγχεται σε σημαντικό βαθμό από μια Τουρκία με έντονα αντιισραηλινή ρητορική δεν αποτελεί απαραίτητα καλύτερο σενάριο από τη Συρία του Άσαντ. Γι’ αυτό και το Ισραήλ έχει επανειλημμένα καταστήσει σαφές, ότι δεν πρόκειται να αποδεχθεί στρατιωτικές υποδομές στη Συρία που θα μπορούσαν να μεταβάλουν την ισορροπία ισχύος στα βόρεια σύνορά του.
Ο Λίβανος αποτελεί το επόμενο κομμάτι αυτής της σκακιέρας. Η Χεζμπολάχ έχει αποδυναμωθεί στρατιωτικά και πολιτικά, αλλά δεν έχει εξαφανιστεί. Η συζήτηση για τον αφοπλισμό της βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο των διαπραγματεύσεων, για την επόμενη ημέρα του Λιβάνου. Η συμφωνία που επιτεύχθηκε με αμερικανική διαμεσολάβηση για αναζήτηση χωρών, που θα μπορούσαν να συμμετάσχουν στην επαλήθευση του αφοπλισμού της Χεζμπολάχ δείχνει πόσο βαθιά αλλάζουν οι ισορροπίες. Το Ιράν δεν θέλει να χάσει το σημαντικότερο περιφερειακό του στρατηγικό εργαλείο. Το Ισραήλ απαιτεί την εξουδετέρωσή του. Και η Τουρκία δεν θα ήθελε να δει τον Λίβανο να περνά σε μια νέα ισραηλινή σφαίρα επιρροής.
Η Άγκυρα, λοιπόν, έχει έναν πρόσθετο λόγο να ενδιαφέρεται για τον Λίβανο. Εάν η Συρία αποτελεί σήμερα τον βασικό χώρο προβολής της τουρκικής ισχύος προς τον αραβικό κόσμο, ο Λίβανος είναι η φυσική γεωπολιτική της συνέχεια προς τη Μεσόγειο. Η Τουρκία δεν χρειάζεται να συμμαχήσει με τη Χεζμπολάχ για να αντιταχθεί στην ισραηλινή κυριαρχία. Μπορεί ταυτόχρονα να περιορίζει την ιρανική επιρροή και να επιχειρεί να εμποδίσει την ισραηλινή επέκταση.
Υπάρχει όμως και ένας ακόμη παράγοντας, που καθιστά την αντιπαράθεση Ισραήλ-Τουρκίας περισσότερο επικίνδυνη: Η Χαμάς! Οι τελευταίες ισραηλινές πληροφορίες υποστηρίζουν, ότι μετά τους περιορισμούς, που αντιμετωπίζει στο Κατάρ, η οργάνωση μεταφέρει στην Τουρκία δραστηριότητες, οι οποίες σχετίζονται με τον σχεδιασμό μυστικών επιχειρήσεων και επιθέσεων στον κυβερνοχώρο. Πρόκειται για ισραηλινές καταγγελίες, που πρέπει να αντιμετωπίζονται ως τέτοιες μέχρι να υπάρξει και ανεξάρτητη επιβεβαίωση. Πολιτικά, όμως, έχουν μεγάλη σημασία, επειδή ενισχύουν στο Ισραήλ την αντίληψη, ότι η Άγκυρα δεν περιορίζεται στη διπλωματική και ιδεολογική υποστήριξη της Χαμάς, αλλά προσφέρει χώρο στον μηχανισμό της.
Και εδώ βρίσκεται ίσως η πιο επικίνδυνη μεταβολή. Η Τουρκία και το Ισραήλ δεν συγκρούονται πλέον μόνο για το Παλαιστινιακό. Ανταγωνίζονται για τη Συρία, έχουν διαφορετικές επιδιώξεις για το μέλλον του Λιβάνου και αντιμετωπίζουν εκ διαμέτρου αντίθετα τη Χαμάς. Παράλληλα, η Άγκυρα επιχειρεί να εμφανιστεί ως κεντρικός πυλώνας μιας νέας περιφερειακής αρχιτεκτονικής ασφαλείας, όπως αυτή προκύπτει και από το πρόσφατο σύμφωνο με τη Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν.
Η παλιά Μέση Ανατολή οργανωνόταν σε μεγάλο βαθμό γύρω από τη σύγκρουση Ισραήλ-Ιράν και τον -αποκαλούμενο- «Άξονα της Αντίστασης». Η νέα Μέση Ανατολή φαίνεται πολύ πιο σύνθετη… Το Ιράν προσπαθεί να διατηρήσει όσα ερείσματα του απέμειναν, το Ισραήλ επιδιώκει να μετατρέψει τις στρατιωτικές επιτυχίες του σε μια νέα περιφερειακή πραγματικότητα ασφαλείας και η Τουρκία διεκδικεί τον ρόλο μιας μεγάλης δύναμης που θα καθορίζει τις εξελίξεις σε όλη τη Μέση Ανατολή και την Ανατολική Μεσόγειο.
Γι’ αυτό η Συρία και ο Λίβανος πρέπει να διαβάζονται πλέον ως κομμάτια της ίδιας σκακιέρας. Εκεί δεν κρίνεται μόνο η τύχη της Χεζμπολάχ ή η σταθερότητα της Δαμασκού. Κρίνεται ποιος θα καλύψει το κενό ισχύος που αφήνει πίσω του ο παλιός περιφερειακός συσχετισμός.
Και όσο η Τουρκία προχωρεί νοτιότερα και το Ισραήλ επιμένει, ότι δεν θα επιτρέψει μια νέα απειλή στα σύνορά του, τόσο η μεταξύ τους σύγκρουση παύει να είναι ένα θεωρητικό γεωπολιτικό σενάριο. Μετατρέπεται σε μία από τις βασικές παραμέτρους, που θα καθορίσουν το ποιος θα έχει τον πρώτο λόγο στην Μέση Ανατολή του αύριο..!
ΠΗΓΗ: tomanifesto.gr