Η προθεσμία υποβολής προτάσεων από τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το χρηματοδοτικό πρόγραμμα Security Action for Europe (SAFE), ύψους 150 δισ. ευρώ, εκπνέει σήμερα.
Στο πρόγραμμα συμμετέχουν αποκλειστικά ευρωπαϊκά κράτη, ενώ τρίτες χώρες που επιθυμούσαν να λάβουν μέρος μένουν εκτός. Ανάμεσα σε αυτές βρίσκονται η Βρετανία, η Νότια Κορέα και η Τουρκία, ενώ παραμένει ασαφές εάν τελικά θα συμμετάσχει ο Καναδάς.
«Κλειστή πόρτα» για την Τουρκία
Παρά τις προσπάθειες της Γερμανίας να στηρίξει την ένταξη της Τουρκίας, το αίτημά της δεν έγινε δεκτό. Η Άγκυρα άσκησε έντονες πιέσεις στο Βερολίνο, κάτι που φάνηκε και από την πρόσφατη επίσκεψη του Τούρκου ΥΠΕΞ Χακάν Φιντάν, λίγο πριν λήξει η προθεσμία.
Ο Γερμανός Υπουργός Εξωτερικών Γιοχάνες Βάντεφουλ είχε εκφράσει δημόσια τη στήριξή του, χαρακτηρίζοντας την Τουρκία «σημαντικό γεωστρατηγικό εταίρο» και υποστηρίζοντας ότι ΕΕ και Άγκυρα πρέπει να ανοίξουν «νέο κεφάλαιο» στις σχέσεις τους. Ωστόσο, η γερμανική προσπάθεια δεν απέδωσε.
Σύμφωνα με ευρωπαϊκές πηγές, η απόφαση αυτή δείχνει ότι ο ρόλος που η Άγκυρα διεκδικεί στον τομέα της ευρωπαϊκής άμυνας δεν αναγνωρίζεται από την ΕΕ, γεγονός που περιορίζει την εικόνα της ως «ευρωπαϊκού αμυντικού παίκτη».
Εκτός SAFE και η Βρετανία
Παρά τις συνεχείς διαπραγματεύσεις, ούτε το Ηνωμένο Βασίλειο θα συμμετάσχει στο πρόγραμμα. Αν και αναμενόταν να υπογραφεί τεχνική συμφωνία, οι δύο πλευρές δεν συμφώνησαν στο ύψος της βρετανικής οικονομικής συνεισφοράς. Σύμφωνα με το Bloomberg, λίγες ημέρες πριν τη λήξη της προθεσμίας, οι διαφορές παρέμεναν μεγάλες.
Αξιωματούχοι της ΕΕ φέρονται να ζητούσαν «τέλος εισόδου» έως 6 δισ. ευρώ, ποσό που το Λονδίνο θεωρούσε υπερβολικό. Βρετανοί αξιωματούχοι σχολίασαν ότι το ύψος της απαίτησης δείχνει πως ορισμένα κράτη-μέλη δεν επιθυμούν πραγματικά τη συμμετοχή της Βρετανίας.
Επιπλέον, σύμφωνα με τους κανόνες του SAFE, οι τρίτες χώρες μπορούν να συμμετέχουν έως 35% χωρίς ειδική συμφωνία, ενώ για υψηλότερο ποσοστό απαιτείται διμερής σύμβαση με την ΕΕ — κάτι που αποκλείει αυτομάτως την Τουρκία.
Παρά την εξέλιξη αυτή, πηγές από τη Βρετανία επισημαίνουν ότι η βρετανική αμυντική βιομηχανία θα μπορεί να λάβει μέρος σε έργα του προγράμματος ως τρίτη χώρα.
Τι εξετάζουν Αθήνα και Λευκωσία
Η Ελλάδα προτίθεται να αξιοποιήσει το SAFE για την ενίσχυση του Μακροπρόθεσμου Προγράμματος Αμυντικών Εξοπλισμών, που φτάνει τα 28,8 δισ. ευρώ, σε συνδυασμό με περίπου 790 εκατ. ευρώ από δανεισμό. Μεταξύ των έργων που ενδιαφέρουν την Αθήνα είναι πυρομαχικά, δορυφορικά συστήματα στρατιωτικών επικοινωνιών, διόπτρες νυχτερινής όρασης, UAVs και πιθανές προσθήκες στην «Ασπίδα του Αχιλλέα».
Η Κύπρος, από την πλευρά της, έχει εγκρίνει πακέτο περίπου 1,2 δισ. ευρώ, με ρήτρα που προβλέπει υποχρεωτική συμμετοχή κυπριακών εταιρειών σε ποσοστό 15%. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει σημαντικές προμήθειες για τις ανάγκες της Εθνικής Φρουράς.
Τα επόμενα βήματα
Μετά τη λήξη της προθεσμίας, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα αξιολογήσει τις προτάσεις των κρατών-μελών, εξετάζοντας εάν πληρούν τα κριτήρια και κατά πόσο δικαιολογούνται τα αιτήματα χρηματοδότησης.
Στη συνέχεια θα αποφασιστεί ποιες χώρες θα χρηματοδοτηθούν και με ποιο ποσό, ενώ ενδέχεται να υπάρξουν αναπροσαρμογές. Ακολούθως θα υπογραφούν οι σχετικές συμφωνίες για τα δάνεια, τους όρους και τα χρονοδιαγράμματα εκταμίευσης, μετά τα οποία τα κονδύλια θα αρχίσουν να αποδίδονται.