Η Ευρώπη δεν είναι ΜΚΟ. Είναι κάτι πιο σύνθετο και πιο ανησυχητικό. Μοιάζει με ένα κλαμπ ευφυών, καλλιεργημένων αναλυτών, που σχολιάζουν με οξύνοια τις διεθνείς εξελίξεις, εκδίδουν ανακοινώσεις, συγκαλούν συνόδους, αλλά όταν η ιστορία επιταχύνει, οι πραγματικοί παίκτες -οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ρωσία και η Κίνα- δεν περιμένουν τη γνώμη της. Την προσπερνούν.
Στην Ουκρανία χρηματοδοτεί και στηρίζει, αλλά οι κρίσιμες στρατιωτικές αποφάσεις λαμβάνονται στην Ουάσιγκτον. Στη Μέση Ανατολή εκδίδει ανακοινώσεις περί «αυτοσυγκράτησης», αλλά δεν διαμορφώνει τις εξελίξεις. Η Ευρώπη αναλύει. Δεν επιβάλλει. Σχολιάζει. Δεν διαμορφώνει.
Για δεκαετίες, η Ένωση επένδυσε στην «ήπια ισχύ» -τον πολιτισμό, τις αξίες, το δίκαιο- πιστεύοντας, ότι ο κόσμος θα ακολουθήσει το παράδειγμά της. Όμως, στον τραχύ 21ο αιώνα, η ήπια ισχύς χωρίς την σκληρή ισχύ, μοιάζει με… εκκλησιαστικό κήρυγμα και μάλιστα σε… ώτα μη ακουόντων.
Το πρόβλημα δεν είναι επικοινωνιακό. Είναι υπαρξιακό. Συγκεκριμένα:
1) Άμυνα χωρίς ενιαίο κέντρο βάρους
Η ΕΕ δεν διαθέτει κοινές ένοπλες δυνάμεις. Πίσω από την κοινή σημαία κρύβονται 27 διαφορετικές εθνικές ατζέντες και ιστορικά τραύματα. Η στρατηγική της ομπρέλα παραμένει το ΝΑΤΟ, άρα, στην πράξη, κάτω από την αμερικανική ισχύ.
Σε μια εποχή αναθεωρητισμών και περιφερειακών πολέμων, αυτή η εξάρτηση αφαιρεί από την Ευρώπη την πρωτοβουλία κινήσεων. Όσο τα εθνικά συμφέροντα των πρωτευουσών υπερτερούν του συλλογικού ευρωπαϊκού συμφέροντος, η Ένωση θα μπορεί να χρηματοδοτεί και να στηρίζει, αλλά δεν θα μπορεί να δράσει αυτοτελώς με ταχύτητα και ενιαία βούληση.
2) Αμυντική βιομηχανία χωρίς ενιαίο προϊόν
Ενώ οι ΗΠΑ παράγουν μαζικά το F-35 ως ενοποιημένη πλατφόρμα, η Ευρώπη συνεχίζει να λειτουργεί με εθνικά «στρατόπεδα» παραγωγής. Στον αέρα, συνυπάρχουν το Rafale, το Eurofighter Typhoon και το Saab JAS 39 Gripen. Στο επίπεδο της επόμενης γενιάς, αντί για ένα ενιαίο πρόγραμμα, έχουμε ανταγωνιστικά σχέδια όπως το Future Combat Air System και το Global Combat Air Programme.
Στα άρματα μάχης, κυριαρχούν διαφορετικές εθνικές πλατφόρμες όπως το Leopard 2 και το Leclerc, ενώ το κοινό ευρωπαϊκό πρόγραμμα νέας γενιάς παραμένει σε φάση σχεδιασμού.
Στη θάλασσα, κάθε χώρα αναπτύσσει τις δικές της φρεγάτες και υποβρύχια -από τις γαλλικές FDI έως τις γερμανικές MEKO και τις ιταλικές FREMM- χωρίς ένα ενιαίο ναυτικό δόγμα και βιομηχανική ενοποίηση.
Αντί για ένα ευρωπαϊκό οπλικό «οικοσύστημα», η ήπειρος διατηρεί παράλληλες γραμμές παραγωγής. Το ζήτημα δεν είναι τεχνικό. Είναι πολιτικό: έλλειψη βούλησης για συγκέντρωση ισχύος.
3) Υψηλή τεχνολογία και το παράδοξο του «ρυθμιστή»
Η Ευρώπη διαθέτει κορυφαία πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα. Όμως οι παγκόσμιοι τεχνολογικοί κολοσσοί είναι αμερικανικοί ή ασιατικοί. Στην τεχνητή νοημοσύνη, στους ημιαγωγούς, στις μεγάλες ψηφιακές πλατφόρμες, η Ένωση συχνά λειτουργεί ως ρυθμιστής, όχι ως πρωτοπόρος. Ρυθμίζει τους άλλους, χωρίς να παράγει επαρκώς τους δικούς της παγκόσμιους πρωταθλητές.
Το ίδιο παρατηρείται και στην «Πράσινη Μετάβαση». Η Ευρώπη θέλει να ηγηθεί της πράσινης επανάστασης, αλλά η αλυσίδα εφοδιασμού της περνά από τα ορυχεία και τα εργοστάσια της Κίνας για κρίσιμες πρώτες ύλες και τεχνολογίες.
4) Οικονομική ισχύς χωρίς γεωπολιτική μετατροπή
Η ΕΕ παραμένει μία από τις μεγαλύτερες αγορές στον κόσμο. Ωστόσο η οικονομική ισχύς δεν μεταφράζεται αυτόματα σε γεωπολιτική επιρροή. Συχνά ο ρόλος της περιορίζεται σε εμπορικές συμφωνίες και κανονιστικά πλαίσια. Για πολλές χώρες εκτός Δύσης, η Ευρώπη είναι σημαντικός εμπορικός εταίρος, αλλά όχι στρατηγικός.
Το αποτέλεσμα είναι μια ήπειρος που συζητά με σοβαρότητα για την παγκόσμια τάξη, αλλά σπανίως την καθορίζει. Ένα «κλαμπ αναλυτών» με υψηλή θεσμική παιδεία και χαμηλή στρατηγική αποφασιστικότητα.
Υπάρχει διέξοδος; Ναι, αλλά απαιτεί πολιτικό θάρρος από τις μεγάλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες που διαμορφώνουν την ισορροπία ισχύος εντός της Ένωσης:
– Εμβάθυνση της αμυντικής ενοποίησης με πραγματικές κοινές δυνατότητες και ενιαίο σχεδιασμό.
– Συγκέντρωση της αμυντικής παραγωγής σε λιγότερες, ισχυρότερες πλατφόρμες.
– Στροφή από τον ρόλο του ρυθμιστή στον ρόλο του καινοτόμου, με επενδύσεις που θα θεμελιώσουν στρατηγική αυτονομία.
– Μετατροπή της οικονομικής ισχύος σε εργαλείο επιβολής όρων, συνδέοντας την πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά με γεωπολιτικές δεσμεύσεις.
Διότι στη γεωπολιτική, όποιος δεν έχει τη δύναμη να επιβάλλει κόστος, καταλήγει να πληρώνει το κόστος των άλλων!!!
ΠΗΓΗ: tomanifesto.gr