Οι πρόσφατες αεροπορικές επιδρομές των Ηνωμένων Πολιτειών και της Σαουδικής Αραβίας εναντίον σιιτικών ένοπλων οργανώσεων στο Ιράκ έφεραν ξανά στο επίκεντρο τον κομβικό ρόλο που διαδραματίζουν αυτές οι ομάδες στην ασφάλεια, την πολιτική και την οικονομία της περιοχής.
Ουάσινγκτον και Ριάντ κατηγορούν τις πολιτοφυλακές για επιθέσεις με drones κατά σαουδαραβικών πετρελαϊκών εγκαταστάσεων, ενώ οι ίδιες υποστηρίζουν ότι η δράση τους αποτελεί αντίσταση στην αμερικανική και ισραηλινή επιρροή στη Μέση Ανατολή.
Η διαδρομή προς την εξουσία
Στα είκοσι χρόνια που μεσολάβησαν από την αμερικανική εισβολή του 2003 και την ανατροπή του Σαντάμ Χουσεΐν, οι οργανώσεις αυτές εξέλιξαν τη φυσιογνωμία τους: από αντάρτικες ομάδες μετατράπηκαν σε ισχυρούς θεσμούς με στρατιωτική ισχύ που ανταγωνίζεται τον τακτικό στρατό του Ιράκ.
Παράλληλα, εξασφάλισαν ισχυρή πολιτική εκπροσώπηση στη Βουλή, συμμετοχή σε κυβερνητικούς θεσμούς και εκτεταμένα επιχειρηματικά δίκτυα.
Η «Ισλαμική Αντίσταση στο Ιράκ»
Η πλειονότητα αυτών των φατριών δραστηριοποιείται υπό την ομπρέλα της «Ισλαμικής Αντίστασης στο Ιράκ». Σύμφωνα με Ιρακινούς αξιωματούχους ασφαλείας, η συμμαχία περιλαμβάνει περίπου δέκα σκληροπυρηνικές οργανώσεις με συνολική δύναμη 50.000 μαχητών, διαθέτοντας drones, πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς και αντιαεροπορικό οπλισμό.
Από την έναρξη του πολέμου στη Γάζα το 2023, η οργάνωση ανέλαβε την ευθύνη για πολλαπλές επιθέσεις κατά αμερικανικών δυνάμεων σε Ιράκ και Συρία, καθώς και κατά στόχων στο Ισραήλ, προκαλώντας τις έντονες πιέσεις της Ουάσινγκτον προς τη Βαγδάτη για τον περιορισμό τους.
Οι κυριότερες οργανώσεις
Κατάιμπ Χεζμπολάχ: Θεωρείται η ισχυρότερη συνιστώσα της συμμαχίας, με περίπου 10.000 μαχητές και στενούς δεσμούς με την Τεχεράνη. Ιδρύθηκε από τον Αμπού Μαχντί αλ Μουχάντις —ο οποίος σκοτώθηκε το 2020 μαζί με τον Ιρανό στρατηγό Κασέμ Σουλεϊμανί σε αμερικανικό πλήγμα στο Αεροδρόμιο της Βαγδάτης— και έχει αποτελέσει επανειλημμένα στόχο των ΗΠΑ.
Ασάιμπ Αχλ αλ Χακ: Υπό την ηγεσία του Κάις αλ Χαζάλι, η οργάνωση διατηρεί έντονη πολιτική παρουσία. Παρά τις εκκλήσεις του για αποχώρηση των αμερικανικών στρατευμάτων, ο Χαζάλι απέφυγε την ενεργό συμμετοχή σε επιθέσεις κατά αμερικανικών βάσεων κατά τη διάρκεια της πρόσφατης σύγκρουσης στη Γάζα, επιδιώκοντας ένα πιο θεσμικό πολιτικό προφίλ.
Η γεωπολιτική σημασία
Η ενσωμάτωση των οργανώσεων αυτών στις δομές του ιρακικού κράτους καθιστά δύσκολη οποιαδήποτε προσπάθεια της Βαγδάτης να διατηρήσει τις ισορροπίες ανάμεσα στην Τεχεράνη και την Ουάσινγκτον.
Όσο οι περιφερειακές εντάσεις στη Μέση Ανατολή παραμένουν στο κατακόρυφο, οι φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές θα συνεχίσουν να αποτελούν καθοριστικό παράγοντα για την πολιτική σταθερότητα και την ισορροπία δυνάμεων στην περιοχή.